Lokale geschiedenis onderzoeken | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich erforsche die lokale Geschichte und brauche bessere Quellen.

   Ik doe onderzoek naar lokale geschiedenis en heb betere bronnen nodig.

   Ich

   ik

   erforsche

   onderzoek

   lokale

   lokale

   Geschichte

   geschiedenis

   brauche

   heb nodig

   bessere

   betere

   Quellen

   bronnen

   Uitgebreide uitleg

   Ich is de 1e persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. In het Duits is ich de nominatieve vorm van het persoonlijke voornaamwoord; vergelijk du voor één aangesproken persoon en wir voor de spreker samen met anderen. erforsche komt van erforschen en betekent hier dat de spreker iets systematisch onderzoekt. De vorm is de tegenwoordige tijd, 1e persoon enkelvoud: ich erforsche. Bij erforschen staat het onderzochte onderwerp rechtstreeks als lijdend voorwerp. Voorbeeld: Ich erforsche die Ursachen. — Ik onderzoek de oorzaken. lokale is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord lokal (‘lokaal’). Het beschrijft Geschichte. De uitgang -e past hier bij het vrouwelijke enkelvoud in de accusatief en volgt op de bepaalde bepaler die. Voorbeeld: Sie liest die lokale Zeitung. — Zij leest de lokale krant. Geschichte is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier ‘geschiedenis’. Het meervoud is Geschichten. Het woord kan afhankelijk van de context ook een verhaal betekenen, maar in deze zin gaat het volgens de vertaling om geschiedenis. brauche komt van brauchen en betekent hier ‘nodig hebben’. Het is de tegenwoordige tijd, 1e persoon enkelvoud: ich brauche. Het lijdend voorwerp benoemt wat nodig is. Voorbeeld: Ich brauche mehr Zeit. — Ik heb meer tijd nodig. bessere komt van het bijvoeglijk naamwoord gut en is de vergrotende trap: gut – besser – am besten. Hier beschrijft bessere de bronnen als van betere kwaliteit dan een niet nader genoemde vergelijking. In bessere Quellen krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -e: het staat vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord zonder voorafgaand lidwoord. Deze vorm is hier accusatief meervoud omdat Quellen het lijdend voorwerp van brauche is; de uitgang -e is niet op zichzelf uniek voor de accusatief. Voorbeeld: Wir suchen bessere Lösungen. — Wij zoeken betere oplossingen. Quellen is het meervoud van Quelle en betekent hier ‘bronnen’, bijvoorbeeld informatiebronnen voor onderzoek. Het enkelvoud is Quelle. Voorbeeld: Diese Quellen sind zuverlässig. — Deze bronnen zijn betrouwbaar. De zin bestaat uit twee door und verbonden delen. In Ich erforsche die lokale Geschichte is Ich de onderzoeker, erforsche de handeling en die lokale Geschichte wat wordt onderzocht. In brauche bessere Quellen blijft dezelfde spreker het onderwerp; brauche zegt dat die persoon iets nodig heeft, en bessere Quellen benoemt wat nodig is. Samen betekent de zin: ‘Ik doe onderzoek naar lokale geschiedenis en heb betere bronnen nodig.’

2. Grenzen wir das Thema zuerst ein, damit die Datenbanksuche brauchbare Ergebnisse liefert.

   Laten we het onderwerp eerst afbakenen, zodat de zoekopdracht in de database bruikbare resultaten oplevert.

   Grenzen wir … ein

   laten we ... afbakenen

   das Thema

   het onderwerp

   zuerst

   eerst

   damit

   zodat

   die Datenbanksuche

   de databasezoekopdracht

   brauchbare

   bruikbare

   Ergebnisse

   resultaten

   liefert

   oplevert

   Uitgebreide uitleg

   Grenzen wir ... ein is een herbruikbare Duitse aansporing in de eerste persoon meervoud: “laten we ...”. Het werkwoord is eingrenzen (“afbakenen, beperken”). Omdat het een scheidbaar werkwoord is, staat ein hier aan het einde van de hoofdzin: Grenzen wir das Thema zuerst ein. De vorm Grenzen wir bevat wir als onderwerp en de werkwoordsvorm grenzen; samen met het losse voorvoegsel ein vormt dit de betekenis “laten we afbakenen”. Voor een gewone mededeling blijft het voorvoegsel eveneens gescheiden, bijvoorbeeld: Wir grenzen das Thema ein. — “We bakenen het onderwerp af.” das Thema betekent hier “het onderwerp”. Thema is een onzijdig zelfstandig naamwoord; das is hier de vorm van het bepaalde lidwoord bij het onzijdige enkelvoud. Als lijdend voorwerp blijft het lidwoord in deze combinatie das: Wir grenzen das Thema ein. zuerst betekent “eerst” of “als eerste”. Het geeft de volgorde aan waarin deze handeling gebeurt. Voorbeeld: Wir prüfen zuerst die Quellen. — “We controleren eerst de bronnen.” damit leidt hier een doelzin in: “zodat” of “opdat”. In de damit-zin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het onderwerp van die bijzin is die Datenbanksuche, en het werkwoord staat daarom aan het einde als liefert: ..., damit die Datenbanksuche brauchbare Ergebnisse liefert. die Datenbanksuche betekent “de zoekopdracht in de database” of “het zoeken in de database”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Datenbank + Suche. In deze zin is het een vrouwelijk enkelvoud en het onderwerp van liefert. Het bepaalde lidwoord is daarom die. brauchbare betekent hier “bruikbare”. Het bijvoeglijk naamwoord is brauchbar (“bruikbaar”); de uitgang -e hoort hier bij het meervoudige Ergebnisse zonder voorafgaand lidwoord direct vóór het bijvoeglijk naamwoord. De vorm beschrijft welke resultaten de zoekopdracht oplevert. Voorbeeld: Wir brauchen brauchbare Daten. — “We hebben bruikbare gegevens nodig.” Ergebnisse betekent “resultaten”. Het enkelvoud is das Ergebnis, het meervoud die Ergebnisse. Hier is Ergebnisse het lijdend voorwerp van liefert: de zoekopdracht levert resultaten op. Voorbeeld: Die Suche zeigt gute Ergebnisse. — “De zoekopdracht toont goede resultaten.” liefert komt van liefern (“leveren, opleveren”). Dit is de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: die Datenbanksuche liefert. Het onderwerp is dus de enkelvoudige Datenbanksuche, niet Ergebnisse. In deze context betekent liefert dat de zoekopdracht resultaten oplevert. De hoofdzin is Grenzen wir das Thema zuerst ein: “Laten we het onderwerp eerst afbakenen.” Damit verbindt daaraan het doel: die Datenbanksuche brauchbare Ergebnisse liefert — “de zoekopdracht in de database bruikbare resultaten oplevert.” Samen betekent de hele uiting: “Laten we het onderwerp eerst afbakenen, zodat de zoekopdracht in de database bruikbare resultaten oplevert.”

3. Ich habe es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht, aber die Ergebnisse gingen in alle Richtungen.

   Ik heb brede zoekwoorden geprobeerd, maar de resultaten gingen alle kanten op.

   Ich habe

   ik heb

   allgemeinen

   algemene

   Suchbegriffen

   zoektermen

   versucht

   geprobeerd

   Ergebnisse

   resultaten

   gingen

   gingen

   in alle Richtungen

   alle kanten op

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe opent hier een voltooide verleden tijd: haben staat in de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud, en versucht is het voltooid deelwoord van versuchen (proberen). Samen met es mit ... versuchen krijg je het herbruikbare patroon “iets met een bepaalde aanpak proberen”. In deze zin verwijst es niet noodzakelijk naar een afzonderlijk benoemd voorwerp; het hoort bij die vaste constructie. allgemeinen is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord allgemein (“algemeen”, hier: breed of niet-specifiek). Omdat mit de datief vereist en Suchbegriffen meervoud is, krijgt het bijvoeglijk naamwoord hier de datief-meervoudsvorm: mit allgemeinen Suchbegriffen. De vorm drukt dus niet op zichzelf een verschil in aantal uit; het meervoud en de naamval worden door de woordgroep bepaald. Suchbegriffen betekent “zoektermen”. Het enkelvoud is der Suchbegriff, het meervoud die Suchbegriffe, en na mit staat het datief meervoud Suchbegriffen. Het woord bestaat uit suchen (“zoeken”) en Begriff (“begrip/term”), maar leer voor praktisch gebruik vooral de vaste betekenis “zoekterm”. Voorbeeld: Ich suche mit passenden Suchbegriffen. — “Ik zoek met passende zoektermen.” versucht is het voltooid deelwoord van versuchen, niet een vorm van suchen. In het Duitse perfect staat het met haben: Ich habe ... versucht — “Ik heb ... geprobeerd”. versuchen kan ook een datiefloze infinitief aanvullen, bijvoorbeeld Ich versuche, die Quelle zu finden. — “Ik probeer de bron te vinden.” Ergebnisse is het meervoud van das Ergebnis (“resultaat”). In deze zin is het de meervoudige vorm die als onderwerp dient van het volgende werkwoord. Het enkelvoud is ein Ergebnis; het meervoud is mehrere Ergebnisse. gingen is de verleden tijd, derde persoon meervoud, van gehen (“gaan”). Het onderwerp is hier die Ergebnisse, zodat het werkwoord meervoud is. In deze context betekent gingen niet dat resultaten letterlijk ergens heen liepen: het beschrijft beeldend dat de resultaten uiteenliepen of verschillende kanten op wezen. De tegenwoordige vorm is gehen; het perfect is sind gegangen. in alle Richtungen betekent letterlijk “in alle richtingen” en beschrijft hier dat de resultaten sterk uiteenliepen. Richtungen is het meervoud van die Richtung (“richting”). Na in staat hier de accusatief, omdat er een richting wordt uitgedrukt; bij dit meervoud ziet alle er in de accusatief hetzelfde uit als in de nominatief. De woordgroep kan als herbruikbaar beeld ook bij andere onderwerpen voorkomen, bijvoorbeeld Die Diskussion ging in alle Richtungen. — “De discussie ging alle kanten op.” De volledige opbouw is Ich habe es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht: de spreker heeft geprobeerd te zoeken met algemene zoektermen. Daarna vormt aber de tegenstelling en zijn die Ergebnisse het onderwerp van gingen: de resultaten liepen uiteen, namelijk in alle Richtungen. De zin betekent als geheel: “Ik heb brede zoekwoorden geprobeerd, maar de resultaten gingen alle kanten op.”

4. Verwenden Sie den Namen des Viertels, einen Zeitraum und die Art der Quelle als Filter.

   Gebruik de naam van de buurt, een periode en het type bron als filters.

   Verwenden Sie

   gebruik (beleefd bevel)

   Namen

   naam

   Viertels

   van de buurt

   Zeitraum

   periode / tijdsbestek

   Art

   soort / type

   Quelle

   bron

   Filter

   filter

   Uitgebreide uitleg

   Verwenden Sie betekent hier: gebruik. Verwenden is de infinitief en ook de vorm bij Sie in een beleefde gebiedende zin: Verwenden Sie ... = “Gebruik ...”. Het onderwerp staat in deze beleefde imperatief na het werkwoord. Voorbeeld: Warten Sie hier. — “Wacht u hier.” Namen betekent hier “naam”. De basisvorm is der Name; Namen is hier de accusatief enkelvoud na verwenden. Dit is een zwakke mannelijke naamvalsvorm: der Name, maar den Namen. Voorbeeld: Ich kenne den Namen. — “Ik ken de naam.” des Viertels betekent “van de buurt”. Viertel is een onzijdig zelfstandig naamwoord; des Viertels is de genitief enkelvoud. De uitgang -s hoort bij Viertel, niet bij des. Deze genitief maakt duidelijk waarvan de naam is: de naam van de buurt. Voorbeeld: die Straßen des Viertels — “de straten van de buurt”. einen Zeitraum betekent “een periode” of “een tijdsbestek”. Zeitraum is mannelijk; na verwenden staat het in de accusatief: ein Zeitraum wordt einen Zeitraum. Het onbepaalde lidwoord markeert hier een niet nader bepaalde periode; het beweert op zichzelf geen afzonderlijk geteld aantal. Voorbeeld: Wir wählen einen Zeitraum. — “We kiezen een periode.” die Art betekent “het type” of “de soort”. Art is vrouwelijk en staat hier in de accusatief enkelvoud, met dezelfde vorm als in de nominatief: die Art. De combinatie die Art der ... betekent “het type/de soort van ...”. der Quelle betekent “van de bron”. Quelle is vrouwelijk; der Quelle is de genitief enkelvoud na die Art: die Art der Quelle = “het type van de bron”. De vorm der markeert hier dus de genitief bij Quelle, niet het vrouwelijke nominatief lidwoord. Voorbeeld: die Qualität der Quelle — “de kwaliteit van de bron”. als Filter geeft de functie aan: de genoemde zaken worden als filters gebruikt. Filter heeft in het Duits dezelfde vorm in het enkelvoud en meervoud; in deze zin ondersteunt de gecoördineerde opsomming de meervoudige betekenis “filters”. Voorbeeld: Diese Angaben dienen als Filter. — “Deze gegevens dienen als filters.” De zin bouwt de opdracht op met drie accusatieve onderdelen na Verwenden Sie: den Namen des Viertels, einen Zeitraum en die Art der Quelle. In de eerste en derde naamwoordgroep staat een genitiefbepaling: respectievelijk “van de buurt” en “van de bron”. als Filter geeft de functie van de opgesomde onderdelen aan. Samen betekent de zin: “Gebruik de naam van de buurt, een periode en het type bron als filters.”

5. Könnten Sie mir zeigen, wie ich auf die Zeitungsarchive zugreifen kann?

   Kunt u me laten zien hoe ik toegang krijg tot de krantenarchieven?

   Könnten Sie

   zou u kunnen

   mir

   mij

   zeigen

   laten zien

   wie

   hoe

   ich

   ik

   auf … zugreifen

   toegang krijgen tot

   Zeitungsarchive

   krantenarchieven

   kann

   kan

   Uitgebreide uitleg

   Könnten Sie is een beleefde vraag: könnten is de Konjunktiv II-vorm van können (“kunnen”) en verzacht het verzoek. Sie is de formele aanspreekvorm voor “u”; deze vorm wordt met een hoofdletter geschreven en hoort grammaticaal bij de derde persoon meervoud. Voorbeeld: Könnten Sie das wiederholen? — “Zou u dat kunnen herhalen?” mir betekent hier “mij” als ontvanger van wat getoond wordt. Het is de datiefvorm van ich (“ik”). Vergelijk: Sie zeigen mir den Weg. — “U wijst mij de weg.” zeigen betekent “tonen” of “laten zien”. Het is hier een infinitief na könnten. De constructie jemandem etwas zeigen gebruikt voor de persoon die iets te zien krijgt de datief: Sie zeigen mir .... wie leidt een indirecte vraag in en betekent hier “hoe”. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord in het Duits doorgaans aan het einde. Voorbeeld: Ich weiß, wie das funktioniert. — “Ik weet hoe dat werkt.” ich betekent “ik” en is hier het onderwerp van de bijzin. De vorm is de eerste persoon enkelvoud; het is dus niet de formele Sie uit het hoofdverzoek. auf ... zugreifen is een vaste werkwoordelijke combinatie voor “toegang krijgen tot” of “toegang hebben tot”. Het werkwoord is zugreifen; auf hoort erbij en staat in deze constructie vóór het zelfstandig naamwoord, terwijl het werkwoord aan het einde van de bijzin staat. Het patroon is bijvoorbeeld auf eine Datei zugreifen — “toegang krijgen tot een bestand”. Zeitungsarchive betekent “krantenarchieven”. Het is een samenstelling van Zeitung (“krant”) en Archiv (“archief”), hier in het meervoud. In auf die Zeitungsarchive zugreifen staat het meervoudige zelfstandig naamwoord na auf in de accusatief; die is daarbij de vorm voor bepaald meervoud. kann betekent hier “kan”. Het is de eerste persoon enkelvoud van können en staat aan het einde van de wie-bijzin, omdat het een vervoegd modaal werkwoord is. können combineert met een infinitief, hier zugreifen: ich kann zugreifen — “ik kan toegang krijgen”. In de bijzin blijft zugreifen vóór kann staan, terwijl kann het laatste werkwoord is. Samen vormt Könnten Sie mir zeigen het beleefde verzoek “Zou u mij kunnen laten zien”. Daarna specificeert de indirecte vraag wie ich auf die Zeitungsarchive zugreifen kann wat de spreker wil leren: hoe de spreker toegang tot de krantenarchieven kan krijgen. De volledige betekenis is: “Kunt u me laten zien hoe ik toegang krijg tot de krantenarchieven?”

6. Einige Archive sind nur über das Bibliotheksnetzwerk zugänglich.

   Sommige archieven zijn alleen toegankelijk via het bibliotheeknetwerk.

   Einige

   sommige

   Archive

   archieven

   sind

   zijn

   nur

   alleen

   über

   via

   Bibliotheksnetzwerk

   bibliotheeknetwerk

   zugänglich

   toegankelijk

   Uitgebreide uitleg

   Einige betekent hier “sommige” en hoort bij het meervoudige zelfstandig naamwoord Archive. Het is een onbepaalde bepaler (en kan ook zelfstandig als voornaamwoord worden gebruikt), niet een aanwijzend woord. In deze vorm staat het in het meervoud; het drukt geen exact aantal uit. Vergelijk einige Archive (“sommige archieven”) met ein Archiv (“een archief”). Archive is het meervoud van das Archiv (“het archief”). De vorm heeft hier geen meervoudsuitgang zoals -en; het meervoud blijkt ook uit Einige en uit de meervoudsvorm sind. Voorbeeld: Die Archive sind geschlossen. — “De archieven zijn gesloten.” sind is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon meervoud in de tegenwoordige tijd: sie sind (“zij zijn”). Het onderwerp hier is Einige Archive, dus een meervoudsvorm is nodig. Voorbeeld: Einige Dateien sind wichtig. — “Sommige bestanden zijn belangrijk.” nur betekent hier “alleen” en beperkt de toegankelijkheid tot de genoemde route: de archieven zijn via het bibliotheeknetwerk toegankelijk, en niet via een andere in deze zin genoemde route. über betekent hier “via” en geeft de route of het middel aan. In deze gebruikswijze krijgt über het accusatief; bij het onzijdige zelfstandig naamwoord das Bibliotheksnetzwerk is de vorm echter gelijk aan die van de nominatief: das Bibliotheksnetzwerk. Bibliotheksnetzwerk is een samenstelling met Bibliothek (“bibliotheek”) en Netzwerk (“netwerk”); de verbindings-s verschijnt in de samenstelling. Het laatste deel bepaalt in Duitse samenstellingen het grammaticale geslacht, daarom is het das Netzwerk en das Bibliotheksnetzwerk. Hier betekent het “bibliotheeknetwerk”. zugänglich is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “toegankelijk” of “bereikbaar”. Na een vorm van sein krijgt het geen uitgang: Das Archiv ist zugänglich, maar ook Die Archive sind zugänglich. Het vormt hier samen met sind het gezegde. Voorbeeld: Die Seite ist nur intern zugänglich. — “De pagina is alleen intern toegankelijk.” Samen vormen de delen: Einige Archive = “sommige archieven”; sind zugänglich = “zijn toegankelijk”; nur über das Bibliotheksnetzwerk = “alleen via het bibliotheeknetwerk”. De volledige betekenis is daarom: “Sommige archieven zijn alleen toegankelijk via het bibliotheeknetwerk.”

7. Beginnen Sie also auf dieser Katalogseite.

   Begin dus op deze cataloguspagina.

   Beginnen Sie

   begin (beleefd/formele aanspraak)

   also

   dus

   auf

   op

   dieser

   deze

   Katalogseite

   cataloguspagina

   Uitgebreide uitleg

   Beginnen Sie is de beleefde gebiedende vorm van beginnen (“beginnen”). Bij een formele aanspraak gebruikt het Duits hiervoor Sie met een hoofdletter; het werkwoord staat dan in de infinitiefvorm: Beginnen Sie! Ter vergelijking: Du beginnst is de informele tegenwoordige tijd voor één persoon. also betekent hier “dus” of “dan” en verbindt deze aansporing met wat al bekend is. Voorbeeld: Also, beginnen wir. — “Dus, laten we beginnen.” auf betekent hier “op”. In deze plaatsaanduiding staat het met datief: auf dieser Katalogseite. De keuze van de datief komt door de statische locatie; bij beweging naar een oppervlak kan auf met accusatief staan, bijvoorbeeld Ich lege das Buch auf die Seite. — “Ik leg het boek op de pagina.” dieser betekent hier “deze” en is de datief enkelvoud vrouwelijk van het aanwijzende woord dies-; het past bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord die Katalogseite en bij de datief na auf. De vorm verandert dus volgens naamval en geslacht/getal van het zelfstandig naamwoord, niet omdat dieser zelf een zelfstandig naamwoord is. Hier helpt het aanwijzende woord de bedoelde cataloguspagina te specificeren; de zin identificeert niet hoe die pagina eerder is genoemd. Katalogseite betekent “cataloguspagina”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord van Katalog en Seite; het tweede deel bepaalt het grammaticale geslacht: die Seite, dus die Katalogseite. Voorbeeld: Die Katalogseite ist geöffnet. — “De cataloguspagina is geopend.” Samen vormt Beginnen Sie also auf dieser Katalogseite een beleefde aansporing: “Begin dus op deze cataloguspagina.” De plaatsbepaling geeft aan waar de aangesprokene moet beginnen; also geeft de betekenis “dus” aan, en Beginnen Sie maakt er een formele imperatief van.

8. Das erklärt, warum sie von zu Hause aus nicht geladen wurden.

   Dat verklaart waarom ze thuis niet geladen werden.

   Das

   dat

   erklärt

   verklaart

   warum

   waarom

   sie

   ze

   von zu Hause aus

   vanuit huis

   nicht

   niet

   geladen

   geladen

   wurden

   werden

   Uitgebreide uitleg

   Das betekent hier dat en staat zelfstandig als aanwijzend voornaamwoord. Het verwijst naar iets dat uit de context duidelijk is, zonder dat de zin zelf precies benoemt waarnaar. De vorm das is de onzijdige enkelvoudsvorm; het is hier niet het lidwoord vóór een zelfstandig naamwoord. erklärt is de derde persoon enkelvoud van erklären — erklären – erklärt. Hier betekent het verklaart. Een nuttig patroon is Das erklärt, warum ...: Dat verklaart waarom .... warum is een vraagwoord met de betekenis waarom. In een ingebedde vraag staat het aan het begin van die bijzin: Ich weiß, warum ... betekent Ik weet waarom .... In deze zin leidt warum de verklaring in die door Das erklärt wordt aangekondigd. sie betekent hier ze en is een persoonlijk voornaamwoord in het meervoud. De vorm zelf geeft geen specifieke referent aan; die wordt in de vaste vertaling en context niet nader benoemd. In warum sie ... is sie het onderwerp van de bijzin. von zu Hause aus is een vaste ruimtelijke uitdrukking voor vanuit huis of thuis vandaan. von ... aus benadrukt het vertrekpunt of de plaats van waaruit iets gebeurt. Voorbeeld: Sie arbeitet von zu Hause aus. — Ze werkt vanuit huis. nicht ontkent het deel dat erop volgt binnen de zin. Hier maakt het duidelijk dat het laden niet heeft plaatsgevonden: sie wurden nicht geladen betekent ze werden niet geladen. geladen is het voltooid deelwoord van laden: laden – geladen. In combinatie met wurden vormt het de lijdende vorm. Het beschrijft hier dus niet zelfstandig een actieve handeling van ze, maar het resultaat van iets dat bij ze gebeurde. wurden is de verleden-tijdsvorm van werden voor sie in het meervoud. Samen met het voltooid deelwoord geladen vormt het het passief in de verleden tijd: sie wurden geladen — ze werden geladen. Vergelijk: sie werden geladen is tegenwoordige tijd, terwijl sie wurden geladen naar het verleden verwijst. Samen betekent warum sie von zu Hause aus nicht geladen wurden letterlijk: waarom ze vanuit huis niet geladen werden. De bijzin staat na warum; in deze Duitse bijzin komt de persoonsvorm wurden aan het einde. De hoofdzin Das erklärt geeft vervolgens aan dat dit geheel de reden of verklaring vormt: Dat verklaart waarom ze thuis niet geladen werden.

9. Verwenden Sie jetzt diesen Computer.

   Gebruik deze computer nu.

   Verwenden

   gebruiken

   Sie

   u

   jetzt

   nu

   diesen

   deze

   Computer

   computer

   Uitgebreide uitleg

   Verwenden betekent hier “gebruiken”. Het is de infinitief van verwenden; in deze zin staat de vorm als formele gebiedende wijs bij Sie: Verwenden Sie ... = “Gebruik ...”. Voor een informele aanspreking zou Duits een andere vorm gebruiken, bijvoorbeeld Verwende ... tegen één persoon. Sie is hier het formele persoonlijk voornaamwoord voor “u”. Het staat samen met de formele gebiedende wijs. De hoofdletter is belangrijk: sie met kleine letter kan in andere contexten een ander voornaamwoord zijn. jetzt betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het kan ook in andere zinnen staan zonder dat de werkwoordsvorm daardoor verandert: Ich arbeite jetzt. = “Ik werk nu.” diesen betekent hier “deze” en hoort bij Computer. Het is de mannelijke accusatiefvorm van het aanwijzende woord dies-: dieser (mannelijk onderwerp), diesen (mannelijk lijdend voorwerp), dieses (onzijdig) en diese (vrouwelijk of meervoud, afhankelijk van de constructie). De vorm diesen wordt hier gekozen omdat Computer het lijdend voorwerp van “gebruiken” is en der Computer mannelijk enkelvoud is. Voorbeeld: Nehmen Sie diesen Stift. = “Neem deze pen.” Computer betekent “computer”. Het zelfstandig naamwoord is in het Duits mannelijk: der Computer; als lijdend voorwerp na dit werkwoord verschijnt het zonder lidwoord in deze combinatie, maar het aanwijzende woord toont de accusatief: diesen Computer. Het meervoud is Computer: die Computer. Samen vormen Verwenden Sie jetzt diesen Computer de formele opdracht “Gebruik deze computer nu.” Verwenden Sie geeft de beleefde gebiedende wijs, diesen Computer is wat gebruikt moet worden, en jetzt geeft aan wanneer de handeling moet plaatsvinden.

10. Oder melden Sie sich über den Archivlink mit Ihrem Bibliotheksausweis an.

    Of log in via de archieflink met uw bibliotheekpas.

    Oder

    of

    melden Sie sich … an

    log in

    über

    via

    Archivlink

    archieflink

    mit

    met

    Ihrem

    uw

    Bibliotheksausweis

    bibliotheekpas

    Uitgebreide uitleg

    Oder betekent hier “of” en verbindt deze instructie met een andere mogelijkheid. Het is een voegwoord; het staat vooraan in deze zin. melden Sie sich ... an is de formele gebiedende wijs van het scheidbare werkwoord sich anmelden: “log in” of “meld u aan”. Bij de formele aanspreekvorm gebruikt het Duits Sie; het wederkerende voornaamwoord daarbij is sich. Bij een scheidbaar werkwoord staat het voorvoegsel in deze constructie achteraan: Melden Sie sich ... an. Een bruikbaar patroon is: Melden Sie sich an. — “Log in.” über geeft hier de route of het middel aan: “via”. In über den Archivlink staat het mannelijke zelfstandig naamwoord Archivlink na über in de accusatief; daarom verschijnt het lidwoord als den. über kan in andere contexten ook een plaats boven iets aanduiden, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. Archivlink is een samenstelling van Archiv en Link, dus een link naar een archief. Duitse samenstellingen worden als één woord geschreven en het laatste deel bepaalt het grammaticale geslacht; Link is hier mannelijk. Het meervoud is Archivlinks. mit betekent “met” en wordt gebruikt voor het middel of hulpmiddel waarmee de handeling gebeurt. Na mit staat het Duits de datief. Ihrem Bibliotheksausweis betekent “uw bibliotheekpas”. Ihrem is de bezittelijke vorm bij de formele aanspreekvorm Ihr-; hier staat hij in de datief, mannelijk enkelvoud, omdat mit dat vereist en Ausweis mannelijk is. Vergelijk: mit Ihrem Ausweis — “met uw identiteitsbewijs”. Bibliotheksausweis is een samenstelling van Bibliothek en Ausweis: een pas of bewijs waarmee men toegang tot een bibliotheekdienst kan krijgen. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk, zoals blijkt uit der Bibliotheksausweis; in deze zin krijgt het na mit de datiefvorm dem Bibliotheksausweis als er een bepaald lidwoord zou staan. Samen betekent de zin: “Of log in via de archieflink met uw bibliotheekpas.” De instructie biedt dus een alternatief en beschrijft de route (über den Archivlink) plus het gebruikte middel (mit Ihrem Bibliotheksausweis).

11. Das sollte mir viel Zeit sparen.

    Dat zou me veel tijd besparen.

    Das

    dat

    sollte

    zou

    mir

    me

    viel

    veel

    Zeit

    tijd

    sparen

    besparen

    Uitgebreide uitleg

    Das staat hier als onderwerp en betekent volgens de vaste vertaling ‘dat’. Het is een aanwijzend voornaamwoord in het onzijdige enkelvoud. De tekst en vertaling leggen niet vast waar das precies naar verwijst; leerzaam is vooral het patroon Das ... = ‘Dat ...’. Voorbeeld: Das ist wichtig. — ‘Dat is belangrijk.’ Sollte is een vorm van sollen. In deze zin geeft de vorm, samen met de vaste vertaling ‘zou’, een verwachte of voorwaardelijke mogelijkheid weer: ‘zou’. De vorm sollte kan in andere contexten ook een verleden vorm van sollen zijn, maar hier past de voorwaardelijke lezing. Voorbeeld: Das sollte funktionieren. — ‘Dat zou moeten werken.’ Mir is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich: ich = ‘ik’, mir = ‘mij/me’ als ontvanger of belanghebbende. Hier is de betekenis ‘me’: de tijdsbesparing komt de spreker ten goede. Vergelijk: Er hilft mir. — ‘Hij helpt me.’ Viel betekent hier ‘veel’ en geeft de hoeveelheid van Zeit aan. Het is in deze combinatie onveranderd. Viel Zeit betekent ‘veel tijd’; bij telbare meervoudige zaken staat vaak viele, bijvoorbeeld viele Bücher — ‘veel boeken’. Zeit is een zelfstandig naamwoord en betekent ‘tijd’. Het is vrouwelijk: die Zeit. In de vaste zin staat het zonder lidwoord in de vaste verbinding Zeit sparen, omdat het om tijd in het algemeen gaat. Voorbeeld: Wir sparen Zeit. — ‘Wij besparen tijd.’ Sparen is het werkwoord in de infinitief en betekent hier ‘besparen’. Na een modaal werkwoord zoals sollte staat het hoofdwerkwoord in het Duits in de infinitief: sollte ... sparen. De combinatie Zeit sparen is een bruikbaar patroon voor ‘tijd besparen’; Geld sparen betekent bijvoorbeeld ‘geld sparen’, met een andere betekenis van sparen. Samen vormt Das sollte mir viel Zeit sparen het patroon onderwerp + sollte + belanghebbende in de datief + hoeveelheid + zelfstandig naamwoord + infinitief: ‘Dat zou me veel tijd besparen.’ Mir geeft aan voor wie het voordeel geldt, terwijl viel Zeit aangeeft hoeveel tijd volgens de zin bespaard zou worden.

12. Es sollte Ihnen auch Quellen liefern, die Sie leichter zitieren können.

    Het zou u ook bronnen opleveren die u gemakkelijker kunt citeren.

    Es sollte

    het zou

    Ihnen

    u

    auch

    ook

    Quellen

    bronnen

    liefern

    opleveren; leveren

    Sie

    u

    leichter

    gemakkelijker

    zitieren

    citeren

    können

    kunnen

    Uitgebreide uitleg

    Es sollte: Hier betekent dit, in combinatie met liefern, “het zou ...”. sollte is de vorm van sollen voor de conjunctief II en drukt hier een voorwaardelijke of voorzichtige verwachting uit; het is dus niet hetzelfde als de gewone tegenwoordige vorm soll (“moet”). Het onpersoonlijke es is hier het onderwerp van de zin. Ihnen: Dit is de formele aanspreekvorm “u” in de datief. De datief past bij liefern: iets wordt aan iemand geleverd of verschaft. De vorm Ihnen blijft in deze betekenis hetzelfde voor formeel enkelvoud en formeel meervoud. Vergelijk: Ich helfe Ihnen. — “Ik help u.” auch: Dit betekent “ook” en voegt deze mogelijkheid of eigenschap toe aan iets dat al in de context aanwezig is. Het verandert niet wie de bronnen levert of citeert. Quellen: Dit is het meervoud van Quelle, “bron”. eine Quelle betekent “een bron”; mehrere Quellen betekent “meerdere bronnen”. Hier is Quellen het lijdend voorwerp van liefern. liefern: Het basiswoord is liefern, “leveren” of “verschaffen”. Na het modale werkwoord sollte staat het als infinitief aan het einde van de hoofdzin: Es sollte Ihnen Quellen liefern — “Het zou u bronnen opleveren/verschaffen.” Een kort voorbeeld: Der Bericht liefert neue Informationen. — “Het verslag levert nieuwe informatie.” Sie: Hier is Sie de formele vorm van “u” als lijdend voorwerp in de betrekkelijke bijzin. De hoofdletter onderscheidt deze beleefde vorm van sie, dat in andere constructies bijvoorbeeld “zij” of “ze” kan betekenen. De Sie hier is niet de persoon aan wie iets geleverd wordt; dat is Ihnen. leichter: Dit is de vergrotende trap van leicht, “gemakkelijk”. Hier beschrijft het hoe het citeren kan gebeuren: “gemakkelijker”. De reeks is leicht — leichter — am leichtesten (“gemakkelijk” — “gemakkelijker” — “het gemakkelijkst”). In deze zin staat leichter bij het werkwoord zitieren, niet bij het zelfstandig naamwoord Quellen. zitieren: Het basiswoord is zitieren, “citeren”. In de betrekkelijke bijzin staat het samen met können; als infinitief staat het vóór het modale werkwoord. Voorbeeld: Sie kann den Artikel zitieren. — “Zij kan het artikel citeren.” können: Dit is het modale werkwoord können, hier “kunnen” in de betekenis van in staat zijn iets te doen. In een bijzin met een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief vóór können: ..., die Sie leichter zitieren können. De woorden die Sie leichter zitieren können vormen een betrekkelijke bijzin bij Quellen: die verwijst hier naar de bronnen. Binnen die bijzin is Sie degene die citeert, en die is het voorwerp dat geciteerd kan worden. Samen met Es sollte Ihnen ... liefern ontstaat de betekenis: “Het zou u ook bronnen opleveren die u gemakkelijker kunt citeren.”