Ich
‘Ich’ betekent ‘ik’ en verwijst hier naar de onderzoeker die spreekt. In ‘Ich erforsche die lokale Geschichte’ is het de persoon die het onderzoek uitvoert.
erforsche
‘erforsche’ betekent hier ‘onderzoek doen naar’ en beschrijft actief onderzoek naar een onderwerp. Het staat in de zin ‘Ich erforsche die lokale Geschichte’ en krijgt het onderzochte onderwerp als aanvulling.
die
In ‘die lokale Geschichte’ is ‘die’ het lidwoord bij ‘Geschichte’. In ‘die Sie leichter zitieren können’ verwijst ‘die’ naar de bronnen en leidt het een beschrijving daarvan in.
lokale
‘lokale’ betekent ‘lokale’ en beschrijft in ‘die lokale Geschichte’ welke geschiedenis wordt onderzocht. Het staat direct vóór het zelfstandig naamwoord ‘Geschichte’.
Geschichte
‘Geschichte’ betekent hier ‘geschiedenis’, meer bepaald het onderwerp van het onderzoek. De combinatie ‘die lokale Geschichte’ benoemt het lokale historische onderwerp.
und
‘und’ betekent ‘en’ en verbindt twee mededelingen over dezelfde spreker. In ‘Ich erforsche die lokale Geschichte und brauche bessere Quellen’ verbindt het het onderzoek met de behoefte aan bronnen.
brauche
‘brauche’ betekent ‘heb nodig’ en drukt hier een behoefte aan betere bronnen uit. Het staat in de constructie ‘brauche bessere Quellen’, waarbij de benodigde zaak er direct achter komt.
bessere
‘bessere’ betekent hier ‘betere’ en beschrijft de gewenste kwaliteit van de bronnen. In ‘bessere Quellen’ staat het vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft.
Quellen
‘Quellen’ betekent ‘bronnen’, hier bronnen voor lokaal historisch onderzoek. Het woord komt voor in ‘bessere Quellen’ en later in ‘Quellen liefern’, waar het om bruikbaar onderzoeksmateriaal gaat.
Grenzen
‘Grenzen’ betekent hier ‘afbakenen’ en maakt deel uit van het voorstel ‘Grenzen wir das Thema zuerst ein’. Het onderwerp van het afbakenen staat in deze zin na het werkwoord.
wir
‘wir’ betekent ‘wij’ en omvat hier de spreker en de aangesproken persoon. In ‘Grenzen wir das Thema zuerst ein’ maakt het van de instructie een gezamenlijk voorstel.
das
In ‘das Thema’ is ‘das’ het lidwoord bij ‘Thema’. Aan het begin van ‘Das erklärt, warum ...’ verwijst ‘Das’ naar de vooraf genoemde informatie of situatie.
Thema
‘Thema’ betekent ‘onderwerp’ en is hier het onderwerp van de databasezoekopdracht. In ‘das Thema zuerst eingrenzen’ gaat het om het onderwerp dat eerst smaller moet worden gemaakt.
zuerst
‘zuerst’ betekent ‘eerst’ en geeft de volgorde aan waarin iets moet gebeuren. In ‘das Thema zuerst ein’ komt het afbakenen vóór de verdere zoekactie.
ein
‘ein’ is hier het scheidbare werkwoorddeel in ‘Grenzen wir das Thema zuerst ein’ en draagt bij aan de betekenis ‘afbakenen’. Bij deze werkwoordsvorm staat het aan het einde van de hoofdzin.
damit
‘damit’ betekent ‘zodat’ en leidt het doel of het gewenste gevolg van de vorige handeling in. In ‘damit die Datenbanksuche brauchbare Ergebnisse liefert’ verklaart het waarom het onderwerp wordt afgebakend.
Datenbanksuche
‘Datenbanksuche’ betekent ‘databasezoekopdracht’ of ‘zoeken in een database’. In ‘die Datenbanksuche brauchbare Ergebnisse liefert’ is het de zoekactie die nuttige resultaten moet opleveren.
brauchbare
‘brauchbare’ betekent ‘bruikbare’ en beschrijft resultaten waarmee de onderzoeker verder kan. De combinatie ‘brauchbare Ergebnisse’ benoemt het soort resultaten dat de zoekopdracht moet geven.
Ergebnisse
‘Ergebnisse’ betekent ‘resultaten’, hier de uitkomsten van de databasezoekopdracht. In ‘brauchbare Ergebnisse liefert’ gaat het om resultaten die praktisch bruikbaar zijn.
liefert
‘liefert’ betekent hier ‘levert op’ of ‘geeft als resultaat’. In ‘die Datenbanksuche brauchbare Ergebnisse liefert’ is de databasezoekopdracht degene die de resultaten oplevert.
habe
‘habe’ betekent hier niet alleen ‘heb’, maar vormt met ‘versucht’ de mededeling dat de spreker iets geprobeerd heeft. De volledige constructie ‘Ich habe es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht’ beschrijft een eerdere poging.
es
‘es’ verwijst in ‘Ich habe es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht’ naar de aanpak of poging waarover de spreker spreekt. De constructie gebruikt ‘es’ samen met ‘mit allgemeinen Suchbegriffen’ om aan te geven waarmee de poging is gedaan.
mit
‘mit’ betekent hier ‘met’ en introduceert de zoektermen die bij de poging zijn gebruikt. In ‘es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht’ volgt na ‘mit’ het middel of de aanpak.
allgemeinen
‘allgemeinen’ betekent hier ‘algemene’ of ‘brede’ en beschrijft de gebruikte zoektermen. In ‘mit allgemeinen Suchbegriffen’ staat het vóór het zelfstandig naamwoord dat het type zoektermen benoemt.
Suchbegriffen
‘Suchbegriffen’ betekent ‘zoektermen’ en verwijst naar woorden die in een zoekopdracht worden ingevoerd. In ‘es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht’ benoemt het waarmee de spreker heeft geprobeerd te zoeken.
versucht
‘versucht’ betekent ‘geprobeerd’ en beschrijft een eerdere zoekpoging. Het staat in de constructie ‘Ich habe es mit allgemeinen Suchbegriffen versucht’, samen met ‘habe’.
aber
‘aber’ betekent ‘maar’ en introduceert hier een tegenstelling. De spreker contrasteert de gebruikte brede zoektermen met het feit dat de resultaten alle kanten op gingen.
gingen
‘gingen’ betekent hier ‘gingen’ in de beeldende uitdrukking ‘in alle Richtungen’. Daarmee zegt de spreker dat de resultaten niet goed bij elkaar pasten of sterk verspreid waren.
in
‘in’ betekent hier ‘in’ en maakt deel uit van de uitdrukking ‘in alle Richtungen’. Samen met ‘alle Richtungen’ beschrijft het de verschillende richtingen waarin de resultaten leken te gaan.
alle
‘alle’ betekent ‘alle’ en versterkt in ‘in alle Richtungen’ het idee dat de resultaten zich overal verspreidden. Het staat vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord ‘Richtungen’.
Richtungen
‘Richtungen’ betekent letterlijk ‘richtingen’ en wordt hier figuurlijk gebruikt voor sterk uiteenlopende zoekresultaten. In ‘in alle Richtungen’ geeft het aan dat de resultaten niet geconcentreerd waren.
Verwenden
‘Verwenden’ betekent ‘gebruiken’ en is hier een formele aansporing om bepaalde filters te gebruiken. In ‘Verwenden Sie den Namen des Viertels ... als Filter’ volgt daarna wat gebruikt moet worden.
Sie
‘Sie’ betekent hier ‘u’ als formele aanspreekvorm. In ‘Verwenden Sie jetzt diesen Computer’ en ‘Könnten Sie mir zeigen ...’ richt de spreker zich beleefd tot één persoon.
den
‘den’ is hier het lidwoord in de woordgroep ‘den Namen des Viertels’. Het leidt het zelfstandig naamwoord in dat als eerste filter wordt genoemd.
Namen
‘Namen’ betekent ‘naam’, hier de naam van de buurt. In ‘den Namen des Viertels’ wordt precies aangegeven welke naam als filter moet worden gebruikt.
des
‘des’ drukt in ‘des Viertels’ de relatie ‘van de’ uit. De woordgroep ‘den Namen des Viertels’ betekent dus ‘de naam van de buurt’.
Viertels
‘Viertels’ betekent hier ‘buurt’ of ‘wijk’ en verwijst naar de plaatsnaam die als zoekfilter kan dienen. Het staat in de vaste woordgroep ‘den Namen des Viertels’.
einen
‘einen’ betekent hier ‘een’ en introduceert één tijdsperiode als filter. In ‘einen Zeitraum’ staat het direct vóór het zelfstandig naamwoord.
Zeitraum
‘Zeitraum’ betekent ‘tijdsperiode’ of ‘datumbereik’. In ‘einen Zeitraum’ gaat het om een periode die in de database als zoekfilter wordt ingesteld.
Art
‘Art’ betekent hier ‘soort’ of ‘type’. In ‘die Art der Quelle’ benoemt het welk soort bron als filter moet worden gekozen.
der
‘der’ verbindt in ‘der Quelle’ het type met de bron waarnaar het verwijst. De volledige woordgroep ‘die Art der Quelle’ betekent ‘het type van de bron’.
Quelle
‘Quelle’ betekent ‘bron’ in het enkelvoud. In ‘die Art der Quelle’ wordt het gebruikt om het soort bron te specificeren.
als
‘als’ betekent hier ‘als’ en geeft de functie aan die iets krijgt. In ‘als Filter’ wordt uitgelegd dat de naam, periode en bronsoort als zoekfilters worden gebruikt.
Filter
‘Filter’ betekent ‘filter’ en verwijst hier naar een criterium waarmee zoekresultaten worden beperkt. In ‘als Filter’ benoemt het de functie van de genoemde zoekgegevens.
Könnten
‘Könnten’ maakt van ‘Könnten Sie mir zeigen ...’ een beleefde vraag: ‘Zou u mij kunnen laten zien ...?’ Het drukt hier een vriendelijk verzoek uit, geen vastgestelde mogelijkheid.
mir
‘mir’ betekent ‘mij’ of ‘aan mij’ en geeft aan wie de uitleg moet ontvangen. In ‘Könnten Sie mir zeigen’ is de onderzoeker degene aan wie iets wordt getoond.
zeigen
‘zeigen’ betekent ‘laten zien’ of ‘tonen’. In ‘mir zeigen, wie ich auf die Zeitungsarchive zugreifen kann’ wordt gevraagd om een uitleg of demonstratie van een handeling.
wie
‘wie’ betekent hier ‘hoe’ en leidt de indirecte vraag ‘wie ich auf die Zeitungsarchive zugreifen kann’ in. Daarna volgt de handeling waarvan de juiste manier wordt gevraagd.
auf
‘auf’ krijgt hier zijn betekenis als onderdeel van ‘auf die Zeitungsarchive zugreifen’: toegang krijgen tot de krantenarchieven. Het voorzetsel hoort bij dit werkwoord en moet niet los van de hele uitdrukking worden geïnterpreteerd.
Zeitungsarchive
‘Zeitungsarchive’ betekent ‘krantenarchieven’ en verwijst naar de archieven waartoe de onderzoeker toegang wil krijgen. In ‘auf die Zeitungsarchive zugreifen’ is het de bestemming van de toegang.
zugreifen
‘zugreifen’ betekent hier ‘toegang krijgen tot’ of ‘openen’ in combinatie met ‘auf die Zeitungsarchive’. In ‘wie ich auf die Zeitungsarchive zugreifen kann’ staat het als infinitief bij ‘kann’.
kann
‘kann’ betekent ‘kan’ en drukt hier de mogelijkheid uit om toegang te krijgen. In ‘wie ich auf die Zeitungsarchive zugreifen kann’ staat de bijbehorende handeling ‘zugreifen’ aan het einde van de bijzin.
Einige
‘Einige’ betekent ‘enkele’ of ‘sommige’ en geeft aan dat de uitspraak niet over alle archieven gaat. In ‘Einige Archive’ staat het vóór het zelfstandig naamwoord.
Archive
‘Archive’ betekent ‘archieven’ en verwijst hier naar de archieven die via een bepaald netwerk toegankelijk zijn. Het is het onderwerp van ‘Einige Archive sind ... zugänglich’.
sind
‘sind’ betekent ‘zijn’ en verbindt in ‘Einige Archive sind nur über das Bibliotheksnetzwerk zugänglich’ de archieven met hun toegankelijkheid. Het geeft hier een toestand of eigenschap aan.
nur
‘nur’ betekent ‘alleen’ en beperkt de toegang tot één route. In ‘nur über das Bibliotheksnetzwerk’ zegt het dat het bibliotheeknetwerk de enige genoemde toegangsweg is.
über
‘über’ betekent hier ‘via’ of ‘door middel van’ en benoemt de route waarlangs toegang mogelijk is. In ‘über das Bibliotheksnetzwerk’ volgt het netwerk dat als toegangsweg dient.
Bibliotheksnetzwerk
‘Bibliotheksnetzwerk’ betekent ‘bibliotheeknetwerk’ en verwijst naar het netwerk van de bibliotheek. In ‘nur über das Bibliotheksnetzwerk zugänglich’ is dit de voorwaarde voor toegang.
zugänglich
‘zugänglich’ betekent ‘toegankelijk’ en beschrijft of de archieven kunnen worden geopend. In ‘sind nur über das Bibliotheksnetzwerk zugänglich’ wordt de toegangsvoorwaarde toegevoegd.
Beginnen
‘Beginnen’ betekent ‘beginnen’ en is hier een formele instructie. In ‘Beginnen Sie also auf dieser Katalogseite’ wordt gezegd waar de gebruiker moet starten.
also
‘also’ betekent hier ‘dus’ en trekt een praktische conclusie uit de informatie over de beperkte toegang. ‘Beginnen Sie also auf dieser Katalogseite’ betekent dat men daarom op die pagina moet starten.
dieser
‘dieser’ betekent ‘deze’ en wijst naar een specifieke cataloguspagina die op dat moment wordt aangewezen. In ‘dieser Katalogseite’ staat het vóór het zelfstandig naamwoord.
Katalogseite
‘Katalogseite’ betekent ‘cataloguspagina’ en verwijst naar de pagina waarop de toegang tot het archief moet worden gestart. De volledige woordgroep is ‘auf dieser Katalogseite’.
erklärt
‘erklärt’ betekent ‘verklaart’ en verbindt in ‘Das erklärt, warum ...’ de gegeven informatie met een eerder onduidelijk resultaat. Het leidt hier een verklaring voor het laadprobleem in.
warum
‘warum’ betekent ‘waarom’ en leidt de redengevende bijzin ‘warum sie von zu Hause aus nicht geladen wurden’ in. Het maakt duidelijk dat er een verklaring voor een probleem volgt.
von
‘von’ betekent hier ‘vanuit’ en markeert het vertrekpunt in ‘von zu Hause aus’. Samen met de rest van deze uitdrukking geeft het aan dat de poging vanaf thuis werd gedaan.
zu Hause
‘zu Hause’ betekent ‘thuis’ en wordt hier gebruikt in de volledige uitdrukking ‘von zu Hause aus’, dus ‘vanuit huis’. De delen ‘zu’ en ‘Hause’ horen samen: ‘zu’ vormt de vaste plaatsaanduiding en ‘Hause’ is de vaste vorm voor het huis-element in deze uitdrukking.
aus
‘aus’ betekent hier ‘vanuit’ en sluit aan bij ‘von zu Hause aus’. Het geeft aan vanaf welke plaats de archieven niet geladen werden.
nicht
‘nicht’ betekent ‘niet’ en ontkent hier dat de archieven vanaf thuis geladen werden. In ‘nicht geladen wurden’ staat het vóór de beschrijving van wat niet gebeurde.
geladen
‘geladen’ betekent hier ‘geladen’ of ‘geopend in de browser’. In ‘nicht geladen wurden’ beschrijft het wat er met de archieven of bijbehorende pagina’s niet gebeurde.
wurden
‘wurden’ is hier het hulpwerkwoord in de lijdende constructie ‘nicht geladen wurden’. Samen met ‘geladen’ betekent het dat de archieven niet werden geladen, zonder de nadruk op wie dat zou doen.
jetzt
‘jetzt’ betekent ‘nu’ en geeft aan dat de computer onmiddellijk op dit moment moet worden gebruikt. In ‘Verwenden Sie jetzt diesen Computer’ bepaalt het wanneer de handeling plaatsvindt.
diesen
‘diesen’ betekent ‘deze’ en wijst naar een specifieke computer die beschikbaar is. In ‘diesen Computer’ staat het direct vóór het zelfstandig naamwoord.
Computer
‘Computer’ betekent ‘computer’ en verwijst hier naar het apparaat waarop de onderzoeker nu kan werken. Het staat in de instructie ‘Verwenden Sie jetzt diesen Computer’.
Oder
‘Oder’ betekent ‘of’ en introduceert een tweede mogelijkheid. Na het gebruik van de computer volgt de alternatieve optie ‘Oder melden Sie sich ... an’.
melden
‘melden’ maakt hier samen met ‘sich’ en ‘an’ deel uit van ‘melden Sie sich über den Archivlink mit Ihrem Bibliotheksausweis an’, wat ‘inloggen’ betekent. Het werkwoord krijgt zijn volledige betekenis in combinatie met deze andere onderdelen.
sich
‘sich’ is het wederkerende voornaamwoord in de uitdrukking ‘melden Sie sich ... an’. Het hoort bij het werkwoord voor aanmelden en verwijst hier naar de aangesproken persoon.
Archivlink
‘Archivlink’ betekent ‘archieflink’ en verwijst naar de link die naar het archief leidt. In ‘über den Archivlink’ wordt deze link als toegangsroute genoemd.
Ihrem
‘Ihrem’ betekent ‘uw’ in de formele aanspreekvorm en drukt bezit uit. In ‘mit Ihrem Bibliotheksausweis’ geeft het aan dat de bibliotheekpas van de aangesproken persoon is.
Bibliotheksausweis
‘Bibliotheksausweis’ betekent ‘bibliotheekpas’ of ‘bibliotheekbewijs’. In ‘mit Ihrem Bibliotheksausweis’ is het het middel waarmee de gebruiker zich via de archieflink kan aanmelden.
an
‘an’ is hier het scheidbare werkwoorddeel in ‘melden Sie sich über den Archivlink mit Ihrem Bibliotheksausweis an’. Het staat aan het einde van de hoofdzin en maakt samen met ‘melden’ de betekenis ‘aanmelden’.
sollte
‘sollte’ drukt hier een verwachting uit: ‘Das sollte mir viel Zeit sparen’ betekent dat dit waarschijnlijk veel tijd zal besparen. In deze zin is het geen bevel, maar een voorspelling over het resultaat.
viel
‘viel’ betekent ‘veel’ en geeft de grote hoeveelheid tijd aan die naar verwachting wordt bespaard. Het staat in de vaste combinatie ‘viel Zeit sparen’.
Zeit
‘Zeit’ betekent ‘tijd’ en is hier wat de onderzoeker kan besparen. In ‘mir viel Zeit sparen’ wordt aangegeven dat de oplossing tijdwinst oplevert voor de spreker.
sparen
‘sparen’ betekent hier ‘besparen’, zoals in ‘mir viel Zeit sparen’. De constructie geeft aan wie voordeel heeft en wat er wordt bespaard.
auch
‘auch’ betekent ‘ook’ en voegt een tweede voordeel toe aan de eerder genoemde tijdwinst. In ‘Es sollte Ihnen auch Quellen liefern’ leidt het een extra gevolg in.
Ihnen
‘Ihnen’ betekent ‘aan u’ in de formele aanspreekvorm en geeft aan voor wie de bronnen beschikbaar komen. In ‘Ihnen auch Quellen liefern’ is de aangesproken persoon de ontvanger.
leichter
‘leichter’ betekent ‘gemakkelijker’ en beschrijft dat de bronnen met minder moeite kunnen worden geciteerd. In ‘die Sie leichter zitieren können’ staat het vóór de handeling die gemakkelijker wordt.
zitieren
‘zitieren’ betekent ‘citeren’ en verwijst hier naar het gebruiken van bronnen in het onderzoek. In ‘die Sie leichter zitieren können’ is het de handeling die met de bronnen wordt uitgevoerd.
können
‘können’ betekent ‘kunnen’ en drukt hier de mogelijkheid of vaardigheid uit om bronnen gemakkelijker te citeren. In ‘die Sie leichter zitieren können’ staat het na de infinitief ‘zitieren’.