Een boormachine lenen en veilig gebruiken | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kann ich mir deine Bohrmaschine leihen, um ein kleines Regal anzubringen?

   Mag ik je boormachine lenen om een kleine plank op te hangen?

   Kann ich

   kan ik …?

   mir

   me / voor mezelf

   deine

   jouw

   Bohrmaschine

   boormachine

   leihen

   lenen

   um

   om … te

   kleines

   klein

   Regal

   rek / plankenkast

   anzubringen

   te bevestigen

   Uitgebreide uitleg

   Kann ich vormt hier een vraag met können in de tegenwoordige tijd. können betekent “kunnen” en de vorm kann hoort bij ich; in een ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord vooraan: Kann ich ...? = “Kan ik ...?” Een gewone mededeling zou bijvoorbeeld Ich kann ... zijn. mir is de datiefvorm van ich en geeft hier aan voor wie het lenen gebeurt: voor de spreker zelf. Samen met leihen ontstaat het patroon sich etwas leihen: iets van iemand lenen. De vorm mir is dus niet het onderwerp; ich is het onderwerp van kann. deine betekent hier “jouw” en hoort bij Bohrmaschine. Het is de bezittelijke vorm bij één vrouwelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief: deine Bohrmaschine. Het bezit wordt aan de aangesprokene gekoppeld. Bohrmaschine betekent “boormachine”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Bohrmaschine. Het meervoud is Bohrmaschinen. Het woord is een samenstelling met Bohr- en Maschine; leer het als één zelfstandig naamwoord met het lidwoord die. leihen is het werkwoord “lenen”. Na het modale werkwoord kann staat het als infinitief aan het einde van het werkwoordelijke deel: Ich kann ... leihen. In mir deine Bohrmaschine leihen is de boormachine wat geleend wordt en mir degene voor wie de handeling gebeurt. um begint hier het doelgedeelte. Het patroon um ... zu + infinitief betekent “om ... te” en legt uit waarvoor iets gebeurt. In deze zin wordt een boormachine geleend met het doel iets te bevestigen. kleines betekent “klein” en beschrijft Regal. De vorm komt van het bijvoeglijk naamwoord klein; kleines is hier de verbogen vorm bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord in ein kleines Regal. De vergelijkende vorm is kleiner (“kleiner”), maar die vergelijking wordt in de vaste zin niet gemaakt. Regal betekent hier een “rek” of “plankenkast”: das Regal; het meervoud is die Regale. De vaste vertaling geeft dit weer als “plank”, maar het Duitse woord duidt doorgaans een rek of een geheel van planken aan, niet één losse plank. Leer daarom vooral de betekenis “rek/plankenkast” en gebruik de vertaling hier als de bedoelde weergave van het object. anzubringen betekent hier “te bevestigen”. Het komt van anbringen, een scheidbaar werkwoord: anbringen → anzubringen na zu in deze doelconstructie. Het doel is hier het Regal aan te brengen; de vaste vertaling formuleert dat als “een kleine plank ophangen”. De volledige opbouw is: Kann ich + mir deine Bohrmaschine leihen + um ein kleines Regal anzubringen? Dat betekent volgens de vaste vertaling: “Mag ik je boormachine lenen om een kleine plank op te hangen?” De vraag vraagt toestemming om de machine te lenen; het doelgedeelte zegt waarvoor de machine gebruikt zal worden.

2. Das kannst du. Hast du schon einmal eine Bohrmaschine benutzt?

   Dat kan. Heb je eerder een boormachine gebruikt?

   Das kannst du

   Dat kun je.

   Hast du

   Heb je …?

   schon einmal

   al eens eerder

   Bohrmaschine

   boormachine

   benutzt

   gebruikt

   Uitgebreide uitleg

   Das kannst du betekent hier: “Dat kun je.” Das is een aanwijzend voornaamwoord; het verwijst naar een handeling of mogelijkheid die uit de context blijkt. kannst is de vorm van können voor du in de tegenwoordige tijd: ich kann, du kannst, er/sie kann. Het patroon Das kannst du. is herbruikbaar: Das kannst du selbst machen. = “Dat kun je zelf doen.” Hast du vormt het begin van een ja-neevraag. hast is de tweede persoon enkelvoud van haben; in een voltooide tijd staat het hulpwerkwoord hier vóór het onderwerp: Hast du ...? Het is dus niet hetzelfde als een gewone mededeling Du hast .... schon einmal betekent “al eens eerder”. schon geeft aan dat iets vóór nu al het geval is, en einmal maakt duidelijk dat het om minstens één eerdere keer gaat. Samen is dit een veelgebruikt patroon om naar eerdere ervaring te vragen: Hast du schon einmal gekocht? = “Heb je al eens eerder gekookt?” Bohrmaschine is een zelfstandig naamwoord en betekent “boormachine”. Het is een samengesteld woord; het hoofddeel Maschine bepaalt dat het om een machine gaat, terwijl Bohr- het verband met boren aangeeft. Als zelfstandig naamwoord wordt het in het Duits met een hoofdletter geschreven: die Bohrmaschine. benutzt komt van benutzen en betekent hier “gebruikt”. De vorm is het voltooid deelwoord. Samen met hast vormt die het Perfekt: du hast benutzt. In een vraag blijft het hulpwerkwoord vooraan staan en staat het voltooid deelwoord aan het einde: Hast du die Bohrmaschine benutzt? = “Heb je de boormachine gebruikt?” De hele vraag is opgebouwd als Hast du schon einmal eine Bohrmaschine benutzt?: “Heb je al eens eerder een boormachine gebruikt?” Het onbepaalde lidwoord eine introduceert de boormachine als een niet nader bepaalde exemplaar; het drukt hier niet zelfstandig een telbare hoeveelheid uit. De eerste zin Das kannst du. geeft daarna de betekenis “Dat kun je.”

3. Ich habe sie nur einmal benutzt, daher wären ein paar einfache Anweisungen hilfreich.

   Ik heb hem maar één keer gebruikt, dus een paar basisinstructies zouden helpen.

   Ich habe

   ik heb

   sie

   hem

   nur einmal

   maar één keer

   benutzt

   gebruikt

   daher

   daarom, dus

   wären

   zouden zijn

   ein paar

   een paar

   einfache

   eenvoudige

   Anweisungen

   instructies

   hilfreich

   nuttig

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe vormt hier het begin van het Perfekt: habe is de tegenwoordige vorm van haben bij ich. Het zelfstandige werkwoord komt in deze tijd als voltooid deelwoord aan het einde van de werkwoordgroep. Voorbeeld: Ich habe gearbeitet. = ‘Ik heb gewerkt.’ sie is hier het lijdend voorwerp van benutzt en verwijst volgens de vaste vertaling en de context naar de boormachine. In het Duits is sie hier de vrouwelijke enkelvoudsvorm in de accusatief; Bohrmaschine is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. De Nederlandse vertaling gebruikt daarvoor ‘hem’, omdat de grammaticale vorm van het Nederlandse voornaamwoord niet dezelfde is als die van het Duitse woord. nur einmal beperkt de frequentie: iets gebeurde slechts één keer. einmal betekent ‘één keer’; nur maakt daarvan ‘maar één keer’. Voorbeeld: Ich war nur einmal dort. = ‘Ik was daar maar één keer.’ benutzt is het voltooid deelwoord van benutzen (‘gebruiken’). In Ich habe sie ... benutzt drukt het samen met habe uit dat het gebruik vóór het huidige moment heeft plaatsgevonden. De stam met benutz- blijft herkenbaar; het voltooid deelwoord krijgt hier de vorm benutzt. daher verbindt de eerdere ervaring met een gevolg en betekent hier ‘daarom’ of ‘dus’. Het verwijst naar de reden die in het eerste deel wordt gegeven. Als verbindend bijwoord staat het in deze zin vóór het werkwoord wären. wären is de vorm van sein voor een meervoudig onderwerp in de Konjunktiv II. Hier maakt die vorm de formulering voorzichtig en beleefd: instructies zouden nuttig zijn. Vergelijk de gewone tegenwoordige vorm sind (‘zijn’) met wären (‘zouden zijn’). Voorbeeld: Mehr Informationen wären hilfreich. = ‘Meer informatie zou nuttig zijn.’ ein paar betekent ‘een paar’ of ‘enkele’ en staat hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord Anweisungen. Het duidt op een kleine hoeveelheid, zonder hier een preciezer aantal vast te leggen. Voorbeeld: Ich habe ein paar Fragen. = ‘Ik heb een paar vragen.’ einfache is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord einfach (‘eenvoudig’). Het beschrijft Anweisungen; de uitgang -e hoort bij deze positie vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord na ein paar. Voorbeeld: Das sind einfache Regeln. = ‘Dat zijn eenvoudige regels.’ Anweisungen is het meervoud van Anweisung (‘instructie’). Het onderwerp van wären is hier dus ein paar einfache Anweisungen: die instructies zouden nuttig zijn. Voorbeeld: Die Anweisung ist klar. = ‘De instructie is duidelijk.’ hilfreich is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis ‘nuttig’ of ‘behulpzaam’. Het staat hier na wären als naamwoordelijk gezegde en krijgt daarom geen uitgang: Anweisungen wären hilfreich. Het beschrijft wat voor effect de instructies zouden hebben. Samen betekent Ich habe sie nur einmal benutzt ‘Ik heb hem maar één keer gebruikt’. daher leidt daaruit het gevolg af: wären ein paar einfache Anweisungen hilfreich betekent ‘zouden een paar eenvoudige instructies nuttig zijn’. De hele zin luidt dus: ‘Ik heb hem maar één keer gebruikt, dus een paar basisinstructies zouden helpen.’ De vorm met wären klinkt als een voorzichtige, niet-dwingende suggestie om hulp.

4. Prüfe zuerst, was für eine Wand das ist, und trage eine Schutzbrille.

   Controleer eerst wat voor muur het is en draag een veiligheidsbril.

   Prüfe

   controleer

   zuerst

   eerst

   was für eine

   wat voor een

   Wand

   muur

   das ist

   het is

   trage

   draag

   Schutzbrille

   veiligheidsbril

   Uitgebreide uitleg

   Prüfe is de gebiedende wijs van prüfen voor één aangesproken persoon: “controleer”. In een instructie is het onderwerp du meestal niet uitgesproken. Vergelijk: Prüf das! — “Controleer dat!” zuerst betekent “eerst” en geeft de volgorde aan. Het staat hier vóór de eerste handeling. Voorbeeld: Lies zuerst die Anleitung. — “Lees eerst de handleiding.” was für eine is een herbruikbaar patroon voor “wat voor een” of “welk soort”. eine past hier bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Wand; het patroon vraagt dus naar het type of de aard van de muur, niet naar een aantal. Voorbeeld: Was für eine Farbe ist das? — “Wat voor kleur is dat?” Wand betekent hier “muur”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Wand; na eine blijft dat in deze naamvalsvorm eine Wand. Het meervoud is Wände — “muren”. das ist vormt hier het tweede deel van de ingebedde vraag was für eine Wand das ist: letterlijk een constructie met “wat voor een muur dat is”, natuurlijk vertaald als “wat voor muur het is”. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). In een hoofdzin staat de persoonsvorm anders: Das ist eine Wand. — “Dat is een muur.” In de ingebedde vraag staat ist achteraan. trage is opnieuw een gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, nu van tragen (“dragen”). De vorm richt zich dus tot du; het voornaamwoord is weggelaten, zoals gebruikelijk in deze instructie. Voorbeeld: Trage Handschuhe. — “Draag handschoenen.” Schutzbrille betekent “veiligheidsbril” of “veiligheidsbril/-bril voor bescherming”. Het is een vrouwelijk samengesteld zelfstandig naamwoord: die Schutzbrille. In de volledige woordgroep eine Schutzbrille staat het als het lijdend voorwerp van trage; eine markeert daar een onbepaalde, enkelvoudige bril, niet noodzakelijk een expliciet geteld object. Samen bestaat de instructie uit twee handelingen in volgorde: controleer eerst welk soort muur het is en draag daarna een veiligheidsbril. De komma en und verbinden de twee bevelen. De hele uiting is een directe, praktische veiligheidsinstructie.

5. Ich mache mir auch Sorgen, dass ich elektrische Leitungen treffe.

   Ik maak me ook zorgen dat ik elektrische draden raak.

   Ich mache mir … Sorgen

   ik maak me zorgen

   auch

   ook

   elektrische

   elektrisch

   Leitungen

   leidingen; draden

   treffe

   raak

   Uitgebreide uitleg

   Ich mache mir Sorgen is een vaste constructie voor “ik maak me zorgen”. Het onderwerp is ich; mir is de datiefvorm van ich in deze reflexieve constructie. De infinitief is sich Sorgen machen; in de tegenwoordige tijd krijgt machen hier de vorm mache: ich mache, du machst. Sorge is enkelvoud en Sorgen meervoud. Een bruikbaar voorbeeld is: Ich mache mir Sorgen um ihn. — “Ik maak me zorgen om hem.” auch betekent “ook” en voegt deze bezorgdheid toe aan iets anders dat al geldt. De precieze eerdere bezorgdheid wordt in deze zin niet benoemd. elektrische betekent hier “elektrische”. Het hoort bij Leitungen en staat in het meervoud: elektrische Leitungen. Het bijvoeglijk naamwoord is elektrisch; na een meervoud zonder lidwoord krijgt het hier de uitgang -e. Een eenvoudig contrast is: eine elektrische Leitung — “een elektrische leiding”; elektrische Leitungen — “elektrische leidingen”. Leitungen is het meervoud van Leitung, hier “leidingen” of “draden” in de context van elektrische bekabeling. Het woord kan ook andere soorten leidingen aanduiden; de combinatie met elektrische bepaalt hier de bedoelde betekenis. treffe is de eerste persoon enkelvoud van treffen: ich treffe. In deze zin betekent het “raak”. Treffen kan in andere contexten ook “ontmoeten” betekenen, maar de vaste vertaling en de context van boren wijzen hier op het raken van een elektrische leiding. Een voorbeeld is: Ich treffe die Leitung. — “Ik raak de leiding.” In de bijzin na dass staat het vervoegde werkwoord achteraan: dass ich elektrische Leitungen treffe. Het patroon is dass + onderwerp + overige zinsdelen + werkwoord. De volledige zin combineert dus Ich mache mir Sorgen met auch en met de inhoud van de bezorgdheid: de spreker maakt zich ook zorgen dat de spreker elektrische leidingen raakt. Elektrische Leitungen treffen geeft het concrete risico aan; de zin zegt niet dat dit al gebeurd is.

6. Benutze diesen Detektor, bevor du irgendwo bohrst.

   Gebruik deze detector voordat je ergens boort.

   Benutze

   gebruik

   diesen

   deze

   Detektor

   detector

   bevor du

   voordat je

   irgendwo

   ergens

   bohrst

   boort

   Uitgebreide uitleg

   Benutze is de gebiedende wijs van benutzen (“gebruiken”) voor du. De vorm zegt dus: “gebruik”. Een bruikbaar patroon is: Benutze + voorwerp! — Benutze den Schlüssel! = “Gebruik de sleutel!” diesen verwijst hier naar een mannelijk zelfstandig naamwoord in de vierde naamval (accusatief): der Detektor wordt als lijdend voorwerp diesen Detektor. De vorm verandert dus niet alleen door “deze” als betekenis, maar ook door geslacht, getal en naamval. Vergelijk: diese Lampe (vrouwelijk) en dieses Gerät (onzijdig). Detektor is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Detektor. In deze zin is het het voorwerp dat gebruikt moet worden. Een natuurlijk voorbeeld is: Der Detektor findet Metall. = “De detector vindt metaal.” bevor du leidt een bijzin in met de betekenis “voordat je”. du is hier het onderwerp van die bijzin. In een Duitse bijzin met bevor staat het vervoegde werkwoord aan het einde: bevor du bohrst. irgendwo betekent “ergens” in de betekenis van “op een willekeurige plaats”. Het verwijst hier naar een niet nader bepaalde boorplek. Voor een plaats met nadruk op “hier” of “daar” gebruik je bijvoorbeeld hier of dort. bohrst is de tegenwoordige tijd van bohren (“boren”) bij du: du bohrst. De uitgang -st markeert hier de tweede persoon enkelvoud. Voorbeeld: Du bohrst ein Loch. = “Je boort een gat.” Samen vormt Benutze diesen Detektor een bevel: “Gebruik deze detector.” De bijzin bevor du irgendwo bohrst geeft aan wanneer dat moet gebeuren: vóórdat je op een niet nader bepaalde plek boort. De volledige betekenis is daarom: “Gebruik deze detector voordat je ergens boort.”

7. Ich scanne die Stelle, bevor ich die Löcher markiere.

   Ik scan de plek voordat ik de gaten markeer.

   scanne

   scan

   Stelle

   plek

   bevor

   voordat

   Löcher

   gaten

   markiere

   markeer

   Uitgebreide uitleg

   scanne komt van het werkwoord scannen: de ik-vorm in de tegenwoordige tijd. De stam blijft hier herkenbaar; vergelijk ich scanne en du scannst. In deze zin betekent het dat de spreker de plek controleert met een scan. Stelle is hier het zelfstandig naamwoord die Stelle en betekent een plek of specifiek punt. Het is vrouwelijk; het lidwoord die hoort bij deze enkelvoudsvorm. Het meervoud is die Stellen. bevor betekent voordat en leidt een bijzin in. In deze Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde: ich die Löcher markiere. Het patroon is dus: bevor + onderwerp + overige informatie + werkwoord. Voorbeeld: Ich prüfe das Kabel, bevor ich es anschließe. — Ik controleer de kabel voordat ik hem aansluit. Löcher is het meervoud van das Loch, een gat. Het meervoud heeft hier de vorm Löcher; de umlaut verandert de klinker. De zin spreekt dus over gaten in het meervoud, niet over één gat. markiere komt van markieren en is de ik-vorm in de tegenwoordige tijd. Het onderwerp ich bepaalt deze vorm: ich markiere, terwijl bijvoorbeeld du markierst een andere uitgang heeft. Hier betekent het dat de spreker de gaten markeert. Samen vormt Ich scanne die Stelle de hoofdzin: de spreker scant de plek. bevor ich die Löcher markiere geeft aan dat dit eerst gebeurt en dat het markeren van de gaten daarna komt. De hele uiting betekent daarom: Ik scan de plek voordat ik de gaten markeer. De constructie X, bevor Y is herbruikbaar wanneer handeling X vóór handeling Y plaatsvindt.

8. Bring die Bohrmaschine bitte zusammen mit dem Ladegerät und den Bohrern zurück.

   Breng de boormachine alsjeblieft samen met de oplader en de boortjes terug.

   Bring … zurück

   breng terug

   die Bohrmaschine

   de boormachine

   bitte

   alsjeblieft

   zusammen mit

   samen met

   dem Ladegerät

   de oplader

   den Bohrern

   de boortjes

   Uitgebreide uitleg

   Bring ... zurück vormt hier de gebiedende wijs van zurückbringen (“terugbrengen”). Bij een scheidbaar werkwoord staat het voorvoegsel zurück in deze zin achteraan: Bring die Tasche zurück. = “Breng de tas terug.” De vorm Bring is de informele gebiedende wijs voor één aangesproken persoon; het onderwerp du wordt niet uitgesproken. die Bohrmaschine betekent hier “de boormachine”. Bohrmaschine is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het in het lijdend voorwerp als die. Het meervoud is Bohrmaschinen: Die Bohrmaschinen sind laut. = “De boormachines zijn luidruchtig.” bitte verzacht een verzoek of bevel en betekent “alsjeblieft”. Het kan bijvoorbeeld ook na het werkwoord staan: Bring sie zurück, bitte. = “Breng haar/het terug, alsjeblieft.” zusammen mit betekent “samen met” en leidt hier de extra dingen in die moeten worden teruggebracht. Na mit staat in het Duits de datief. De vaste combinatie zusammen mit kan ook met personen worden gebruikt: Sie kommt zusammen mit ihrem Bruder. = “Zij komt samen met haar broer.” dem Ladegerät betekent “de oplader”. Ladegerät is onzijdig; na mit krijgt het onzijdige enkelvoud in de datief de vorm dem: mit dem Ladegerät. Zonder mit zou het bijvoorbeeld als lijdend voorwerp das Ladegerät zijn. den Bohrern betekent “de boortjes” in deze zin. Bohrer is hier meervoud en staat na mit in de datief. Bij datief meervoud staat vaak den en krijgt het zelfstandig naamwoord vaak een extra -n: mit den Bohrern. Het enkelvoud is der Bohrer; het meervoud zonder deze datiefconstructie is die Bohrer. Samen betekent de zin: “Breng de boormachine samen met de oplader en de boortjes terug, alsjeblieft.” De gebiedende wijs Bring ... zurück geeft de hoofdhandeling aan; die Bohrmaschine is wat moet worden teruggebracht, en zusammen mit dem Ladegerät und den Bohrern voegt de twee mee terug te brengen zaken toe. Bitte maakt het verzoek beleefder.

9. Ich wische den Staub von der Bohrmaschine, bevor ich sie zurückbringe.

   Ik veeg het stof van de boormachine voordat ik hem terugbreng.

   Ich

   ik

   wische

   veeg

   Staub

   stof

   von

   van

   Bohrmaschine

   boormachine

   bevor

   voordat

   sie

   hem

   zurückbringe

   terugbreng

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”: de spreker is het onderwerp van zowel wische als zurückbringe. Duitse persoonlijke voornaamwoorden veranderen onder meer naar naamval; ich is hier de vorm voor het onderwerp in de eerste persoon enkelvoud. wische komt van wischen (“vegen” of “afvegen”). De vorm is de tegenwoordige tijd voor ich: ich wische. Bij een ander onderwerp verandert de uitgang, bijvoorbeeld du wischst. In deze zin is het voorwerp den Staub, dus het gaat om het stof dat wordt weggeveegd. den Staub is “het stof”. Staub is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Staub. Als lijdend voorwerp staat het hier in de accusatief, waardoor der den wordt. Een bruikbaar contrast is der Staub (onderwerp) tegenover Ich wische den Staub (lijdend voorwerp). von betekent hier “van” en leidt een bepaling van herkomst of oppervlak af. Na von staat de datief. Daarom verschijnt het volgende lidwoord als der in von der Bohrmaschine. der Bohrmaschine betekent “de boormachine”. Bohrmaschine is vrouwelijk: die Bohrmaschine; na von wordt dat der Bohrmaschine in de datief. Het woord is een samenstelling met Bohr- en Maschine, maar als geheel benoemt het één apparaat. Het contextfragment bevestigt dat dit dezelfde boormachine is die moet worden teruggebracht. bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin in die een eerdere handeling in de tijd beschrijft. In een Duitse bevor-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde: bevor ich sie zurückbringe. sie verwijst hier naar die Bohrmaschine. De vorm is de vrouwelijke enkelvoudsvorm in de vierde naamval, omdat de machine het voorwerp is van zurückbringe. Het Nederlandse vaste vertaalwoord gebruikt hem, maar dat verandert de Duitse grammaticale vorm niet: in het Duits is Bohrmaschine vrouwelijk en hoort daarbij sie. zurückbringe komt van het scheidbare werkwoord zurückbringen (“terugbrengen”). In de tegenwoordige tijd bij ich is de vorm ich bringe zurück in een hoofdzin. In deze bijzin staat het vervoegde werkwoord echter aan het einde en verschijnt het als één vorm: ich sie zurückbringe. Samen vormt Ich wische den Staub von der Bohrmaschine de hoofdzin: de spreker veegt het stof van de boormachine. bevor ich sie zurückbringe voegt toe dat dit gebeurt vóór het terugbrengen van de boormachine. De volledige betekenis is dus: “Ik veeg het stof van de boormachine voordat ik hem terugbreng.”

10. Lass dir Zeit damit; Sicherheit ist wichtiger als Geschwindigkeit.

    Neem er de tijd voor; veiligheid is belangrijker dan snelheid.

    Lass dir Zeit

    neem de tijd

    damit

    ervoor

    Sicherheit

    veiligheid

    wichtiger

    belangrijker

    Geschwindigkeit

    snelheid

    Uitgebreide uitleg

    Lass dir Zeit betekent hier: neem de tijd. Lass is de gebiedende wijs van lassen voor du; in deze vaste uitdrukking betekent sich Zeit lassen dat iemand niet haast. dir is de datiefvorm van du en verwijst hier naar de aangesprokene. Zeit is het zelfstandig naamwoord voor tijd. Een bruikbaar patroon is Lass dir ...: Lass dir Ruhe betekent bijvoorbeeld “Neem rustig de tijd” of “Doe het kalm aan”. damit verwijst hier naar de activiteit of taak die in de context bedoeld is en betekent samen met het voorafgaande ervoor. Het is een voornaamwoordelijk bijwoord: da- plus mit. In andere zinnen kan damit ook een ander verband uitdrukken, maar hier gaat het om tijd nemen voor die taak. De combinatie sich Zeit lassen mit etwas is een herbruikbaar patroon; in deze zin staat damit voor datgene waarvoor tijd wordt genomen. Sicherheit betekent hier veiligheid. Het is een zelfstandig naamwoord; het bijbehorende bijvoeglijke naamwoord is sicher (“veilig”). In Sicherheit ist ... wordt veiligheid als onderwerp voorgesteld. Een voorbeeld: Sicherheit ist wichtig. — “Veiligheid is belangrijk.” wichtiger betekent belangrijker en vergelijkt veiligheid met snelheid. Het is de vergrotende trap van wichtig: wichtig — belangrijk, wichtiger — belangrijker, am wichtigsten — het belangrijkst. Het woord wichtiger beschrijft hier dus niet zomaar grote waarde, maar een hogere mate dan bij het tweede vergelijkingspunt. Het patroon X ist wichtiger als Y betekent “X is belangrijker dan Y”. Geschwindigkeit betekent snelheid. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt na als het tweede deel van de vergelijking. Het bijvoeglijke woord schnell betekent “snel”; Geschwindigkeit benoemt de mate waarin iets snel gebeurt. Een voorbeeld: Die Geschwindigkeit ist niedrig. — “De snelheid is laag.” De eerste zin Lass dir Zeit damit geeft het advies om niet gehaast te zijn bij de bedoelde taak. De puntkomma verbindt dat advies met de reden of prioriteit: Sicherheit ist wichtiger als Geschwindigkeit — veiligheid weegt zwaarder dan snelheid. Samen betekent de uiting dus: “Neem er de tijd voor; veiligheid is belangrijker dan snelheid.”