Plannen tijdens een hittegolf | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die Hitzewelle wird voraussichtlich anhalten.

   De hittegolf zal naar verwachting aanhouden.

   Die Hitzewelle

   de hittegolf

   wird voraussichtlich

   zal naar verwachting

   anhalten

   aanhouden

   Uitgebreide uitleg

   Hitzewelle betekent hier “hittegolf”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Hitzewelle, meervoud die Hitzewellen. Het woord is een samenstelling van Hitze (“hitte”) en Welle (“golf”). Voorbeeld: Die Hitzewelle ist vorbei. — “De hittegolf is voorbij.” wird voraussichtlich combineert wird, de derde persoon enkelvoud van werden, met het bijwoord voraussichtlich (“naar verwachting”, “waarschijnlijk”). Samen drukken ze hier uit dat iets naar verwachting in de toekomst zal gebeuren. wird is dus de hulpwerkwoordsvorm in de toekomende constructie, niet het zelfstandige werkwoord “worden”. De vorm hangt niet alleen van enkelvoud af: wird hoort specifiek bij de derde persoon enkelvoud; bij de eerste persoon enkelvoud staat werde en bij de tweede persoon enkelvoud wirst. Voorbeeld: Der Regen wird voraussichtlich kommen. — “De regen zal naar verwachting komen.” anhalten betekent hier “voortduren” of “blijven duren”. Het scheidbare werkwoord heeft onder andere de vormen hält an (tegenwoordige tijd), hielt an (verleden tijd) en angehalten (voltooid deelwoord). Na wird blijft de infinitief anhalten aan het einde van de zin staan: Die Hitzewelle hält an. betekent “De hittegolf houdt aan”, terwijl Die Hitzewelle wird anhalten. betekent “De hittegolf zal aanhouden”. Samen vormen de delen Die Hitzewelle wird voraussichtlich anhalten. de betekenis: “De hittegolf zal naar verwachting aanhouden.” Die Hitzewelle is het onderwerp, wird markeert hier de toekomst, voraussichtlich geeft de verwachting aan en anhalten benoemt wat er volgens die verwachting zal gebeuren.

2. Dann sollten wir alles draußen für die kühlere Zeit des Tages planen.

   Dan moeten we alles buiten plannen voor het koelere deel van de dag.

   Dann

   dan

   sollten wir

   zouden we moeten

   alles

   alles

   draußen

   buiten

   kühlere

   koelere

   Zeit

   tijd of periode

   Tages

   dag

   planen

   plannen

   Uitgebreide uitleg

   Dann verwijst hier naar het volgende moment of de volgende situatie: “dan”. Als tijdswoord staat het vaak aan het begin: Dann planen wir. — “Dan plannen we.” Sollten wir formuleert hier een voorstel of advies: “zouden we moeten”. Sollten is de Konjunktiv-II-vorm van sollen; wir is het onderwerp in de eerste persoon meervoud. Het volgende werkwoord blijft in de infinitief: Wir sollten früher anfangen. — “We zouden eerder moeten beginnen.” Alles is een zelfstandig gebruikt onbepaald voornaamwoord met de betekenis “alles” of “alle dingen”. Het verwijst hier naar wat er gepland moet worden, zonder dat de zin precies opsomt wat dat is. Draußen betekent “buiten”, dus op een plaats in de openlucht. Het is een bijwoord en verandert niet naar geslacht of getal: Die Kinder spielen draußen. — “De kinderen spelen buiten.” Kühlere is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord kühl (“koel”). De reeks is kühl — kühler — am kühlsten: “koel” — “koeler” — “het koelst”. In die kühlere Zeit is kühlere de verbogen vorm van de vergelijkende trap kühler. De uitgang -e komt hier door de combinatie van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Zeit, de accusatief na für en het bepaalde lidwoord die; kühlere is dus niet een vorm van Zeit. Zeit betekent hier “tijd” of “periode”. In de combinatie die kühlere Zeit des Tages gaat het om een koelere periode binnen de dag. Na für staat deze naamwoordgroep in de accusatief: für die Zeit — “voor de periode”. Tages is de genitief enkelvoud van Tag (“dag”). Des Tages betekent letterlijk “van de dag” en specificeert bij welke dag de genoemde periode hoort. De genitiefvorm is dus zichtbaar op Tages; Tag is de basisvorm. Planen betekent “plannen” en staat hier als infinitief na sollten. Het onderwerp van het plannen is wir, terwijl alles aangeeft wat gepland wordt: Wir planen die Reise. — “Wij plannen de reis.” Samen betekent Dann sollten wir alles draußen für die kühlere Zeit des Tages planen: “Dan zouden we alles buiten moeten plannen voor het koelere deel van de dag.” Dann plaatst het voorstel in een volgende situatie; sollten wir maakt er een voorstel van; alles draußen planen geeft aan wat en waar men moet plannen; en für die kühlere Zeit des Tages geeft aan voor welke periode dat bedoeld is.

3. Ich wollte den Markt besuchen, aber die Menschenmengen könnten es schwieriger machen.

   Ik wilde naar de markt gaan, maar door de drukte kan het lastiger worden.

   Ich wollte

   ik wilde

   Markt

   markt

   besuchen

   bezoeken

   Menschenmengen

   mensenmassa’s

   könnten

   zouden kunnen

   es

   het

   schwieriger

   moeilijker

   machen

   maken

   Uitgebreide uitleg

   Ich wollte: wollte is de verleden tijd (Präteritum) van wollen bij ich. Hier geeft het een vroegere wens of bedoeling weer: “ik wilde”. Het staat samen met het infinitief besuchen: ich wollte ... besuchen = “ik wilde ... bezoeken”. In een andere context kan wollte ook een vroegere intentie beschrijven zonder dat we weten of die is uitgevoerd. Markt: der Markt is “de markt”. In den Markt staat het mannelijke zelfstandig naamwoord in de accusatief, omdat het het directe object van besuchen is. De vaste combinatie is hier den Markt besuchen, zonder voorzetsel; bijvoorbeeld: Wir besuchen den Markt. — “Wij bezoeken de markt.” besuchen: het basiswerkwoord is besuchen, “bezoeken”. Het is een zwak werkwoord: ich besuche (tegenwoordige tijd), ich besuchte (verleden tijd), besucht (voltooid deelwoord). Na wollte blijft het als infinitief aan het einde van dit deel: Ich wollte den Markt besuchen. Menschenmengen: dit meervoud betekent “mensenmassa’s” of “drukte van mensen”. Het enkelvoud is die Menschenmenge; het meervoud is die Menschenmengen. Hier is het onderwerp van könnten ... machen, dus de vorm is meervoud. In het Nederlands vertaalt de vaste vertaling dit natuurlijker als “de drukte”. könnten: dit is hier de vorm van können bij een onderwerp in de derde persoon meervoud, en ook de Konjunktiv-II-vorm. In deze zin drukt die een mogelijkheid uit: de mensenmassa’s zouden het moeilijker kunnen maken. De voorwaardelijke of voorzichtige betekenis zit dus in könnten, niet alleen in het meervoud. Vergelijk: Sie können helfen. — “Ze kunnen helpen” (gewone mogelijkheid of vermogen); Sie könnten helfen. — “Ze zouden kunnen helpen” (voorzichtiger of hypothetischer). es: in es schwieriger machen is es het voorwerp van machen en staat het voor de situatie of handeling die moeilijker kan worden. De zin benoemt niet afzonderlijk wat die situatie precies is; de vaste vertaling geeft dit weer met “het”. Het is hier niet het onderwerp van machen. schwieriger: dit is de vergrotende trap van schwierig (“moeilijk”): schwierig → schwieriger → am schwierigsten. Hier betekent het “lastiger” of “moeilijker”, met een vergelijking met een minder moeilijke situatie die in de context wordt begrepen. Het bijvoeglijk naamwoord past zich hier niet aan een zelfstandig naamwoord aan, maar beschrijft in de constructie etwas schwieriger machen het effect op es. machen: het basiswerkwoord is machen, “maken”. Het staat als infinitief na het modale werkwoord könnten: könnten ... machen. De constructie etwas schwieriger machen betekent letterlijk “iets moeilijker maken”; in deze zin maken de mensenmassa’s de bedoelde situatie lastiger. Samen vormt Ich wollte den Markt besuchen de betekenis “Ik wilde naar de markt gaan”. Daarna geeft aber een tegenstelling aan: die Menschenmengen könnten es schwieriger machen betekent “maar de mensenmassa’s zouden het lastiger kunnen maken”. De volledige zin zegt dus dat de spreker naar de markt wilde gaan, terwijl de drukte dat mogelijk moeilijker maakt. De modale mogelijkheid blijft voorzichtig geformuleerd; er wordt niet beweerd dat het zeker moeilijker zal worden.

4. Bei dieser Hitze sollten wir eine ruhigere Zeit wählen und nicht herumstehen.

   Met die hitte moeten we een rustiger tijdstip kiezen en niet blijven staan.

   Hitze

   hitte

   sollten wir

   zouden we moeten

   ruhigere

   rustiger

   Zeit

   tijdstip

   wählen

   kiezen

   herumstehen

   blijven staan

   Uitgebreide uitleg

   Hitze betekent hier warmte/hitte. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Hitze. In Bei dieser Hitze staat Hitze na bei, dat hier de datief gebruikt; daarom staat het aanwijzende woord in de vorm dieser. Het geheel betekent “met deze hitte” of “bij deze hitte”. Sollten wir drukt hier een advies of aanbeveling uit: “zouden we moeten”. sollten is de Konjunktiv-II-vorm van sollen; het onderwerp is wir, “we”. Vergelijk: Wir sollen gehen = “we moeten gaan” (directer) en Wir sollten gehen = “we zouden moeten gaan” (advies). Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief. ruhigere betekent “rustiger”. Dit is de vergrotende trap van ruhig: ruhig → ruhiger → am ruhigsten. De uitgang in ruhigere hoort bij het bijvoeglijk naamwoord zelf; het beschrijft Zeit. In eine ruhigere Zeit krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -e omdat het bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord met eine staat. Zeit betekent hier een tijdstip of periode die men kan kiezen, zoals ook uit de vaste vertaling “een rustiger tijdstip” blijkt. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Zeit. In eine ruhigere Zeit staat het in de accusatief, omdat het het lijdend voorwerp van wählen is. Wählen betekent “kiezen”. De infinitief blijft hier onveranderd, omdat hij na sollten staat. Een bruikbaar patroon is Wir sollten ... wählen — “We zouden ... moeten kiezen”. Herumstehen betekent “blijven staan” of “rond blijven staan”, zonder dat men verdergaat. Het is een samengesteld werkwoord; de vorm in de zin is de infinitief na sollten. Het wordt door nicht ontkend: nicht herumstehen = “niet blijven staan”. De zin begint met de omstandigheid Bei dieser Hitze. Daarna geeft sollten wir het advies. eine ruhigere Zeit wählen is de eerste handeling die wordt aanbevolen, en und nicht herumstehen voegt de ontkende tweede handeling toe. Samen betekent de zin: “Met die hitte moeten we een rustiger tijdstip kiezen en niet blijven staan.”

5. Wir können durch schattige Straßen gehen und uns drinnen ausruhen, wenn es nötig ist.

   We kunnen straten met schaduw nemen en binnen rusten als dat nodig is.

   Wir können

   we kunnen

   durch

   doorheen

   schattige

   schaduwrijke

   Straßen

   straten

   gehen

   gaan

   uns … ausruhen

   ons uitrusten

   drinnen

   binnen

   wenn es nötig ist

   als dat nodig is

   Uitgebreide uitleg

   Wir können betekent hier dat de spreker samen met anderen een mogelijkheid benoemt: “we kunnen”. Wir is de eerste persoon meervoud. können is het modale werkwoord können (“kunnen”); bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief, hier gehen en later ausruhen. durch betekent hier “doorheen” en geeft de route door een gebied aan. In het Duits regeert durch de accusatief. Bij een meervoud zonder lidwoord heeft het bijvoeglijk naamwoord hier de uitgang -e: durch schattige Straßen. De vorm schattige laat de accusatief echter niet op zichzelf zien, want nominatief en accusatief meervoud hebben hier dezelfde vorm. schattige is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord schattig (“schaduwrijk”, “met schaduw”). Het beschrijft Straßen en krijgt hier in het meervoud zonder lidwoord de uitgang -e: schattige Straßen. Voorbeeld: Wir suchen schattige Plätze. — “We zoeken schaduwrijke plekken.” Straßen is het meervoud van Straße (“straat”). De vorm is Straße → Straßen; de ß blijft staan. In deze zin noemt het woord de route na durch. De vorm van het zelfstandig naamwoord zelf onderscheidt de naamval hier niet duidelijk. gehen is de infinitief van gehen (“gaan”, vaak ook “lopen”). Na können blijft het een infinitief: Wir können gehen — “We kunnen gaan.” De mogelijkheid komt van können, niet van gehen zelf. uns ... ausruhen is de wederkerende combinatie sich ausruhen (“uitrusten”). uns is de vorm voor de eerste persoon meervoud: “ons”. ausruhen blijft als infinitief staan omdat het bij können hoort. De twee delen van deze combinatie worden in de zin gescheiden door drinnen. drinnen is een bijwoord en betekent “binnen”, dus op een plaats binnenshuis. Het beschrijft hier waar het uitrusten plaatsvindt. Voorbeeld: Wir bleiben drinnen. — “We blijven binnen.” wenn es nötig ist betekent hier “als dat nodig is”. wenn leidt een voorwaardelijke bijzin in. In deze vaste uitdrukking verwijst es naar datgene waarvan de noodzaak wordt beoordeeld; het Nederlandse “dat” geeft die betekenis weer. nötig betekent “nodig” en staat als naamwoordelijk bijvoeglijk naamwoord zonder verbuiging. ist is de persoonsvorm van sein (“zijn”) en staat aan het einde van de bijzin. wenn drukt hier een voorwaarde uit. Samen vormt de zin Wir können durch schattige Straßen gehen — “We kunnen door schaduwrijke straten gaan/lopen” — plus uns drinnen ausruhen — “ons binnen uitrusten”. De voorwaarde wenn es nötig ist maakt daarvan: “We kunnen door schaduwrijke straten lopen en ons binnen uitrusten als dat nodig is.” Een bruikbaar patroon is Wir können + infinitief, bijvoorbeeld Wir können warten. — “We kunnen wachten.”

6. So sind wir flexibler, wenn die Hitze schlimmer wird.

   Daardoor hebben we meer flexibiliteit als de hitte erger wordt.

   So

   zo; op die manier

   sind wir

   zijn we

   flexibler

   flexibeler

   wenn

   als; wanneer

   Hitze

   hitte

   schlimmer

   erger

   wird

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   So verwijst hier naar de zojuist genoemde manier van handelen en betekent in deze zin “daardoor” of “op die manier”. Het is dus geen zelfstandig nieuw feit, maar verbindt de eerdere mogelijkheid met het gevolg. sind wir vormt de kern van de hoofdzin. sind is de tegenwoordige tijd van sein bij wir: ich bin, du bist, wir sind. In een Duitse hoofdzin staat de persoonsvorm hier op de tweede zinsplaats: So sind wir .... wir is het onderwerp; de vorm sind past bij de eerste persoon meervoud. flexibler is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord flexibel: flexibel → flexibler → am flexibelsten. Hier betekent het dat wij meer flexibiliteit hebben of ons gemakkelijker kunnen aanpassen. Een vergelijkende vorm hoeft niet altijd een expliciet tweede vergelijkingspunt te noemen. Voorbeeld: Heute bin ich flexibler. — “Vandaag ben ik flexibeler.” wenn leidt de voorwaardelijke of temporele bijzin in en kan hier natuurlijk als “als” worden vertaald. In een Duitse wenn-bijzin staat de persoonsvorm aan het einde. Het daaropvolgende deel beschrijft de omstandigheid waaronder de hoofdzin geldt. Hitze is het zelfstandig naamwoord voor “hitte” en heeft in deze zin de enkelvoudige vorm met het lidwoord die: die Hitze. Het woord is vrouwelijk; dat blijkt hier uit die, niet uit het feit dat het enkelvoud is. schlimmer is de vergrotende trap van schlimm: schlimm → schlimmer → am schlimmsten. In schlimmer wird betekent het dat de hitte erger wordt. Het is dus schlimm dat wordt vergeleken, niet Hitze. Voorbeeld: Der Schmerz wird schlimmer. — “De pijn wordt erger.” wird is de tegenwoordige tijd van werden bij een onderwerp in de derde persoon enkelvoud: die Hitze wird. In combinatie met schlimmer drukt werden een verandering uit: iets gaat van een minder erge naar een ergere toestand. Het is hier niet de toekomende hulpwerkwoordconstructie; daarvoor zou wird met een infinitief worden gebruikt, bijvoorbeeld Die Hitze wird steigen — “De hitte zal stijgen.” Samen betekent So sind wir flexibler “Daardoor zijn we flexibeler”, en wenn die Hitze schlimmer wird “als de hitte erger wordt”. De volledige zin zegt dus dat de genoemde aanpak ervoor zorgt dat de betrokken groep zich gemakkelijker kan aanpassen wanneer de hitte toeneemt in ernst: “Daardoor hebben we meer flexibiliteit als de hitte erger wordt.”

7. Würden ein Hut und zusätzliches Wasser helfen?

   Zouden een hoed en extra water helpen?

   Würden

   zouden

   Hut

   hoed

   zusätzliches

   extra

   Wasser

   water

   helfen

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   Würden staat hier aan het begin van een vraag en vormt samen met helfen een voorwaardelijke of voorzichtige vraag: “zou/zouden ... helpen?”. Het is de Konjunktiv-II-vorm van werden voor een meervoudig onderwerp. Het meervoud komt hier voort uit de combinatie van ein Hut en zusätzliches Wasser. In een mededelende zin staat het werkwoord niet op dezelfde manier vooraan: Ein Hut und zusätzliches Wasser würden helfen. Hut betekent hier “hoed”. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Hut; het onbepaalde lidwoord is daarom ein Hut. Een bruikbare meervoudsvorm is die Hüte. Voorbeeld: Der Hut hilft. — “De hoed helpt.” zusätzliches betekent hier “extra” of “aanvullend”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft de basisvorm zusätzlich. De uitgang -es hoort bij zusätzliches, omdat het bijvoeglijk naamwoord vóór het onzijdige zelfstandig naamwoord Wasser staat in deze naamval en constructie. Voorbeeld: zusätzliches Essen — “extra eten”. Wasser betekent “water”. Het is in deze betekenis een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Wasser. Het wordt vaak als massa- of stofnaam gebruikt en heeft daarom niet vanzelf een telbare hoeveelheid; zusätzliches Wasser betekent “extra water”, zonder op zichzelf een specifieke hoeveelheid vast te leggen. helfen is de infinitief van het werkwoord “helpen”. De vorm blijft hier infinitief omdat hij na het hulpwerkwoord würden aan het einde van de vraag staat. Het onderwerp is samengesteld en meervoudig, daarom past würden ... helfen bij ein Hut und zusätzliches Wasser. Voorbeeld: Würden diese Maßnahmen helfen? — “Zouden deze maatregelen helpen?” Samen vormt Würden ein Hut und zusätzliches Wasser helfen? een vraag of een hoed en extra water zouden helpen. De vraag gebruikt een voorwaardelijke, niet-stellige formulering: de spreker vraagt naar het mogelijke nut van beide zaken samen. De woordvolgorde is: het vervoegde würden vooraan in de ja-neevraag, het samengestelde onderwerp daarna, en de infinitief helfen aan het einde.

8. Ein Hut hilft, und leichte Kleidung würde den Spaziergang erleichtern.

   Een hoed helpt, en lichte kleding zou de wandeling gemakkelijker maken.

   Hut

   hoed

   hilft

   helpt

   leichte

   lichte

   Kleidung

   kleding

   würde

   zou

   Spaziergang

   wandeling

   erleichtern

   gemakkelijker maken

   Uitgebreide uitleg

   Hut betekent hier “hoed”. Het is een zelfstandig naamwoord: der Hut, meervoud die Hüte. In de zin staat Hut na het onbepaalde lidwoord ein, als onderwerp van hilft; daarom staat het in de nominatief. Voorbeeld: Der Hut ist neu. — “De hoed is nieuw.” hilft is de vorm van helfen (“helpen”) in de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd. De stamklinker verandert: helfen → er/sie/es hilft; het werkwoord neemt gewoonlijk een datiefobject: Das hilft mir. — “Dat helpt mij.” In de vaste zin is Ein Hut degene die helpt; er wordt niet gezegd wie er geholpen wordt. leichte betekent hier “lichte”, als beschrijving van Kleidung. Het bijvoeglijk naamwoord is leicht (“licht”) en krijgt hier de uitgang -e: leichte Kleidung. De uitgang wordt mede bepaald door het vrouwelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord Kleidung in de nominatief en het ontbreken van een lidwoord ervoor. leicht kan ook “niet zwaar” betekenen, afhankelijk van de context; hier beschrijft het de kleding. Kleidung betekent “kleding”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Kleidung; het wordt doorgaans als verzamel- of massanaam gebruikt en heeft in deze betekenis meestal geen meervoud nodig. In leichte Kleidung is het de kern van de tweede onderwerpwoordgroep. Voorbeeld: Die Kleidung ist bequem. — “De kleding is comfortabel.” würde is de vorm van werden die hier de voorwaardelijke of hypothetische betekenis helpt uitdrukken. De constructie würde + infinitief is een veelgebruikte vorm van de Konjunktiv II: würde erleichtern betekent hier “zou gemakkelijker maken”. würde staat bij een onderwerp in de derde persoon enkelvoud, zoals leichte Kleidung; andere personen krijgen bijvoorbeeld würdest en würden. De vorm drukt hier geen verleden tijd uit. Spaziergang betekent “wandeling”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Spaziergang. In den Spaziergang staat het in de accusatief, omdat het de handeling is die gemakkelijker gemaakt zou worden. Het bepaalde lidwoord laat dat hier zien: nominatief der Spaziergang, accusatief den Spaziergang. Voorbeeld: Wir machen einen Spaziergang. — “We maken een wandeling.” erleichtern betekent “gemakkelijker maken” of “vergemakkelijken”. Het is een scheidbaar noch onregelmatig samengesteld werkwoord in deze vorm: het blijft hier als infinitief achter würde staan. De vorm is gebaseerd op leicht: erleichtern maakt iets gemakkelijker, terwijl leicht zelf “licht” of “gemakkelijk” kan betekenen. Voorbeeld: Die Karte erleichtert den Weg. — “De kaart maakt de weg gemakkelijker.” Eerst vormt Ein Hut hilft een mededelende hoofdzin: een hoed helpt. Daarna verbindt und een tweede hoofdzin. In leichte Kleidung würde den Spaziergang erleichtern is leichte Kleidung het onderwerp, würde de voorwaardelijke hulpvorm en erleichtern het infinitief; den Spaziergang is datgene wat gemakkelijker gemaakt zou worden. Samen betekent de hele uiting: “Een hoed helpt, en lichte kleding zou de wandeling gemakkelijker maken.”

9. Dann können wir den Plan anpassen, wenn es sich zu heiß anfühlt.

   Dan kunnen we het plan aanpassen als het te warm aanvoelt.

   Dann

   dan

   können wir

   kunnen we

   Plan

   plan

   anpassen

   aanpassen

   wenn

   als

   zu heiß

   te warm

   sich … anfühlt

   aanvoelen

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” als gevolg of volgende stap: op basis van de voorafgaande situatie kunnen we vervolgens iets doen. Het kan ook naar een tijdstip verwijzen, maar dat is hier niet de bedoelde lezing. können wir combineert het werkwoord können met het onderwerp wir. können drukt hier mogelijkheid of haalbaarheid uit: “we kunnen”. Het werkwoord krijgt de vorm können bij wir; vergelijk bijvoorbeeld: Ich kann den Plan anpassen. — “Ik kan het plan aanpassen.” Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief: können ... anpassen. Plan is een zelfstandig naamwoord voor een plan of voorgenomen aanpak. De vorm in de zin is den Plan: Plan is hier het lijdend voorwerp van anpassen en staat daarom met het bepaalde lidwoord in de accusatief. Het meervoud is Pläne, bijvoorbeeld: Wir ändern die Pläne. — “We veranderen de plannen.” anpassen betekent “aanpassen” of “bijstellen”. Dit is een scheidbaar werkwoord: in een gewone hoofdzin kan het voorvoegsel los komen, zoals in Wir passen den Plan an. — “We passen het plan aan.” Na können blijft de infinitief als één geheel staan: können ... anpassen. wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord in het Duits doorgaans achteraan. In wenn es sich zu heiß anfühlt staat daarom anfühlt aan het einde. Een vergelijkbaar patroon is: Wir gehen weiter, wenn es nicht regnet. — “We gaan verder als het niet regent.” zu heiß betekent hier “te warm”. heiß is het bijvoeglijk naamwoord “heet/warm”; zu maakt de graad te hoog voor de bedoelde situatie. Dit zu is dus niet de infinitiefmarkeerder in bijvoorbeeld zu gehen. Een voorbeeld is: Der Raum ist zu heiß. — “De kamer is te warm.” sich en anfühlt horen samen bij sich anfühlen, “aanvoelen”. sich is hier het wederkerend voornaamwoord dat bij het onderwerp es hoort; het benoemt niet zelfstandig een eerder genoemd persoon of voorwerp. anfühlen is scheidbaar. In de bijzin verschijnt de persoonsvorm als anfühlt: het voorvoegsel an- staat hier door de bijzinsvolgorde vast aan het werkwoord. De vorm bij es is fühlt ... an, niet fühlen ... an; vergelijk: Es fühlt sich angenehm an. — “Het voelt aangenaam aan.” De hoofdzin is Dann können wir den Plan anpassen: “Dan kunnen we het plan aanpassen.” De bijzin wenn es sich zu heiß anfühlt geeft de voorwaarde: “als het te warm aanvoelt”. Samen betekent de hele uiting: “Dan kunnen we het plan aanpassen als het te warm aanvoelt.”

10. Das klingt flexibel genug für einen heißen Tag.

    Dat klinkt flexibel genoeg voor een warme dag.

    Das

    dat

    klingt

    klinkt

    flexibel

    flexibel

    genug für

    voldoende voor

    heißen

    warme

    Tag

    dag

    Uitgebreide uitleg

    Das is hier een aanwijzend voornaamwoord als onderwerp. Het verwijst naar de vooraf genoemde situatie of beoordeling, zonder dat de tekst een specifiek zelfstandig naamwoord als referent noemt. In het Duits kan das zo ook naar een hele voorafgaande mededeling verwijzen. klingt komt van klingen en is de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. De basisbetekenis is “klinken”, maar in deze zin betekent het “lijken” of “overkomen”: de situatie komt flexibel over. Vergelijk: Das klingt gut. — “Dat klinkt goed.” flexibel is een onveranderd bijvoeglijk naamwoord en betekent hier dat iets gemakkelijk aangepast kan worden. Het krijgt in deze positie geen uitgang, omdat het na klingen als beschrijving van het onderwerp staat. Een bruikbaar voorbeeld is: Der Plan ist flexibel. — “Het plan is flexibel.” genug für vormt een herbruikbaar patroon voor “voldoende voor”. genug geeft hier aan dat de flexibiliteit toereikend lijkt met het oog op wat daarna komt; für leidt het doel of de relevante omstandigheid in en krijgt in het Duits de accusatief. Bijvoorbeeld: Das ist groß genug für zwei Personen. — “Dat is groot genoeg voor twee personen.” heißen is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord heiß (“heet”, “warm”). De uitgang -en hoort bij het bijvoeglijk naamwoord in einen heißen Tag: het staat vóór een mannelijk zelfstandig naamwoord in de accusatief, na het onbepaalde lidwoord einen. De vorm heiß staat bijvoorbeeld na sein: Der Tag ist heiß. — “De dag is warm.” Tag is een mannelijk zelfstandig naamwoord en betekent “dag”. Het meervoud is Tage. In einen heißen Tag staat het in de accusatief, omdat de voorzetselgroep met für die naamwoordgroep regeert; het lidwoord en het bijvoeglijk naamwoord tonen die vorm hier samen. Samen betekent Das klingt flexibel genug für einen heißen Tag.: “Dat klinkt flexibel genoeg voor een warme dag.” De zin beoordeelt dus de eerder genoemde situatie als voldoende aanpasbaar in de context van een warme dag. De formulering is neutraal en bruikbaar wanneer je een voorstel of plan beoordeelt.