Voorbereiden op een stormachtige reis naar het werk | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Während meines Arbeitswegs kann ein Sturm aufziehen.

   Tijdens mijn reis naar mijn werk kan er een storm opkomen.

   Während

   tijdens

   Arbeitswegs

   woon-werktraject

   kann

   kan

   Sturm

   storm

   aufziehen

   opkomen

   Uitgebreide uitleg

   Während betekent hier “tijdens” en leidt een tijdsbepaling in. In deze betekenis staat er een volledige naamwoordgroep achter: während meines Arbeitswegs. In verzorgde standaardtaal neemt während hier de genitief; in andere gebruikssituaties komt ook een datief voor, maar de vorm in deze zin is genitief. Arbeitswegs is de genitief enkelvoud van Arbeitsweg (“woon-werktraject” of “reis naar het werk”). Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Arbeitsweg, genitief des Arbeitswegs. In de zin staat meines Arbeitswegs: meines markeert hier mannelijk genitief enkelvoud en Arbeitswegs krijgt de genitiefuitgang -s. De hele woordgroep betekent dus “tijdens mijn woon-werktraject”. kann is de derde persoon enkelvoud van het modale werkwoord können; de basisvorm is können, de verleden tijd is bijvoorbeeld konnte. Hier drukt kann een mogelijkheid uit: iets kan gebeuren, niet dat het zeker gebeurt. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde van de hoofdzin: Es kann regnen. — “Het kan regenen.” Sturm betekent “storm”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Sturm. In ein Sturm staat het in het nominatief enkelvoud, omdat het de gebeurtenis of kracht is die mogelijk opkomt. Ein geeft hier een niet nader bepaalde storm aan; het betekent niet op zichzelf “één” als telwoord. aufziehen betekent hier dat een storm opkomt of zich ontwikkelt. Het is een scheidbaar werkwoord: zonder modaal werkwoord zie je in een hoofdzin bijvoorbeeld Ein Sturm zieht auf. — “Er komt een storm op.” Na kann blijft de infinitief als geheel aan het einde staan: kann ... aufziehen. Samen vormen Während meines Arbeitswegs en kann ein Sturm aufziehen de betekenis: “Tijdens mijn reis naar mijn werk kan er een storm opkomen.” De tijdsbepaling staat vooraan; daarna volgt de persoonsvorm kann, vervolgens het onderwerp ein Sturm, en aan het einde de infinitief aufziehen. De zin waarschuwt voor een mogelijkheid tijdens die reis, niet voor een vaststaand gebeuren.

2. Wenn du unterwegs sein musst, mach dich früher auf den Weg und halte deine Route flexibel.

   Als je moet reizen, vertrek dan eerder en houd je route flexibel.

   Wenn du

   als je

   unterwegs

   onderweg

   sein

   zijn

   musst

   moet

   mach dich … auf den Weg

   vertrek

   früher

   eerder

   halte

   houd

   Route

   route

   flexibel

   flexibel

   Uitgebreide uitleg

   Wenn du opent een voorwaardelijke bijzin: “als je”. du is de vorm voor één aangesproken persoon; wenn leidt hier de voorwaarde in. Bijvoorbeeld: Wenn du Zeit hast, ruf mich an. — Als je tijd hebt, bel me. unterwegs betekent hier “onderweg” of “op reis”. Het beschrijft dat iemand zich van de ene plaats naar een andere verplaatst; het verwijst niet specifiek naar reizen met één bepaald vervoermiddel. Bijvoorbeeld: Ich bin unterwegs. — Ik ben onderweg. sein is de infinitief “zijn”. In unterwegs sein vormt het samen met unterwegs de uitdrukking “onderweg zijn”. Na een modaal werkwoord staat de infinitief in het Duits aan het einde van de bijzin. musst is de vorm van müssen voor du: du musst — je moet. müssen drukt hier noodzakelijkheid uit. In de bijzin staan de vormen samen als unterwegs sein musst: “onderweg moet zijn”. Bijvoorbeeld: Du musst heute arbeiten. — Je moet vandaag werken. mach dich ... auf den Weg is de vaste constructie sich auf den Weg machen, “vertrekken” of letterlijk “je op weg begeven”. mach is de gebiedende wijs voor du van machen; dich is het wederkerend voornaamwoord dat bij du hoort. De delen van de constructie zijn in deze zin gescheiden door früher. Bijvoorbeeld: Mach dich jetzt auf den Weg! — Vertrek nu! früher is de vergelijkende vorm van früh, “vroeg”: früh — vroeg, früher — vroeger of eerder. Hier betekent het “eerder” dan op een anders verwacht tijdstip. Bijvoorbeeld: Wir fahren heute früher los. — We vertrekken vandaag eerder. halte is de gebiedende wijs voor du van halten, “houden”. In halte ... flexibel betekent het dat je iets flexibel houdt of flexibel handhaaft. De vorm halte is hier geen verleden tijd. Bijvoorbeeld: Halte den Plan offen. — Houd het plan open. Route is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent “route”. Het meervoud is Routen. In deine Route is deine de bezittelijke vorm die bij dit zelfstandig naamwoord en deze naamval past; de zin zegt niet hoeveel routes er zijn. flexibel is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “flexibel” of “aanpasbaar”. Na halten beschrijft het hoe de route moet blijven: niet star vastgelegd, maar aanpasbaar. Bijvoorbeeld: Bleib flexibel. — Blijf flexibel. Samen vormt Wenn du unterwegs sein musst de voorwaarde “als je moet reizen/onderweg moet zijn”. Daarna volgen twee aansporingen voor dezelfde aangesproken persoon: mach dich früher auf den Weg — vertrek eerder — en halte deine Route flexibel — houd je route flexibel. De volledige betekenis is dus: “Als je moet reizen, vertrek dan eerder en houd je route flexibel.”

3. Ich muss ins Büro gehen.

   Ik moet naar kantoor.

   Ich muss

   ik moet

   ins

   naar het

   Büro

   kantoor

   gehen

   gaan

   Uitgebreide uitleg

   Ich muss: Hier betekent dit “ik moet”. muss is de vorm van müssen bij ich in de tegenwoordige tijd. Met müssen druk je een verplichting of noodzaak uit: Ich muss arbeiten. = “Ik moet werken.” In een hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede plaats; het andere werkwoord blijft als infinitief aan het einde. ins: Dit is de vaste samentrekking van in das. Hier geeft in met de accusatief een beweging naar een bestemming aan: “naar het”. Het lidwoord das hoort bij het onzijdige zelfstandig naamwoord Büro; ins is dus niet een zelfstandig naamwoord. Büro: Dit betekent “kantoor”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Büro. Na in das wordt het in deze zin als bestemming gebruikt. Voorbeeld: Ich gehe ins Museum. = “Ik ga naar het museum.” gehen: Dit betekent “gaan” en staat hier in de infinitief. Na een vervoegd modaal werkwoord zoals muss staat gehen aan het einde: Sie muss nach Hause gehen. = “Zij moet naar huis gaan.” Samen vormt Ich muss ins Büro gehen. de betekenis “Ik moet naar kantoor gaan”: Ich muss geeft de noodzaak aan, ins Büro de bestemming en gehen de beweging naar die bestemming.

4. Aber ich kann zurückkommen, bevor der Sturm stärker wird.

   Maar ik kan terugkomen voordat de storm sterker wordt.

   Aber

   maar

   ich kann

   ik kan

   zurückkommen

   terugkomen

   bevor

   voordat

   Sturm

   storm

   stärker

   sterker

   wird

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   Aber betekent hier “maar” en verbindt deze zin met iets anders, met een tegenstelling of beperking. Als voegwoord staat het hier aan het begin; het verandert de betekenis van de rest van de zin niet. ich kann bestaat uit het persoonlijk voornaamwoord ich (“ik”) en de vorm kann van het modale werkwoord können (“kunnen”). kann is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde van de hoofdzin. Voorbeeld: Ich kann morgen zurückkommen. — “Ik kan morgen terugkomen.” zurückkommen betekent “terugkomen” of “terugkeren”. Het is hier de infinitief die door kann wordt gebruikt. Het werkwoord is samengesteld uit zurück (“terug”) en kommen (“komen”); in een gewone hoofdzin kan het scheidbaar optreden: Ich komme morgen zurück. — “Ik kom morgen terug.” Na een modaal werkwoord blijft het als één infinitief staan: Ich kann zurückkommen. bevor betekent “voordat” en leidt een bijzin in die een eerder tijdstip aangeeft. In de bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het is dus niet hetzelfde patroon als in de voorafgaande hoofdzin. Sturm betekent “storm”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord, zoals te zien is aan der Sturm. In het meervoud wordt dat die Stürme, maar hier gaat het volgens de vaste vertaling om de storm in het enkelvoud. stärker betekent hier “sterker”. Het is de vergrotende trap van stark (“sterk”): stark — stärker — am stärksten. In deze zin beschrijft stärker een verandering in de kracht van de storm. wird is de vorm voor de derde persoon enkelvoud van werden (“worden”). In der Sturm stärker wird betekent het “sterker wordt”: de storm ondergaat die verandering. Omdat dit deel na bevor een bijzin is, staat wird achteraan. De zin bouwt zo op: Aber + ich kann + de infinitief zurückkommen, gevolgd door de tijdsbepalende bijzin bevor der Sturm stärker wird. De volledige betekenis is: “Maar ik kan terugkomen voordat de storm sterker wordt.”

5. Zieh wasserdichte Schuhe an und meide Straßen, die normalerweise überschwemmt werden.

   Trek waterdichte schoenen aan en vermijd straten die meestal overstromen.

   Zieh … an

   trek ... aan

   wasserdichte

   waterdichte

   Schuhe

   schoenen

   meide

   vermijd

   Straßen

   straten

   normalerweise

   meestal

   überschwemmt werden

   overstroomd worden

   Uitgebreide uitleg

   Zieh ... an is een gebiedende vorm van anziehen (“aantrekken”). Het werkwoord is scheidbaar: in deze opdracht staat Zieh vooraan en an aan het einde van de werkwoordelijke groep. De aangesproken persoon is het niet-uitgesproken onderwerp du. Vergelijk: Zieh die Jacke an. — “Trek de jas aan.” wasserdichte betekent hier “waterdichte” en beschrijft Schuhe. Het bijvoeglijk naamwoord is afgeleid van wasserdicht en krijgt hier de uitgang -e, omdat het vóór het meervoudige zelfstandig naamwoord staat na het nulartikel. Een bruikbaar patroon is wasserdichte Schuhe, maar bijvoorbeeld ook wasserdichte Kleidung — “waterdichte kleding”. Schuhe is het meervoud van der Schuh (“schoen”). Het meervoud verwijst hier naar schoenen als paar of als soort bescherming; het Duitse meervoud hoeft niet precies een bepaald aantal te noemen. meide is opnieuw een gebiedende vorm, nu van meiden (“vermijden”). De vorm richt zich, net als Zieh, tot du. De stamklinker van meiden verandert in deze gebiedende vorm niet: Meide den Verkehr. — “Vermijd het verkeer.” Straßen is het meervoud van die Straße (“straat”). Het staat hier als lijdend voorwerp bij meiden: de straten zijn datgene wat vermeden moet worden. Straßen heeft in het meervoud dezelfde vorm in de accusatief als in de nominatief. normalerweise betekent “gewoonlijk” of “meestal”. Het is een bijwoord en beschrijft hoe vaak of onder welke normale omstandigheden iets gebeurt. In deze zin beperkt het zich tot de relatieve bijzin: de straten worden gewoonlijk overstroomd. überschwemmt werden vormt in de bijzin een passieve constructie. überschwemmt is het voltooid deelwoord van überschwemmen (“overstromen/onder water zetten”), en werden is de tegenwoordige tijd van werden, hier als hulpwerkwoord van het passief. Omdat die naar het meervoudige onderwerp Straßen verwijst, staat het hulpwerkwoord in het meervoud: Straßen werden überschwemmt — “straten worden overstroomd”. In natuurlijk Nederlands kan dit in deze context ook als “straten die meestal overstromen” worden weergegeven. Samen betekent Zieh wasserdichte Schuhe an “Trek waterdichte schoenen aan” en meide Straßen, die normalerweise überschwemmt werden “vermijd straten die meestal overstromen/onder water komen te staan”. De komma leidt de relatieve bijzin in; die geeft aan welke straten bedoeld zijn. De hele uiting is dus een praktische instructie met twee opdrachten: geschikte schoenen aantrekken en bepaalde straten vermijden.

6. Die Unterführung am Bahnhof steht bei starkem Regen oft unter Wasser.

   De onderdoorgang bij het station loopt bij hevige regen vaak onder.

   Unterführung

   onderdoorgang

   Bahnhof

   station

   steht

   staat

   starkem

   hevig

   Regen

   regen

   oft

   vaak

   unter Wasser

   onder water

   Uitgebreide uitleg

   Unterführung betekent hier “onderdoorgang”, specifiek een doorgang onder bijvoorbeeld een weg of spoor. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Unterführung. Het meervoud is die Unterführungen. Bahnhof betekent “station”, in deze zin een treinstation. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Bahnhof. In am Bahnhof is am de samensmelting van an dem; hier geeft die combinatie een plaats aan: “bij het station”. steht is de vorm van stehen bij een derde persoon enkelvoud: “staat” of, in deze plaatsbeschrijving, “bevindt zich”. In combinatie met unter Wasser beschrijft het de toestand dat de onderdoorgang onder water staat; het betekent hier niet dat die letterlijk rechtop staat. Voorbeeld: Die Straße steht unter Wasser. — “De straat staat onder water.” starkem hoort bij stark (“hevig/sterk”) en beschrijft Regen. De uitgang -em komt hier doordat bei een datiefgroep inleidt, Regen mannelijk enkelvoud is en er geen lidwoord vóór staat: bei starkem Regen = “bij hevige regen”. Hetzelfde patroon staat in bei starkem Wind — “bij hevige wind”. Regen betekent “regen”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Regen. In deze woordgroep vormt het samen met starkem de betekenis “hevige regen”. oft betekent “vaak”. Het geeft herhaling aan, zonder te zeggen dat iets elke keer gebeurt. Voorbeeld: Im Winter regnet es oft. — “In de winter regent het vaak.” unter Wasser betekent “onder water”. unter geeft hier de positie aan en Wasser benoemt het water. Deze combinatie kan met verschillende onderwerpen worden gebruikt, bijvoorbeeld: Die Straße steht unter Wasser. — “De straat staat onder water.” Samen is Die Unterführung am Bahnhof het onderwerp: “de onderdoorgang bij het station”. steht unter Wasser beschrijft de toestand ervan, bei starkem Regen geeft de omstandigheid aan en oft zegt dat die toestand vaak voorkomt. De volledige betekenis is: “De onderdoorgang bij het station staat bij hevige regen vaak onder water.”

7. Nimm stattdessen die Hauptstraße, auch wenn das etwas mehr Zeit kostet.

   Neem in plaats daarvan de hoofdweg, ook als dat een beetje extra tijd kost.

   Nimm

   neem

   stattdessen

   in plaats daarvan

   Hauptstraße

   hoofdweg

   auch wenn

   ook als

   etwas

   een beetje

   mehr

   meer

   Zeit

   tijd

   kostet

   kost

   Uitgebreide uitleg

   Nimm is de gebiedende wijs van nehmen voor één aangesproken persoon in de informele du-vorm: “neem”. De gewone tegenwoordige vorm is du nimmst; de klinkerwisseling e → i zie je ook in deze imperatief. Voorbeeld: Nimm den Schlüssel. — “Neem de sleutel.” stattdessen betekent “in plaats daarvan”. Het is een bijwoord en verandert niet van vorm. Voorbeeld: Nimm stattdessen den Bus. — “Neem in plaats daarvan de bus.” Hauptstraße betekent “hoofdweg” of “belangrijke doorgaande weg”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier die Hauptstraße. Het meervoud is Hauptstraßen. Voorbeeld: Die Hauptstraße ist heute frei. — “De hoofdweg is vandaag vrij.” auch wenn leidt hier een toegevende bijzin in: “ook als” of “zelfs als”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Voorbeeld: Ich gehe, auch wenn es regnet. — “Ik ga, ook als het regent.” etwas betekent hier “een beetje” en verzacht of beperkt de onbepaalde hoeveelheid. Het is hier geen zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Das dauert etwas länger. — “Dat duurt iets langer.” mehr is de vergrotende vorm van viel en betekent “meer”. Het vergelijkt de benodigde hoeveelheid tijd met een andere hoeveelheid. De relevante reeks is viel – mehr – am meisten. Voorbeeld: Dieser Weg braucht mehr Zeit. — “Deze weg kost meer tijd.” Zeit betekent “tijd”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. In mehr Zeit wordt het als een onbepaalde hoeveelheid gebruikt, niet als een telbaar meervoud. Voorbeeld: Wir haben wenig Zeit. — “We hebben weinig tijd.” kostet is de derde persoon enkelvoud van kosten, “kosten”. Het onderwerp is het voorafgaande das, dat in de vaste vertaling overeenkomt met “dat”; daarom staat hier de enkelvoudsvorm kostet. Voorbeeld: Das kostet mehr. — “Dat kost meer.” Samen vormt Nimm stattdessen die Hauptstraße een informele aanwijzing: “Neem in plaats daarvan de hoofdweg.” Auch wenn das etwas mehr Zeit kostet voegt de toegevende omstandigheid toe: die keuze kost een beetje meer tijd. De volledige betekenis is: “Neem in plaats daarvan de hoofdweg, ook als dat een beetje extra tijd kost.”

8. Würde eine wasserdichte Hülle helfen, meinen Laptop zu schützen?

   Zou een waterdichte hoes helpen om mijn laptop te beschermen?

   Würde

   zou

   wasserdichte

   waterdichte

   Hülle

   hoes

   helfen

   helpen

   Laptop

   laptop

   zu schützen

   beschermen

   Uitgebreide uitleg

   Würde is hier de vorm van werden in de Konjunktiv II, die samen met een infinitief een hypothetische mogelijkheid uitdrukt: “zou”. Het patroon is würde + infinitief, bijvoorbeeld: Würde das helfen? — “Zou dat helpen?” Würde heeft hier dezelfde vorm bij de eerste en derde persoon enkelvoud; de vorm alleen markeert dus niet specifiek de derde persoon. wasserdichte betekent hier “waterdichte”. Het bijvoeglijk naamwoord is wasserdicht en krijgt in deze naamwoordgroep de uitgang -e: eine wasserdichte Hülle. Die uitgang past bij het vrouwelijke enkelvoud na eine in de onderwerpsfunctie. Zonder deze uitgang staat het bijvoorbeeld in Die Hülle ist wasserdicht — “De hoes is waterdicht.” Hülle betekent “hoes” of “omhulsel”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Hülle, eine Hülle. In deze zin is eine wasserdichte Hülle het onderwerp van helfen: de hoes zou helpen. helfen betekent “helpen”. Het werkwoord staat hier als infinitief na würde: würde ... helfen = “zou helpen”. Zonder die hypothetische vorm kan het bijvoorbeeld Die Hülle hilft zijn — “De hoes helpt.” helfen kan ook een datief aanvullen, maar dat gebeurt niet met een afzonderlijke persoon of zaak in deze zin. Laptop betekent “laptop”. Het is hier het lijdend voorwerp bij schützen, daarom staat het in de accusatief. Het bezittelijk woord meinen toont daarbij de vorm voor een mannelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief enkelvoud: meinen Laptop. Vergelijk mein Laptop als onderwerp met Ich schütze meinen Laptop — “Ik bescherm mijn laptop.” zu schützen betekent “te beschermen”. schützen is de infinitief “beschermen”; zu markeert hier de infinitiefconstructie. Het patroon helfen, ... zu + infinitief geeft aan waarvoor of waarmee de hulp dient: Das hilft, Zeit zu sparen — “Dat helpt om tijd te besparen.” Samen vormt de zin het patroon Würde + onderwerp + infinitief, ... zu + infinitief?: Würde eine wasserdichte Hülle helfen, meinen Laptop zu schützen? De betekenis is: “Zou een waterdichte hoes helpen om mijn laptop te beschermen?” De vraag presenteert het helpen als een mogelijkheid, niet als een vaststaand feit.

9. Benutz eine, denn Verspätungen sind frustrierend, aber beschädigte Geräte sind noch schlimmer.

   Gebruik er een, want vertragingen zijn frustrerend, maar beschadigde apparatuur is erger.

   Benutz

   gebruik

   eine

   een (ervan)

   denn

   want

   Verspätungen

   vertragingen

   sind

   zijn

   frustrierend

   frustrerend

   aber

   maar

   beschädigte

   beschadigde

   Geräte

   apparatuur

   noch

   nog

   schlimmer

   erger

   Uitgebreide uitleg

   Benutz is de informele gebiedende wijs van benutzen voor één aangesproken persoon: Benutz ...! betekent “Gebruik ...!”. Benutze komt ook voor; voor een formele aanspreking of meervoud gebruikt het Duits andere vormen. eine staat hier zelfstandig en verwijst naar het eerder bedoelde voorwerp, volgens de context de hoes. Het is dus geen uitspraak over een geteld aantal, maar een zelfstandig gebruikt onbepaald lidwoord/pronomen met de betekenis “er een”. Omdat het weggelaten zelfstandig naamwoord vrouwelijk is en eine het lijdend voorwerp van Benutz is, is dit de vrouwelijke accusatiefvorm van ein. Voorbeeld: Nimm eine. — “Neem er een.” denn betekent hier “want” en leidt een redengevende hoofdzin in. Na denn blijft de gewone hoofdzinsvolgorde staan: denn Verspätungen sind ...; het werkwoord staat dus op de tweede zinsplaats. Dit verschilt van een onderschikkend voegwoord waarbij het werkwoord naar het einde kan gaan. Verspätungen is het meervoud van die Verspätung, “vertraging”. Het is hier het onderwerp. Het meervoud drukt een algemene uitspraak over vertragingen uit en stelt geen concreet aantal vast. sind is de derde persoon meervoud van sein in de tegenwoordige tijd: sein → sie sind. Hier verbindt het het onderwerp met de beschrijving frustrierend. frustrierend betekent hier “frustrerend”: iets veroorzaakt frustratie. Het is onverbogen na sind. Vergelijk frustriert, dat doorgaans een toestand beschrijft: Ich bin frustriert. — “Ik ben gefrustreerd.” aber betekent “maar” en verbindt de twee contrasterende uitspraken. beschädigte betekent hier “beschadigde”. Het is een bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord bij beschädigen; het deelwoord is beschädigt. In beschädigte Geräte krijgt het bijvoeglijke woord de uitgang -e, omdat het zonder voorafgaand lidwoord bij een meervoudig zelfstandig naamwoord in de nominatief staat. Voorbeeld: Beschädigte Geräte funktionieren nicht immer. — “Beschadigde apparaten werken niet altijd.” Geräte is het meervoud van das Gerät, “apparaat” of “toestel”. In deze zin wordt het volgens de vaste vertaling als “apparatuur” weergegeven. Het enkelvoud is Gerät. noch schlimmer betekent “nog erger”. schlimmer is de vergrotende vorm van schlimm: schlimm → schlimmer → am schlimmsten. Schlimmer is hier het predicatieve bijvoeglijke woord dat de vergelijking uitdrukt; noch versterkt die vergelijking. De beschadigde apparatuur wordt daarmee als erger beoordeeld dan de eerder genoemde frustrerende vertragingen. Samen is Benutz eine een bevel om het bedoelde voorwerp te gebruiken. denn Verspätungen sind frustrierend geeft de reden, en aber beschädigte Geräte sind noch schlimmer voegt een sterkere negatieve vergelijking toe. De volledige betekenis is: “Gebruik er een, want vertragingen zijn frustrerend, maar beschadigde apparatuur is erger.”

10. Bevor ich losgehe, stelle ich sicher, dass der Akku meines Handys voll ist.

    Voordat ik vertrek, zorg ik dat de batterij van mijn telefoon vol is.

    Bevor

    voordat

    losgehe

    vertrek; wegga

    stelle … sicher

    ervoor zorgen

    Akku

    accu; batterij

    Handys

    telefoon

    voll

    vol

    Uitgebreide uitleg

    Bevor betekent hier ‘voordat’ en leidt een bijzin in. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Patroon: Bevor + onderwerp + ... + werkwoord. losgehe hoort bij het scheidbare werkwoord losgehen (‘vertrekken’). In de hoofdzin wordt dat bijvoorbeeld Ich gehe los; in deze bijzin staat het werkwoord achteraan en worden de delen samen geschreven: bevor ich losgehe. De vorm gehe is de tegenwoordige tijd bij ich. Voorbeeld: Bevor ich losgehe, trinke ich Wasser. — ‘Voordat ik vertrek, drink ik water.’ stelle ... sicher is de gesplitste vorm van sicherstellen (‘ervoor zorgen’ of ‘verzekeren’). Bij ich is de tegenwoordige vorm ich stelle ... sicher. Het woord of de bijzin die volgt op sicherstellen benoemt wat gecontroleerd of gegarandeerd wordt. Voorbeeld: Ich stelle sicher, dass die Tür zu ist. — ‘Ik zorg ervoor dat de deur dicht is.’ Akku betekent ‘accu’ of ‘batterij’. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Akku. Het meervoud is die Akkus. Hier is der Akku het onderwerp van de bijzin na dass. Handys betekent hier ‘telefoon’ in de woordgroep meines Handys: ‘van mijn telefoon’. De vorm meines markeert hier de genitief, dus de relatie ‘van’. Handy is het enkelvoud; Handys kan zowel het meervoud als de genitief enkelvoud zijn. In deze zin is het de genitief enkelvoud, omdat meines hier bij één telefoon hoort. Voorbeeld: Der Bildschirm meines Handys ist hell. — ‘Het scherm van mijn telefoon is helder.’ voll betekent ‘vol’. Als predicatief bijvoeglijk naamwoord na sein krijgt het geen uitgang: Der Akku ist voll — ‘De batterij is vol’. Het verandert hier dus niet omdat Akku mannelijk is; de vorm staat na ist. De delen worden als volgt samengevoegd: Bevor ich losgehe betekent ‘Voordat ik vertrek’. Daarna geeft stelle ich sicher aan dat de spreker ervoor zorgt dat iets zo is. De dass-bijzin benoemt wat die spreker zeker stelt: der Akku meines Handys voll ist, ‘de batterij van mijn telefoon vol is’. De volledige betekenis is daarom: ‘Voordat ik vertrek, zorg ik dat de batterij van mijn telefoon vol is.’

11. Dann kannst du Updates prüfen, wenn sich die Route ändert.

    Dan kun je updates controleren als de route verandert.

    Dann

    dan

    kannst du

    kun je

    Updates

    updates

    prüfen

    controleren

    wenn

    als, wanneer

    die Route

    de route

    sich … ändert

    veranderen

    Uitgebreide uitleg

    Dann betekent hier “dan” en verwijst naar een volgende stap in de situatie. Het kan ook een gevolg inleiden, maar hier is de tijdsvolgorde de relevante lezing. kannst du gebruikt können in de tegenwoordige tijd voor de tweede persoon enkelvoud: du kannst. Het betekent hier dat jij de mogelijkheid of gelegenheid hebt om iets te doen. Bij een modaal werkwoord staat de andere werkwoordsvorm in een hoofdzin als infinitief aan het einde: Du kannst Updates prüfen = “Je kunt updates controleren.” Updates is het meervoud van Update, hier in de betekenis van software- of informatie-updates. Het meervoud heeft in deze zin geen zichtbare uitgang: één Update, meerdere Updates. prüfen is de infinitief “controleren” of “nakijken”. De vorm blijft hier een infinitief omdat hij afhankelijk is van kannst; het vervoegde modale werkwoord draagt de persoonsinformatie. Voorbeeld: Ich prüfe die Nachricht. = “Ik controleer het bericht.” wenn leidt een voorwaardelijke of tijdelijke bijzin in. Hier betekent het “als/wanneer”: de controle gebeurt op het moment dat de route verandert. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. die Route betekent “de route”. Route is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het vrouwelijke enkelvoudige lidwoord die in de nominatief, omdat de route het onderwerp van de bijzin is. Het lidwoord drukt hier niet op zichzelf een aantal uit. sich ... ändert hoort bij de reflexieve constructie sich ändern, “veranderen”. ändert is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud, van ändern; de uitgang -t past bij het onderwerp die Route. sich is hier een reflexief voornaamwoord: samen met ändern vormt het de betekenis “veranderen”, niet “iets veranderen”. Het staat vóór het vervoegde werkwoord, terwijl het werkwoord door de bijzinstructuur achteraan komt. Samen vormen ze de bijzin wenn sich die Route ändert = “als de route verandert”. De hele structuur is: Dann + kannst du + infinitief Updates prüfen + de bijzin wenn sich die Route ändert. De betekenis is: “Dan kun je updates controleren als de route verandert.” De hoofdzin geeft de mogelijkheid aan; de wenn-bijzin geeft het moment of de voorwaarde daarvoor aan.