Een gebarsten telefoonscherm beschermen en laten repareren | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich habe mein Handy fallen lassen, und der Bildschirm ist gesprungen, funktioniert aber noch.

   Ik heb mijn telefoon laten vallen en het scherm is gebarsten, maar het werkt nog.

   Ich habe

   ik heb

   mein Handy

   mijn telefoon

   fallen lassen

   laten vallen

   der Bildschirm

   het scherm

   gesprungen

   gebarsten

   funktioniert

   werkt

   aber noch

   maar nog steeds

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe vormt hier het begin van de Duitse voltooide tijd. habe is de tegenwoordige vorm van haben bij ich; in deze hoofdzin staat het vervoegde werkwoord op de tweede positie. In een voorbeeld als Ich habe gelernt. betekent dit: Ik heb geleerd. mein Handy betekent hier mijn mobiele telefoon. mein is een bezittelijk woord en krijgt een vorm die onder meer samenhangt met naamval, geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord. Handy is hier onzijdig: das Handy; in deze vorm staat daarom mein Handy. fallen lassen is hier de productieve Duitse constructie voor iets laten vallen: fallen betekent vallen en lassen betekent in deze combinatie laten. In deze voltooide vorm blijven beide werkwoorden als infinitieven staan: Ich habe das Glas fallen lassen. — Ik heb het glas laten vallen. Ich is degene die de handeling veroorzaakt; das Glas is wat valt. der Bildschirm betekent het scherm. Bildschirm is een mannelijk zelfstandig naamwoord, vandaar het bepaalde lidwoord der in deze vorm. Volgens de vaste vertaling gaat het daarna om dit scherm als onderwerp van de twee volgende werkwoordsvormen. gesprungen is het voltooid deelwoord van springen: springen – sprang – ist gesprungen. Bij een scherm betekent ist gesprungen hier dat het scherm gebarsten is; het gaat dus niet om letterlijk springen. ist is het hulpwerkwoord in deze voltooide vorm. funktioniert is de derde persoon enkelvoud van funktionieren: werken of functioneren. Het onderwerp is der Bildschirm, daarom staat het werkwoord in het enkelvoud. Voorbeeld: Mein Handy funktioniert noch. — Mijn telefoon werkt nog. aber noch betekent hier maar nog steeds. aber markeert de tegenstelling en noch laat zien dat het werken ondanks de genoemde beschadiging voortduurt. De woorden vormen samen met funktioniert de betekenis ‘maar het werkt nog steeds’. De volledige zin bestaat uit twee delen. Eerst zegt Ich habe mein Handy fallen lassen dat ik mijn telefoon heb laten vallen. Daarna zegt der Bildschirm ist gesprungen, verbonden door und, dat het scherm daardoor gebarsten is. In het laatste deel wordt der Bildschirm niet herhaald: funktioniert aber noch betekent dat het scherm toch nog werkt. Samen betekent de zin: Ik heb mijn telefoon laten vallen en het scherm is gebarsten, maar het werkt nog.

2. Sichere deine Daten, bevor der Schaden schlimmer wird.

   Maak een back-up van je gegevens voordat de schade erger wordt.

   Sichere

   maak een back-up van

   Daten

   gegevens

   bevor

   voordat

   Schaden

   schade

   schlimmer

   erger

   wird

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   Sichere is hier de gebiedende wijs van sichern voor één aangesproken persoon in de informele vorm (du). In deze context betekent het: maak een back-up. De vorm is hier een opdracht, niet een beschrijving. Daten betekent hier gegevens of informatie. In deze betekenis is het een meervoudsvorm; het gewone Duitse woord Datum betekent vooral ‘datum’ en is niet het enkelvoud dat je hier voor ‘gegevens’ gebruikt. Een bruikbaar voorbeeld is: Ich sichere meine Daten. — ‘Ik maak een back-up van mijn gegevens.’ bevor leidt een bijzin in met de betekenis ‘voordat’. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan: bevor der Schaden schlimmer wird. der Schaden betekent ‘de schade’. Schaden is hier een zelfstandig naamwoord van het mannelijk geslacht; als onderwerp in de nominatief krijgt het het lidwoord der. Een bruikbaar contrast is ein Schaden (‘een schadegeval’) tegenover der Schaden (‘de schade’). schlimmer is de vergrotende trap van schlimm (‘erg’ of ‘slecht’): schlimm – schlimmer – am schlimmsten. Hier betekent het dat de schade verder verslechtert. Voor een vergelijking tussen twee situaties kan Duits ook schlimmer als ... gebruiken, bijvoorbeeld: Heute ist es schlimmer als gestern. — ‘Vandaag is het erger dan gisteren.’ wird is de vorm van werden bij er/sie/es en bij een enkelvoudig onderwerp zoals der Schaden. Met een bijvoeglijk naamwoord betekent werden hier ‘worden’: de schade wordt erger. Wird drukt in deze zin dus een verandering van toestand uit, niet op zichzelf een toekomstige tijd. Samen vormt Sichere deine Daten de opdracht om je gegevens veilig te stellen, en bevor der Schaden schlimmer wird geeft aan wanneer die opdracht moet worden uitgevoerd: vóórdat de schade erger wordt. De volledige betekenis is: ‘Maak een back-up van je gegevens voordat de schade erger wordt.’

3. Das mache ich jetzt. Das zerbrochene Glas macht mich nervös.

   Dat doe ik nu. Het gebroken glas maakt me nerveus.

   Das

   dat

   mache

   doe

   ich

   ik

   jetzt

   nu

   Das

   het

   zerbrochene

   gebroken

   Glas

   glas

   macht

   maakt

   mich

   mij; me

   nervös

   nerveus

   Uitgebreide uitleg

   Das in Das mache ich jetzt. is hier een aanwijzend voornaamwoord: dat, met verwijzing naar de eerder bedoelde handeling. Het staat als lijdend voorwerp vóór de persoonsvorm. In een gewone mededelende hoofdzin staat de persoonsvorm op de tweede plaats; daarom volgt mache vóór ich. mache is de ik-vorm van machen in de tegenwoordige tijd: ich mache, du machst, er/sie/es macht. Machen kan afhankelijk van de context “doen” of “maken” betekenen; met Das betekent het hier “dat doen”. Voorbeeld: Ich mache die Tür zu. — “Ik doe de deur dicht.” ich is het onderwerp in de eerste zin: de spreker voert de handeling uit. De vorm verandert volgens de persoon, bijvoorbeeld ich tegenover du. jetzt betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Das mache ich jetzt betekent als geheel: “Dat doe ik nu.” Het tweede Das heeft een andere functie. In Das zerbrochene Glas is het een bepaald lidwoord bij het onzijdige zelfstandig naamwoord Glas: “het gebroken glas”. Het is dus niet opnieuw het aanwijzende voornaamwoord “dat”. zerbrochene beschrijft Glas en betekent hier “gebroken”. Het is het voltooid deelwoord zerbrochen van zerbrechen, hier gebruikt als bijvoeglijk naamwoord. Na het bepaalde lidwoord das krijgt dit bijvoeglijk naamwoord in het onzijdig enkelvoud de uitgang -e: das zerbrochene Glas. Voorbeeld: Das zerbrochene Fenster ist gefährlich. — “Het gebroken raam is gevaarlijk.” Glas is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Glas. In deze zin is het onderwerp van macht; daarom staat het in de nominatief. Het kan het materiaal “glas” of een glazen voorwerp betekenen; hier gaat het om het gebroken glas waarnaar de vaste vertaling verwijst. macht is de derde persoon enkelvoud van machen: er/sie/es macht. Omdat das Glas enkelvoud is, staat de persoonsvorm hier in het enkelvoud. In deze constructie betekent macht “maakt”: iets veroorzaakt een toestand of gevoel. Voorbeeld: Der Lärm macht mich müde. — “Het lawaai maakt me moe.” mich is de accusatiefvorm van ich en betekent “mij” als lijdend voorwerp. Vergelijk ich als onderwerp met mich na een werkwoord dat iemand beïnvloedt: Ich sehe ihn. — “Ik zie hem.” nervös is een bijvoeglijk naamwoord en betekent “nerveus”. Na macht staat het predicatief; daarom krijgt het geen uitgang: Das macht mich nervös, niet een verbogen vorm bij mich. De combinatie jemanden nervös machen betekent “iemand nerveus maken”. Samen bestaat de tweede zin uit het onderwerp Das zerbrochene Glas, de persoonsvorm macht, het lijdend voorwerp mich en het predicatieve bijvoeglijk naamwoord nervös: “Het gebroken glas maakt me nerveus.” De volledige uiting zegt eerst dat de spreker de eerder bedoelde handeling nu uitvoert en vervolgens dat het gebroken glas bij de spreker nervositeit veroorzaakt.

4. Bringe eine vorübergehende Schutzfolie auf dem Bildschirm an und drücke nicht fest darauf.

   Leg een tijdelijke beschermfolie op het scherm en druk er niet hard op.

   Bringe … an

   breng aan

   vorübergehende

   tijdelijke

   Schutzfolie

   beschermfolie

   Bildschirm

   scherm

   drücke

   druk

   fest

   hard, stevig

   darauf

   erop

   Uitgebreide uitleg

   Bringe ... an is de gebiedende wijs van het scheidbare werkwoord anbringen: iets ergens aanbrengen of bevestigen. In deze zin staan Bringe en an uit elkaar; samen vormen ze één werkwoord. In een gewone hoofdzin kan het ook zo worden gesplitst: Ich bringe die Folie an. — Ik breng de folie aan. Zowel Bringe als drücke richt zich hier tot één persoon in de informele gebiedende wijs; de aangesproken persoon wordt niet uitgedrukt. vorübergehende betekent hier dat de folie slechts tijdelijk bedoeld is. Het bijvoeglijk naamwoord heeft als basisvorm vorübergehend; de uitgang -e past hier bij eine en het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Schutzfolie in de accusatief. Voorbeeld: eine vorübergehende Lösung — een tijdelijke oplossing. Schutzfolie is een beschermfolie: een folie die iets beschermt. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord van Schutz en Folie; het hoofddeel Folie bepaalt het grammaticale geslacht, dus die Schutzfolie. Voorbeeld: Die Schutzfolie schützt den Bildschirm. — De beschermfolie beschermt het scherm. Bildschirm betekent scherm, in deze context het scherm waarop de folie wordt aangebracht. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Bildschirm. In auf dem Bildschirm staat dem in de datief, omdat de woordgroep de plaats of het oppervlak aanduidt waar iets wordt aangebracht. Voorbeeld: Die Folie liegt auf dem Bildschirm. — De folie ligt op het scherm. drücke is de gebiedende wijs van drücken, gericht aan één persoon in de informele enkelvoudige aanspreekvorm zonder uitgesproken voornaamwoord: “druk”. De vorm is dus niet op zichzelf een beleefde aanspreekvorm; voor de formele aanspreekvorm zou Duits een andere constructie gebruiken, zoals Drücken Sie. De ontkenning nicht hoort bij de volledige handeling drücke ... darauf, maar staat niet in het geselecteerde woord zelf. Voorbeeld: Drücke den Knopf. — Druk op de knop. fest betekent hier hard of stevig, dus met veel kracht. Het beschrijft hoe er gedrukt moet worden; het betekent hier niet “vast” in de zin van permanent bevestigd. Drücke nicht fest. — Druk niet hard. darauf betekent hier erop: het is een verwijzend bijwoord met da- en auf. Het herhaalt niet letterlijk een zelfstandig naamwoord. De vaste vertaling geeft deze verwijzende betekenis als “erop”; de precieze referent wordt door de vorm zelf niet als zelfstandig naamwoord genoemd. Voorbeeld: Die Folie ist empfindlich. Drücke nicht darauf. — De folie is kwetsbaar. Druk er niet op. Samen vormen de delen eerst de opdracht om een tijdelijke beschermfolie op het scherm aan te brengen: Bringe eine vorübergehende Schutzfolie auf dem Bildschirm an. Daarna volgt de verboden handeling: drücke nicht fest darauf, “druk er niet hard op”. nicht ontkent hier het harde drukken, terwijl darauf de handeling naar iets eerder genoemds laat verwijzen. De volledige betekenis is dus: “Leg een tijdelijke beschermfolie op het scherm en druk er niet hard op.”

5. Soll ich es weiter benutzen, bis ein Reparaturdienst es überprüft?

   Moet ik hem blijven gebruiken totdat een reparatiedienst hem controleert?

   Soll ich

   moet ik …?

   es

   het/hem

   weiter benutzen

   blijven gebruiken

   ein Reparaturdienst

   een reparatiedienst

   überprüft

   controleert

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich is de vraagvorm “moet/zal ik …?”. soll is de vorm van sollen bij ich; het drukt hier een verzoek om advies of toestemming uit, niet een vaststaand feit. In een Duitse ja-neevraag staat het vervoegde werkwoord vooraan: Soll ich ...?. Het onderwerp ich staat direct daarna. es is hier een persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval (accusatief), met onzijdige vorm. De vaste vertaling geeft de bedoelde verwijzing weer als “hem”; de precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in deze ene zin niet zelfstandig benoemd. De vorm es wordt dus gekozen door de grammaticale eigenschappen van het bedoelde woord, niet omdat es zelf een zelfstandig naamwoord is. weiter benutzen betekent dat de handeling wordt voortgezet. benutzen is de infinitief; weiter voegt het idee “verder/doorgaan met” toe. Na het modale werkwoord soll blijft de andere werkwoordsvorm een infinitief: Soll ich es weiter benutzen? betekent letterlijk ongeveer “Zal ik het verder gebruiken?”. Een bruikbaar voorbeeld is: Du kannst das Gerät weiter benutzen. — “Je kunt het apparaat blijven gebruiken.” ein Reparaturdienst is de uitvoerder van de handeling in de bijzin. Reparaturdienst is een mannelijk zelfstandig naamwoord; ein staat hier in de nominatief, omdat deze woordgroep het onderwerp is. ein geeft op zichzelf geen expliciet aantal aan; het introduceert hier een niet nader bepaalde reparatiedienst. Bijvoorbeeld: Ein Reparaturdienst kommt morgen. — “Een reparatiedienst komt morgen.” überprüft betekent hier “controleert”. De basisvorm is überprüfen; überprüft is de tegenwoordige tijd bij een derde persoon enkelvoud, passend bij ein Reparaturdienst. In de bijzin na bis staat het vervoegde werkwoord achteraan: bis ein Reparaturdienst es überprüft. Dat is dezelfde woordvolgorde als in andere Duitse bijzinnen, bijvoorbeeld: Ich warte, bis sie anruft. — “Ik wacht tot ze belt.” Samen vormt Soll ich es weiter benutzen? de hoofdvraag. bis ein Reparaturdienst es überprüft geeft de grens in de tijd aan: de spreker vraagt of het gebruik mag doorgaan tot het moment waarop een reparatiedienst het controleert. De volledige betekenis is daarom: “Moet ik hem blijven gebruiken totdat een reparatiedienst hem controleert?”

6. Verwende es nur für einfache Aufgaben, denn loses Glas kann dir in den Finger schneiden.

   Gebruik hem alleen voor eenvoudige taken, want los glas kan in je vinger snijden.

   Verwende

   gebruik

   es

   hem

   nur

   alleen

   für

   voor

   einfache

   eenvoudige

   Aufgaben

   taken

   denn

   want

   loses

   loszittend

   Glas

   glas

   kann

   kan

   dir

   jou

   in den Finger

   in de vinger

   schneiden

   snijden

   Uitgebreide uitleg

   Verwende is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van verwenden (‘gebruiken’). De vorm hoort bij du; in een beleefde aanspraak gebruikt Duits bijvoorbeeld Verwenden Sie .... Voorbeeld: Verwende das Gerät vorsichtig. — Gebruik het apparaat voorzichtig. es is hier het lijdend voorwerp van verwenden en verwijst, in overeenstemming met de vaste vertaling en de context, naar hetzelfde voorwerp als ‘hem’. De vorm is het Duitse onzijdige accusatiefpronomen; de keuze voor es volgt dus de grammaticale classificatie van het bedoelde woord, niet noodzakelijk het natuurlijke geslacht van het voorwerp. Een bruikbaar contrast is Ich sehe es (ik zie het) tegenover Ich sehe ihn (ik zie hem), afhankelijk van het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. nur beperkt de gebruikssituatie: het voorwerp mag alleen voor eenvoudige taken worden gebruikt. Het staat vóór de woordgroep die het beperkt. für leidt hier een doel of gebruik aan en vereist de accusatief. Voorbeeld: Das ist für kleine Aufgaben. — Dat is voor kleine taken. einfache is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord einfach (‘eenvoudig’). Het beschrijft Aufgaben, dat meervoud is; na für staat die woordgroep in de accusatief, maar in het meervoud is de vorm hier eveneens einfache. Vergelijk eine einfache Aufgabe (een eenvoudige taak) met einfache Aufgaben (eenvoudige taken). Aufgaben is het meervoud van die Aufgabe (‘taak’). Het kan ook ‘opdracht’ betekenen, maar hier gaat het om taken waarvoor het voorwerp geschikt is. Voorbeeld: Diese Aufgabe ist einfach. — Deze taak is eenvoudig. denn verbindt de beperking met de reden ervoor en betekent hier ‘want’. Na denn blijft de gewone hoofdzinvolgorde staan: Glas kann ..., met het onderwerp vóór de persoonsvorm. Dat verschilt bijvoorbeeld van een ondergeschikte zin met weil, waarbij het werkwoord doorgaans aan het einde staat: ..., weil Glas ... schneiden kann. — ..., omdat glas ... kan snijden. loses is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord los (‘los’, ‘niet vastzittend’) bij Glas. Het zegt hier dat het glas niet stevig vastzit. loses krijgt bij het onzijdige enkelvoud Glas zonder lidwoord de uitgang -es; de waargenomen vorm hoort bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij Glas. Voorbeeld: Ein loses Kabel ist gevaarlijk. — Een losse kabel is gevaarlijk. Glas is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Glas. Het kan het materiaal ‘glas’ aanduiden en, afhankelijk van de context, ook een drinkglas; in deze zin is de materiaalbetekenis bedoeld. Hier is Glas het onderwerp van kann ... schneiden, ook al staat het na denn. kann is de derde persoon enkelvoud van het modale werkwoord können (‘kunnen’). Het onderwerp is hier Glas, daarom staat de vorm in het enkelvoud. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Das Glas kann schneiden. — Het glas kan snijden. kann drukt hier een reële mogelijkheid of capaciteit uit, niet een bevel. dir is de datiefvorm van du en markeert de persoon die door het snijden wordt getroffen: ‘jou’ of in de hele woordgroep ‘je’. De vorm verandert volgens de naamval: du als onderwerp, dich als lijdend voorwerp en dir als datief. Voorbeeld: Das Messer kann dir wehtun. — Het mes kan je pijn doen. in den Finger geeft aan waar het snijden in terechtkomt. in krijgt hier de accusatief omdat het om een richting of binnendringen gaat: in de vinger snijden. den is de accusatief enkelvoud van het mannelijke der Finger; bij een vaste plaats zonder richting zou Duits de datief gebruiken, bijvoorbeeld Der Ring ist am Finger. — De ring zit aan de vinger. schneiden is de infinitief van het werkwoord schneiden (‘snijden’). Na kann blijft deze vorm onverbogen en staat hij aan het einde van de hoofdzin. De combinatie Glas kann dir in den Finger schneiden betekent dat los glas de mogelijkheid heeft om in je vinger te snijden. Samen vormt Verwende es nur für einfache Aufgaben een beperking op het gebruik: gebruik hetzelfde voorwerp uitsluitend voor eenvoudige taken. denn loses Glas kann dir in den Finger schneiden geeft de reden: los glas kan in je vinger snijden. De hele uiting is dus een waarschuwing met een concrete gebruiksbeperking: gebruik het alleen voor eenvoudige taken, want los glas kan in je vinger snijden.

7. Ich kann es in einer Hülle aufbewahren und vorsichtig mitnehmen.

   Ik kan hem in een hoesje bewaren en hem voorzichtig meenemen.

   Ich kann

   ik kan

   es

   hem

   Hülle

   hoesje

   aufbewahren

   bewaren

   vorsichtig

   voorzichtig

   mitnehmen

   meenemen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann vormt het begin van een constructie met een modaal werkwoord. kann is de tegenwoordige tijd van können bij ich; het drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Dezelfde vorm staat ook bij een derde-persoonsonderwerp in het enkelvoud, bijvoorbeeld Er kann warten = ‘Hij kan wachten’. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde van de hoofdzin: Ich kann warten = ‘Ik kan wachten’. Vergelijk wir können. es is hier het Duitse persoonlijke voornaamwoord in de vierde naamval (accusatief). In de vaste Nederlandse vertaling wordt het met hem weergegeven. De vorm es is in deze functie de vorm van een onzijdig voornaamwoord, maar het Nederlandse equivalent hoeft die grammaticale indeling niet letterlijk te volgen. In Ich kann es aufbewahren is es het voorwerp van aufbewahren. Hülle betekent hier een hoes of beschermende omhulling. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Hülle. Na in staat hier einer Hülle, omdat het om een plaats gaat en niet om een beweging naar binnen; einer is de vrouwelijke datiefvorm van het onbepaalde lidwoord. Vergelijk het bewegingspatroon in eine Hülle legen = ‘in een hoes leggen’. aufbewahren betekent iets bewaren of opbergen. Het is een scheidbaar samengesteld werkwoord: in een hoofdzin staat de infinitief als geheel na het modale werkwoord, maar zonder modaal werkwoord splitst het in een vervoegde vorm en auf, bijvoorbeeld Ich bewahre es auf = ‘Ik berg het op’. Het werkwoord na kann blijft dus aufbewahren, niet een vervoegde vorm. vorsichtig beschrijft hier de manier waarop de handeling wordt uitgevoerd: voorzichtig. Het kan als bijwoord onveranderd bij een werkwoord staan, zoals in Sie trägt das Glas vorsichtig = ‘Zij draagt het glas voorzichtig’. Als bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het wel een uitgang, bijvoorbeeld ein vorsichtiger Fahrer = ‘een voorzichtige bestuurder’. mitnehmen betekent meenemen. Ook dit is een scheidbaar werkwoord. Na het modale kann blijft het als infinitief aan het einde staan; in een gewone hoofdzin splitst het: Ich nehme es mit = ‘Ik neem het mee’. Het voornaamwoord es staat daar vóór het afgesplitste deel mit, terwijl mitnehmen als geheel de handeling benoemt. De betekenis wordt zo opgebouwd: Ich kann es = ‘Ik kan hem’, in einer Hülle aufbewahren = ‘in een hoes bewaren’, en vorsichtig mitnehmen = ‘voorzichtig meenemen’. Het modale werkwoord kann geldt voor beide infinitieven: Ich kann [es in einer Hülle aufbewahren] und [vorsichtig mitnehmen]. De volledige zin betekent daarom: ‘Ik kan hem in een hoesje bewaren en hem voorzichtig meenemen.’

8. Das sollte das Risiko senken, während du die Reparatur organisierst.

   Dat zou het risico moeten verkleinen terwijl je de reparatie regelt.

   Das

   dat

   sollte

   zou moeten

   Risiko

   risico

   senken

   verkleinen

   während

   terwijl

   du

   je

   Reparatur

   reparatie

   organisierst

   regelt

   Uitgebreide uitleg

   Das verwijst hier naar een eerder begrepen situatie of handeling en betekent in deze zin “dat”. Het is een aanwijzend voornaamwoord in het onzijdig enkelvoud; de precieze referent wordt in deze ene zin niet zelfstandig benoemd. Een bruikbaar patroon is Das + werkwoord ... voor “Dat ...”. sollte is de vorm van sollen bij de derde persoon enkelvoud, hier in de Konjunktiv II. In deze zin drukt het een verwachte of gewenste uitkomst uit: “zou moeten”. Het gaat dus niet om een gewone verleden-tijdsvorm. Vergelijk: Das soll helfen. = “Dat hoort te helpen” tegenover Das sollte helfen. = “Dat zou moeten helpen.” Risiko is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Risiko, meervoud die Risiken. In das Risiko staat het in de vierde naamval, maar bij dit woord ziet de vorm er hetzelfde uit als in de eerste naamval. Het betekent hier het risico dat kleiner moet worden. senken is het werkwoord “verlagen” of “kleiner maken”. Het is hier een infinitief die na sollte staat: etwas senken = “iets verlagen”. Voorbeeld: Wir senken die Kosten. — “We verlagen de kosten.” während leidt een bijzin in en betekent hier “terwijl”. In een Duitse während-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is während + onderwerp + ... + werkwoord, bijvoorbeeld: Während du arbeitest, warte ich. — “Terwijl je werkt, wacht ik.” du is het persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud in de onderwerpsvorm: “je/jij”. Het is de persoon die de handeling in de bijzin uitvoert. De beleefde aanspreekvorm is Sie, maar die heeft een andere grammaticale vorm. Reparatur is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Reparatur. In die Reparatur organisierst is het het lijdend voorwerp van organisieren; de vierde naamval heeft hier dezelfde zichtbare vorm als de eerste naamval. Het betekent “de reparatie”. organisierst is de tegenwoordige-tijdsvorm van organisieren bij du: du organisierst, “je regelt/organiseert”. Het werkwoord staat aan het einde omdat het in de während-bijzin staat. Voorbeeld: Du organisierst den Termin. — “Je regelt de afspraak.” De hoofdzin bouwt op als Das sollte das Risiko senken: “Dat zou het risico moeten verlagen.” De bijzin während du die Reparatur organisierst geeft aan dat dit gebeurt gedurende het regelen van de reparatie. Samen betekent de zin: “Dat zou het risico moeten verkleinen terwijl je de reparatie regelt.”

9. Ich vereinbare einen Reparaturtermin, statt zu warten.

   Ik maak een afspraak voor een reparatie in plaats van te wachten.

   vereinbare

   maak een afspraak

   Reparaturtermin

   afspraak voor een reparatie

   statt zu warten

   in plaats van te wachten

   Uitgebreide uitleg

   vereinbare komt hier van het werkwoord vereinbaren: “afspreken” of “regelen”. Het is de vorm van de tegenwoordige tijd voor de eerste persoon enkelvoud bij ich: ich vereinbare. Hier betekent het dat de spreker een afspraak maakt. Voorbeeld: Wir vereinbaren einen Termin. — “Wij maken een afspraak.” Reparaturtermin is een samenstelling van Reparatur (“reparatie”) en Termin (“afspraak” of “vastgelegde tijd”). Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Reparaturtermin. Na vereinbaren staat het lijdend voorwerp in de accusatief; daarom staat hier einen Reparaturtermin. Voorbeeld: Ich brauche einen Termin für die Reparatur. — “Ik heb een afspraak voor de reparatie nodig.” statt zu warten betekent “in plaats van te wachten”. statt leidt hier een alternatief met een zu-infinitief in: statt zu warten. Het werkwoord warten betekent “wachten”; met zu wordt dat zu warten. De handelende persoon van dit infinitief wordt hier niet apart genoemd en wordt uit de zin begrepen. Voorbeeld: Sie ruft an, statt zu warten. — “Zij belt op in plaats van te wachten.” Samen betekent Ich vereinbare einen Reparaturtermin “Ik maak een afspraak voor een reparatie”. statt zu warten stelt daar het alternatief tegenover. De volledige betekenis is dus: “Ik maak een afspraak voor een reparatie in plaats van te wachten.”

10. Kleine Risse können sich ausbreiten, wenn du das Handy weiter benutzt.

    Kleine barsten kunnen zich verspreiden als je de telefoon blijft gebruiken.

    Kleine

    kleine

    Risse

    barsten

    können

    kunnen

    sich ausbreiten

    zich verspreiden

    wenn

    als

    du

    je

    Handy

    telefoon

    weiter

    verder

    benutzt

    gebruikt

    Uitgebreide uitleg

    Kleine beschrijft hier Risse: het betekent ‘klein’ en staat in het meervoud. Zonder lidwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord in deze naamwoordgroep de uitgang -e: kleine Risse. Het enkelvoud is kleiner Riss; klein is de basisvorm. Risse betekent hier ‘barsten’ en is het meervoud van Riss (‘barst’). Het woord staat als onderwerp van de hoofdzin, wat je ook kunt zien aan de meervoudsvorm van können. können betekent hier dat iets mogelijk is: ‘kunnen’. Het is de vorm voor sie/wir/Sie in de tegenwoordige tijd; dezelfde vorm hoort ook bij het meervoudige onderwerp Risse. Als modaal werkwoord staat können op de tweede positie in de hoofdzin en komt het andere werkwoord aan het einde: Risse können sich ausbreiten. sich ausbreiten betekent ‘zich verspreiden’ of ‘groter worden’ in de zin dat barsten verder lopen. sich is hier het wederkerende voornaamwoord dat bij ausbreiten hoort. De infinitief is ausbreiten; na können blijft die infinitief staan. Een bruikbaar voorbeeld is: Der Rauch kann sich ausbreiten. — ‘De rook kan zich verspreiden.’ wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in: ‘als’. In een Duitse wenn-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Dat zie je in wenn du das Handy weiter benutzt. du is het informele persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon: ‘je/jij’. Het is hier het onderwerp van benutzt. Bij du heeft benutzen in de tegenwoordige tijd de vorm benutzt; bij ich is dat bijvoorbeeld benutze. das Handy betekent ‘de telefoon’ of specifieker ‘de mobiele telefoon’. Handy is een onzijdig zelfstandig naamwoord: daarom staat hier het onzijdige lidwoord das. In deze bijzin is das Handy het voorwerp van benutzt; het lidwoord drukt op zichzelf geen aantal uit. weiter betekent hier ‘verder’ in de betekenis ‘doorgaan met’. Het zegt dus dat de handeling voortduurt, niet dat de telefoon ruimtelijk verder wordt verplaatst. Het patroon etwas weiter benutzen betekent ‘iets blijven gebruiken’. benutzt is de vervoegde vorm van benutzen (‘gebruiken’). Het is hier tegenwoordige tijd, tweede persoon enkelvoud, passend bij du. Omdat de bijzin met wenn begint, staat deze vorm aan het einde: wenn du das Handy weiter benutzt. Samen vormen Kleine Risse können sich ausbreiten de hoofdzin: ‘Kleine barsten kunnen zich verspreiden.’ De bijzin wenn du das Handy weiter benutzt geeft de voorwaarde: ‘als je de telefoon blijft gebruiken’. De volledige betekenis is daarom: ‘Kleine barsten kunnen zich verspreiden als je de telefoon blijft gebruiken.’