Een defecte lamp omruilen | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Diese Lampe hat nach kurzer Zeit nicht mehr funktioniert.

   Deze lamp deed het na korte tijd niet meer.

   Diese

   deze

   Lampe

   lamp

   hat

   heeft

   nach

   na

   kurzer

   korte

   Zeit

   tijd

   nicht mehr

   niet meer

   funktioniert

   gewerkt

   Uitgebreide uitleg

   Diese staat bij Lampe: het is hier een aanwijzend woord in de vorm voor vrouwelijk enkelvoud in de nominatief. Het wijst naar een specifieke lamp. Vergelijk in een ander voorbeeld: diese Tasche = “deze tas”; de vorm past zich aan de grammaticale functie en het geslacht van het zelfstandig naamwoord aan. Lampe betekent “lamp” en is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Lampe. Het meervoud is die Lampen. In deze zin is het de uitvoerder van de toestand: de lamp werkte niet meer. hat is de derde persoon enkelvoud van haben in de tegenwoordige tijd. Hier is het geen gewoon bezit, maar het hulpwerkwoord in de voltooide tijd. Het patroon is hat + voltooid deelwoord: Die Lampe hat funktioniert = “De lamp heeft gewerkt”. nach betekent hier “na” en geeft aan wanneer iets gebeurt. In deze tijdsbepaling staat het bij kurzer Zeit; na nach staat hier de datief. kurzer is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord kurz (“kort”). Omdat Zeit vrouwelijk enkelvoud is en de voorzetselgroep na nach datief is, krijgt het bijvoeglijk naamwoord deze vorm: nach kurzer Zeit = “na korte tijd”. kurz kan ook letterlijk een korte lengte of duur beschrijven, bijvoorbeeld ein kurzer Film = “een korte film”. Zeit betekent “tijd”. Het is vrouwelijk: die Zeit; het meervoud is die Zeiten. In nach kurzer Zeit gaat het om een korte verstreken periode, niet om een specifiek tijdstip. nicht mehr betekent samen “niet meer”. Deze combinatie geeft aan dat iets eerder wel gold of gebeurde, maar vanaf een bepaald moment niet langer. Ze verschilt van alleen nicht: Die Lampe funktioniert nicht betekent “De lamp werkt niet”, terwijl Die Lampe funktioniert nicht mehr betekent “De lamp werkt niet meer”. funktioniert is hier het voltooid deelwoord funktioniert van het werkwoord funktionieren (“werken”, “functioneren”). Bij dit werkwoord ziet het voltooid deelwoord er hetzelfde uit als de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: Die Lampe funktioniert = “De lamp werkt”; Die Lampe hat funktioniert = “De lamp heeft gewerkt”. Samen vormt hat ... funktioniert de voltooide tijd. De tijdsbepaling nach kurzer Zeit zegt wanneer de verandering merkbaar werd, en nicht mehr zegt dat de werking daarna ophield. De hele zin betekent dus: “Deze lamp deed het na korte tijd niet meer.”

2. Haben Sie einen Kaufbeleg dabei?

   Hebt u een aankoopbewijs bij u?

   Haben Sie

   hebt u ...?

   Kaufbeleg

   aankoopbewijs

   dabei

   bij u

   Uitgebreide uitleg

   Haben Sie is hier de formele vraagvorm van haben (“hebben”). haben is de basisvorm; in een beleefde vraag staat de persoonsvorm vóór Sie: Haben Sie ...? Het formele Sie krijgt altijd een hoofdletter en betekent hier “u”. Een minder formeel alternatief gebruikt du: Hast du ...? — “Heb jij ...?” Kaufbeleg betekent hier een aankoopbewijs. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Kauf (“aankoop”) + Beleg (“bewijsstuk” of “bon”). Het meervoud is Kaufbelege; het lidwoord bij het enkelvoud is der Kaufbeleg. In de vraag staat einen Kaufbeleg: de onbepaalde vorm na haben markeert hier het bedoelde voorwerp van hebben, niet op zichzelf een exact aantal. dabei betekent hier dat iets bij iemand aanwezig of meegenomen is: “bij u” of “bij u hebben”. Het staat los van Kaufbeleg en maakt de vraag praktisch gezien specifieker dan alleen Haben Sie einen Kaufbeleg? De vergelijkbare combinatie etwas dabei haben is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Ich habe meinen Ausweis dabei. — “Ik heb mijn identiteitsbewijs bij me.” Samen vormt Haben Sie einen Kaufbeleg dabei? een beleefde vraag naar de aanwezigheid van een aankoopbewijs bij de aangesprokene: “Hebt u een aankoopbewijs bij u?”

3. Ich habe den Kassenbon und die Originalverpackung dabei.

   Ik heb de kassabon en de originele verpakking bij me.

   Ich habe

   ik heb

   den Kassenbon

   de kassabon

   die Originalverpackung

   de originele verpakking

   dabei

   bij me

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe betekent hier “ik heb”. haben is de basisvorm; ich habe is de tegenwoordige tijd in de eerste persoon enkelvoud. Het kan bezit uitdrukken, maar in combinatie met dabei betekent het hier dat de spreker iets bij zich heeft. Voorbeelden: Ich habe den Schlüssel. = “Ik heb de sleutel.” Wir haben den Schlüssel. = “Wij hebben de sleutel.” den Kassenbon betekent “de kassabon”. Kassenbon is een mannelijk zelfstandig naamwoord. Na haben staat het directe voorwerp in de accusatief: het lidwoord bij het mannelijke der Kassenbon wordt dan den Kassenbon. De vorm Kassenbon zelf verandert hier niet. Voorbeeld: Ich habe den Beleg. = “Ik heb het bewijsstuk/de bon.” die Originalverpackung betekent “de originele verpakking”. Originalverpackung is een vrouwelijk samengesteld zelfstandig naamwoord; het laatste deel, Verpackung, bepaalt het grammaticale geslacht. Het lidwoord blijft hier die in de accusatief, net als bij vrouwelijke zelfstandige naamwoorden in de nominatief. Voorbeeld: Ich habe die Verpackung. = “Ik heb de verpakking.” dabei betekent hier “bij me” of “bij zich”. Dit bijwoord maakt duidelijk dat de genoemde voorwerpen met de spreker aanwezig zijn. Het verwijst niet zelfstandig naar één van beide voorwerpen; samen met Ich habe vormt het de betekenis “ik heb ... bij me”. Voorbeeld: Hast du den Ausweis dabei? = “Heb je je identiteitsbewijs bij je?” De zin wordt opgebouwd als Ich habe + directe voorwerpen + dabei: “Ik heb de kassabon en de originele verpakking bij me.” den Kassenbon en die Originalverpackung zijn met und verbonden en zijn beide datgene wat de spreker bij zich heeft. In een praktische situatie, zoals het controleren van een aankoopbewijs, zegt de spreker hiermee dat beide stukken beschikbaar zijn.

4. Dann können wir prüfen, ob ein Ersatz möglich ist.

   Dan kunnen we controleren of vervanging mogelijk is.

   Dann

   dan

   können wir

   we kunnen

   prüfen

   controleren; nagaan

   ob

   of

   Ersatz

   vervanging

   möglich

   mogelijk

   ist

   is

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” en verbindt deze stap met wat eraan voorafgaat. Afhankelijk van de context kan het een tijdsvolgorde of een gevolg aanduiden; in deze zin is de precieze nuance niet verder vastgelegd. können wir bestaat uit het modale werkwoord können en het persoonlijk voornaamwoord wir. wir is de eerste persoon meervoud: “wij/we”. können drukt hier mogelijkheid of gelegenheid uit. In een hoofdzin staat de vervoegde vorm op de tweede zinsplaats; een daaropvolgend werkwoord blijft in de infinitief. Voorbeeld: Wir können warten. — “We kunnen wachten.” prüfen betekent “controleren” of “nagaan”. Dit is de infinitief die bij können hoort. Het kan zowel het controleren van een voorwerp als het nagaan van een mogelijkheid of situatie beschrijven. Voorbeeld: Wir prüfen den Beleg. — “We controleren de bon.” ob leidt een indirecte ja-neevraag in: “of”. In de bijzin die met ob begint, staat het vervoegde werkwoord achteraan. Dat verschilt van een directe vraag zoals Ist ein Ersatz möglich? — “Is vervanging mogelijk?” Ersatz is hier een zelfstandig naamwoord met de betekenis “vervanging” of “een vervangend exemplaar”. Het Duitse woord is mannelijk; in ein Ersatz staat het daarom in de nominatief met het mannelijke onbepaalde lidwoord ein. Dat lidwoord markeert hier de grammaticale vorm en beweert op zichzelf geen numerieke telling. möglich betekent “mogelijk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat hier na sein als naamwoordelijk deel van het gezegde staat. In die positie verandert het niet wegens het geslacht van Ersatz. Voorbeeld: Der Austausch ist möglich. — “De vervanging is mogelijk.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein, “zijn”. De vorm hoort bij het onderwerp ein Ersatz, dat grammaticaal enkelvoud is. In de ob-bijzin staat ist aan het einde: ob ein Ersatz möglich ist. Samen betekent Dann können wir prüfen, ob ein Ersatz möglich ist.: “Dan kunnen we controleren of vervanging mogelijk is.” De hoofdzin zegt dat wij dit kunnen nagaan; ob ein Ersatz möglich ist benoemt precies wat wordt nagegaan. De volgorde maakt de structuur herbruikbaar: Dann können wir prüfen, ob ... ist.

5. Ich hätte lieber eine Ersatzlampe.

   Ik heb liever een vervangende lamp.

   Ich hätte lieber

   ik heb liever

   Ersatzlampe

   vervangende lamp

   Uitgebreide uitleg

   Ich hätte lieber geeft hier een voorkeur aan: “ik heb liever”. hätte is de Konjunktiv-II-vorm van haben bij ich; in dit patroon maakt die vorm een gewenste of voorkeursoptie uitdrukkelijk. Het bruikbare patroon is Ich hätte lieber + .... Bijvoorbeeld: Ich hätte lieber Tee. — “Ik heb liever thee.” Ersatzlampe betekent hier “vervangende lamp”. Het is een samenstelling van Ersatz (“vervanging” of “reserve”) en Lampe (“lamp”). Bij Duitse samenstellingen bepaalt het laatste deel het grammaticale geslacht; daarom is het die Ersatzlampe. Het meervoud is Ersatzlampen. eine Ersatzlampe is hier het lijdend voorwerp van hätte, dus accusatief. Omdat Ersatzlampe vrouwelijk enkelvoud is, blijft het onbepaalde lidwoord in deze vorm eine: die/eine Ersatzlampe. Samen betekent Ich hätte lieber eine Ersatzlampe.: “Ik heb liever een vervangende lamp.”

6. Ich brauche immer noch denselben Lampentyp.

   Ik heb nog steeds hetzelfde type lamp nodig.

   brauche

   nodig hebben

   immer noch

   nog steeds

   denselben

   hetzelfde

   Lampentyp

   type lamp

   Uitgebreide uitleg

   brauche betekent hier “nodig heb”. Het is de vorm van brauchen voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich brauche. Bijvoorbeeld: Ich brauche Hilfe. — “Ik heb hulp nodig.” immer noch betekent samen “nog steeds”. Deze combinatie geeft aan dat een toestand tot nu voortduurt. Bijvoorbeeld: Sie wartet immer noch. — “Ze wacht nog steeds.” denselben betekent hier “hetzelfde” en verwijst naar precies hetzelfde type als eerder bedoeld. De vorm hoort bij derselbe: derselbe (mannelijk enkelvoud als onderwerp), denselben (mannelijk enkelvoud als lijdend voorwerp). In deze zin staat denselben in de accusatief, omdat het bij brauchen het benodigde voorwerp aanduidt. Het woord stemt hier in vorm af op het mannelijke enkelvoud Lampentyp; enkelvoud alleen bepaalt die vorm dus niet. Lampentyp is een mannelijk samengesteld zelfstandig naamwoord: Lampe + Typ, met de betekenis “lamptype” of “type lamp”. Het meervoud is Lampentypen. Bijvoorbeeld: Dieser Lampentyp ist praktisch. — “Dit lamptype is praktisch.” Samen betekent Ich brauche immer noch denselben Lampentyp.: “Ik heb nog steeds hetzelfde type lamp nodig.” Ich is het onderwerp, brauche zegt dat de spreker iets nodig heeft, immer noch geeft aan dat dit nog altijd zo is, en denselben Lampentyp is wat de spreker nodig heeft.

7. Das klingt vernünftig. Wir sollten den Artikel zuerst testen.

   Dat klinkt redelijk. We moeten het product eerst testen.

   Das

   dat

   klingt

   klinkt

   vernünftig

   redelijk

   Wir sollten

   we zouden moeten

   den Artikel

   het product

   zuerst

   eerst

   testen

   testen

   Uitgebreide uitleg

   Das betekent hier “dat”. Het is een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord in de onzijdige vorm; de precieze referent wordt door deze zin en de vertaling niet benoemd. Voorbeeld: Das ist gut. = “Dat is goed.” klingt is een vorm van klingen in de tegenwoordige tijd bij er, sie of es: klingen – klingt. Letterlijk gaat het om klinken of geluid maken; in Das klingt vernünftig betekent het dat iets een redelijke indruk maakt. Das klingt interessant. = “Dat klinkt interessant.” vernünftig is een beschrijvend bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “redelijk” of “verstandig”. Na klingt staat het hier als naamwoordelijk deel van het gezegde en krijgt het geen adjectiefuitgang. Een nuttig contrast is unvernünftig = “onredelijk” of “onverstandig”. Wir sollten bestaat uit het persoonlijk voornaamwoord wir (“wij”) en sollten, een vorm van sollen. In deze zin drukt sollten een aanbeveling uit: “we zouden moeten”. De vorm sollten kan in het Duits zowel de vorm van de verleden tijd als de gelijkvormige Konjunktiv-II-vorm zijn; hier bepaalt de aanbevelende betekenis hoe de constructie wordt begrepen. Het infinitiefwerkwoord komt in deze constructie aan het einde: Wir sollten warten. = “We zouden moeten wachten.” den Artikel bevat het zelfstandige naamwoord Artikel met het bepaalde lidwoord den. In deze zin betekent Artikel volgens de vaste vertaling “product”; het gaat dus niet om het grammaticale woord “lidwoord”. der Artikel is de basisvorm in het mannelijk enkelvoud. Als lijdend voorwerp staat het hier in de accusatief: den Artikel. Voorbeeld: Wir testen den neuen Artikel. = “We testen het nieuwe product.” zuerst betekent “eerst” of “als eerste”. Het plaatst deze handeling vóór een eventuele volgende handeling, zonder zelf te zeggen welke die volgende handeling is. Wir lesen zuerst die Anleitung. = “We lezen eerst de handleiding.” testen is het infinitiefwerkwoord “testen”. Na sollten blijft het als infinitief staan en staat het aan het einde van deze hoofdzin. In de combinatie sollten ... testen is testen de aanbevolen handeling; het woord testen zelf geeft niet aan wie de handeling uitvoert. Samen betekent Das klingt vernünftig “Dat klinkt redelijk”. Daarna geeft Wir sollten den Artikel zuerst testen de aanbeveling: “We zouden het product eerst moeten testen.” wir verwijst naar de groep die in de zin als uitvoerder wordt genoemd, den Artikel is het geteste product en zuerst plaatst die test vóór verdere stappen.

8. Ich habe auch das Kabel mitgebracht, falls das hilft.

   Ik heb ook de kabel meegenomen, voor het geval dat helpt.

   Ich habe

   ik heb

   auch

   ook

   das Kabel

   de kabel

   mitgebracht

   meegebracht

   falls das hilft

   voor het geval dat helpt

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe geeft hier samen met mitgebracht de voltooide handeling weer: de spreker heeft iets meegenomen. haben is de infinitief; habe is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. In de voltooide tijd staat de persoonsvorm op de tweede plaats en komt het voltooid deelwoord meestal aan het einde van de hoofdzin. Bijvoorbeeld: Ich habe den Bericht gelesen. — Ik heb het verslag gelezen. auch voegt de betekenis “eveneens” of “daarnaast” toe. Het maakt duidelijk dat het meenemen van de kabel een extra handeling of extra voorwerp is, naast wat al ter sprake is gekomen. De plaats van auch kan in andere zinnen verschuiven, maar de precieze nadruk kan dan veranderen. das Kabel betekent hier “de kabel”. Kabel is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is Kabel, dus zonder verandering aan het woord zelf. das is hier het bepaald lidwoord bij het onzijdige enkelvoud en markeert in deze zin de vierde naamval, omdat de kabel het direct meegenomen voorwerp is. Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord blijven de vormen van het bepaald lidwoord in de eerste en vierde naamval gelijk: das Kabel. mitgebracht is het voltooid deelwoord van mitbringen — “meenemen”. Het werkwoord is opgebouwd uit mit- en bringen; in de voltooide vorm verschijnt mitgebracht, niet een vorm van een ander werkwoord. In een hoofdzin kan het voorvoegsel bij de tegenwoordige tijd loskomen: Ich bringe das Kabel mit. — Ik neem de kabel mee. In de voltooide tijd blijft het als mitgebracht bij het einde van de zin: Ich habe das Kabel mitgebracht. — Ik heb de kabel meegenomen. falls das hilft is een voorwaardelijke bijzin met de betekenis “voor het geval dat dit helpt”. falls leidt de voorwaarde in en zorgt ervoor dat de persoonsvorm aan het einde staat. hilft is de derde persoon enkelvoud van helfen — “helpen”. das verwijst hier volgens de vaste vertaling naar de bedoelde situatie of handeling als iets dat kan helpen; de zin specificeert geen afzonderlijk nieuw zelfstandig naamwoord als referent. Een vergelijkbaar patroon is: Falls das reicht, können wir beginnen. — Als dat genoeg is, kunnen we beginnen. Samen vormen de delen: Ich habe + auch das Kabel + mitgebracht: “Ik heb ook de kabel meegenomen”. De bijzin falls das hilft voegt de voorwaarde toe: dit meenemen gebeurt voor het geval het helpt. De volledige betekenis is dus: “Ik heb ook de kabel meegenomen, voor het geval dat helpt.”

9. Damit haben wir alles, was wir brauchen, um das Problem zu bestätigen und den Austausch zu regeln.

   Daarmee hebben we wat we nodig hebben om het probleem te bevestigen en de omruiling te regelen.

   Damit

   daarmee

   haben

   hebben

   alles

   alles

   was

   wat

   brauchen

   nodig hebben

   um … zu

   om ... te

   Problem

   probleem

   bestätigen

   bevestigen

   Austausch

   omruiling

   regeln

   regelen

   Uitgebreide uitleg

   Damit betekent hier “daarmee”. Het is een aanwijzend bijwoord dat naar een zaak of omstandigheid uit de context verwijst. De vorige zin noemt het meebrengen van een kabel, maar Damit specificeert op zichzelf niet of precies de kabel of de voorafgaande handeling als middel wordt aangewezen. Vergelijk dit met het voegwoordelijke damit in een doelzin. haben is de vorm voor de tegenwoordige tijd bij wir: wir haben. Dezelfde vorm kan ook als infinitief voorkomen: haben. Hier vormt hij samen met wir de hoofdzin: “wij hebben”. alles betekent “alles” en is hier het lijdend voorwerp van haben. Het is een zelfstandig gebruikt onbepaald voornaamwoord. Het volgende was licht nader toe wat met alles wordt bedoeld. was betekent hier “wat” en leidt de bijzin was wir brauchen in. In deze constructie verwijst het naar alles als geheel; het is niet het vraagwoord “wat?” in een directe vraag. Een zelfstandig naamwoord kan in een vergelijkbare betrekkelijke constructie bijvoorbeeld met das worden verbonden: das, was wir brauchen = “datgene wat we nodig hebben”. brauchen betekent hier “nodig hebben”. In was wir brauchen staat het bij wir; de vorm voor de tegenwoordige tijd is daarom wir brauchen, die toevallig hetzelfde uitziet als de infinitief brauchen. In een voorbeeld als Ich brauche Zeit betekent het “Ik heb tijd nodig”. Het vervoegde werkwoord staat in deze bijzin aan het einde. um ... zu markeert hier een doel: “om ... te”. De constructie verbindt um met de infinitieven zu bestätigen en zu regeln; het doel geldt voor de voorafgaande hoofdzin. Het onderwerp van de doelhandelingen wordt hier niet afzonderlijk genoemd en wordt uit de hoofdzin begrepen. Problem betekent “probleem”. In das Problem staat het onzijdige zelfstandig naamwoord in de accusatief; bij het lidwoord verandert das in deze vorm niet. Het zelfstandig naamwoord krijgt in het meervoud Probleme: ein Problem = “een probleem”, zwei Probleme = “twee problemen”. bestätigen betekent “bevestigen”. Hier staat het als infinitief na zu: zu bestätigen, letterlijk “te bevestigen”. Het lijdend voorwerp is das Problem, dus het doel is om het probleem te bevestigen. Austausch betekent hier “omruiling”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Austausch; na und staat het in den Austausch, omdat het door zu regeln als lijdend voorwerp wordt gebruikt. Het meervoud is Austausche, maar dat is in deze zin niet nodig. regeln betekent “regelen”. Ook dit is een infinitief na zu: zu regeln, “te regelen”. Samen met den Austausch vormt het het tweede doel: de omruiling regelen. De hoofdzin Damit haben wir alles betekent “Daarmee hebben we alles”. De bijzin was wir brauchen specificeert dat dit “alles wat we nodig hebben” is. Daarna noemt um ... zu twee doelen naast elkaar: das Problem zu bestätigen en den Austausch zu regeln. De volledige betekenis is daarom: “Daarmee hebben we wat we nodig hebben om het probleem te bevestigen en de omruiling te regelen.”