Beleefd reageren wanneer iemand voordringt | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Entschuldigung, ich glaube, die Schlange beginnt hinter dieser Frau.

   Pardon, ik denk dat de rij achter die vrouw begint.

   Entschuldigung

   pardon

   ich glaube

   ik denk

   Schlange

   rij

   beginnt

   begint

   hinter

   achter

   dieser

   die

   Frau

   vrouw

   Uitgebreide uitleg

   Entschuldigung betekent hier “pardon” en is een beleefde manier om iemands aandacht te vragen of je te verontschuldigen. Het woord hangt samen met sich entschuldigen (“zich verontschuldigen”); in deze zin wordt het zelfstandig gebruikt als korte aanspreekvorm. ich glaube betekent hier “ik denk”. glauben is de basisvorm; glaube is de tegenwoordige tijd bij ich, dus de eerste persoon enkelvoud. De constructie Ich glaube, dass ... of Ich glaube, ... leidt een inschatting of overtuiging in. De spreker presenteert de volgende bewering daarmee als een oordeel, niet als rechtstreeks vastgestelde zekerheid. Schlange betekent hier “rij”, in de betekenis van mensen die achter elkaar wachten. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange. In een andere context kan Schlange ook “slang” als dier betekenen; de vaste vertaling maakt hier de betekenis “rij” duidelijk. Voor een rij bij een loket kun je bijvoorbeeld zeggen: Die Schlange ist lang. — “De rij is lang.” beginnt betekent “begint”. De basisvorm is beginnen; beginnt is de tegenwoordige tijd bij een onderwerp in de derde persoon enkelvoud. De vorm kan bijvoorbeeld bij verschillende grammaticale geslachten staan: Der Film beginnt. — “De film begint.” / Die Sitzung beginnt. — “De vergadering begint.” hinter betekent “achter” en geeft hier een plaatsrelatie aan. Bij een plaats waar iets zich bevindt of begint, staat na hinter de datief: hinter der Frau betekent “achter de vrouw”. Bij beweging naar een plaats kan hinter ook een accusatiefgroep krijgen; dat is hier niet de constructie. dieser betekent hier “die” in dieser Frau. Het is geen zelfstandig voornaamwoord in deze zin, maar een aanwijzende bepaler bij Frau. De vorm is vrouwelijk enkelvoud in de datief. De vorm dieser draagt zelf de relevante uitgang; die wordt dus niet door Frau gedragen. In de nominatief staat bijvoorbeeld diese Frau — “deze/die vrouw”. Welke vertaling, “deze” of “die”, het beste past, hangt van de context af; hier geeft de vaste vertaling “die vrouw”. Frau betekent “vrouw”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Frau; het meervoud is die Frauen. In deze zin staat Frau in de datief, omdat hinter hier een vaste plaatsrelatie uitdrukt. Samen introduceert ich glaube een inschatting. die Schlange beginnt zegt dat het begin van de rij zich ergens bevindt, en hinter dieser Frau specificeert die plaats. De volledige betekenis is daarom: “Pardon, ik denk dat de rij achter die vrouw begint.”

2. Ich hatte nicht gemerkt, dass alle in der Schlange warteten.

   Ik had niet door dat iedereen in de rij stond te wachten.

   Ich hatte

   ik had

   nicht

   niet

   gemerkt

   gemerkt

   alle

   iedereen

   Schlange

   rij

   warteten

   wachtten

   Uitgebreide uitleg

   Ich hatte gebruikt haben als hulpwerkwoord in de verleden tijd: hatte is de vorm bij ich van haben. Samen met het voltooid deelwoord gemerkt vormt dit het Plusquamperfekt: iets was al opgemerkt of niet opgemerkt vóór een ander moment in het verleden. Voorbeeld: Ich hatte das schon gelesen. — Ik had dat al gelezen. nicht ontkent hier het opmerken. De combinatie Ich hatte nicht gemerkt betekent dus dat de spreker eerder niet had opgemerkt of niet doorhad wat daarna in de dass-zin wordt meegedeeld. nicht is niet hetzelfde als kein: nicht ontkent een handeling, eigenschap of volledige mededeling, terwijl kein doorgaans een zelfstandig naamwoord met onbepaald lidwoord ontkent. gemerkt is het voltooid deelwoord van merken, in de betekenis ‘opmerken’ of ‘beseffen’. De keten is merken – merkte – hat gemerkt; in deze zin staat het met hatte: hatte gemerkt. Voorbeeld: Sie hat den Fehler gemerkt. — Zij heeft de fout opgemerkt. alle betekent hier ‘iedereen’ en verwijst volgens de vaste vertaling naar alle aanwezige personen. Hier is het de meervoudsvorm; het zegt op zichzelf niet hoeveel personen het zijn. Als zelfstandig gebruikt woord kan alle ook verwijzen naar alle zaken van een bepaalde groep, bijvoorbeeld Alle sind bereit. — Iedereen is klaar. Schlange betekent hier ‘rij’, zoals in een rij mensen. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange. In in der Schlange beschrijft in een plaats waar men zich bevindt; daarom staat het lidwoord hier in de datief: der. Hetzelfde woord kan in een andere context ook ‘slang’ betekenen, maar de vaste vertaling en de context maken hier de betekenis ‘rij’ duidelijk. warteten is de vorm van warten bij een meervoudig onderwerp in de verleden tijd: sie warteten of alle warteten. warten betekent ‘wachten’ en krijgt vaak auf met datgene of diegene waarop men wacht, bijvoorbeeld Wir warten auf den Bus. — Wij wachten op de bus. In deze zin staat warteten in de bijzin na dass; het onderwerp is alle. In dass alle in der Schlange warteten leidt dass een inhoudelijke bijzin in. In zo’n Duitse bijzin staat de vervoegde vorm vaak aan het einde, hier warteten. in der Schlange geeft de plaats aan en betekent letterlijk ‘in de rij’. De hoofdzin Ich hatte nicht gemerkt wordt daardoor aangevuld met wat de spreker niet had opgemerkt. De hele zin betekent: de spreker had eerder niet opgemerkt dat iedereen in de rij stond te wachten. Het Plusquamperfekt hatte ... gemerkt plaatst het niet-opmerken vóór een ander relevant moment in het verleden, terwijl warteten de toenmalige situatie in de bijzin beschrijft.

3. Es ist ein bisschen unklar, weil die Leute weit auseinanderstehen.

   Het is een beetje onduidelijk omdat de mensen uit elkaar staan.

   Es ist

   het is

   ein bisschen

   een beetje

   unklar

   onduidelijk

   weil

   omdat

   die Leute

   de mensen

   weit

   ver

   auseinanderstehen

   uit elkaar staan

   Uitgebreide uitleg

   Es ist vormt hier de vaste basis voor “het is”. Es is een onpersoonlijk onderwerp: de zin benoemt geen specifieke persoon of zaak als onderwerp. De werkwoordsvorm ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”): sein – ist – war – gewesen. Voorbeeld: Es ist spät. = “Het is laat.” ein bisschen verzacht de daaropvolgende beschrijving en betekent “een beetje”. Het geeft een kleine, niet precies bepaalde hoeveelheid aan. Voorbeeld: Ich bin ein bisschen müde. = “Ik ben een beetje moe.” unklar beschrijft hier de situatie als niet duidelijk. Het is een bijvoeglijk naamwoord; het tegengestelde is klar (“duidelijk”). In Es ist unklar staat het na sein als naamwoordelijk deel en krijgt het geen uitgang. Voorbeeld: Die Regel ist klar. = “De regel is duidelijk.” weil leidt een redengevende bijzin in: “omdat”. In een Duitse weil-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Voorbeeld: Ich bleibe, weil es regnet. = “Ik blijf, omdat het regent.” die Leute betekent hier “de mensen”. Leute is een zelfstandig naamwoord dat in deze vorm meervoud is; het bijbehorende lidwoord is hier die. Een gebruikelijk enkelvoud voor één mens is der Mensch, maar Leute is niet simpelweg het meervoud van Mensch. Voorbeeld: Die Leute warten. = “De mensen wachten.” weit betekent hier “ver” en versterkt de ruimtelijke afstand in weit auseinanderstehen. Het kan ook in andere contexten “wijd” of “uitgestrekt” betekenen, maar hier gaat het om afstand tussen de mensen. Voorbeeld: Die Häuser stehen weit auseinander. = “De huizen staan ver uit elkaar.” auseinanderstehen betekent hier “uit elkaar staan”. Het is een scheidbaar samengesteld werkwoord met auseinander (“uit elkaar”) en stehen (“staan”). In deze weil-bijzin staat de vervoegde vorm aan het einde: auseinanderstehen is hier de derde persoon meervoud van auseinanderstehen, met dezelfde vorm als de infinitief. In een hoofdzin wordt het voorvoegsel gescheiden: Die Menschen stehen auseinander. = “De mensen staan uit elkaar.” De delen worden samen opgebouwd als: Es ist ein bisschen unklar (“Het is een beetje onduidelijk”) + weil (“omdat”) + die Leute weit auseinanderstehen (“de mensen ver uit elkaar staan”). De volledige betekenis is dus: “Het is een beetje onduidelijk omdat de mensen ver uit elkaar staan.”

4. Soll ich mich dann hinten anstellen?

   Moet ik dan achteraan gaan staan?

   Soll ich

   zal ik

   mich

   mezelf

   dann

   dan

   hinten

   achteraan

   anstellen

   aansluiten

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich: sollen betekent hier dat de spreker vraagt of iets van hem of haar verwacht wordt of passend is: “zal ik …?” Soll is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud, bij ich. In een ja-neevraag staat de persoonsvorm vooraan; het patroon is Soll ich ...?. mich: dit is de wederkerende vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de accusatief. Het onderwerp is ich, en de handeling richt zich hier grammaticaal op dezelfde persoon: sich anstellen = zich aansluiten of in de rij gaan staan. De vorm hoort dus bij ich; bij een ander onderwerp verandert de wederkerende vorm, bijvoorbeeld Er stellt sich an = “Hij sluit zich aan.” dann: betekent hier “dan” in de zin van “in dat geval” of “op dat moment”. Het verbindt de voorgestelde handeling met de situatie. hinten: dit bijwoord betekent “achteraan” en geeft de plaats aan. Het staat hier los van een zelfstandig naamwoord en verandert daarom niet van vorm. anstellen: de relevante basisvorm is sich anstellen. In deze betekenis gaat het om zich bij een rij aansluiten of in de rij gaan staan. Het is een scheidbaar werkwoord: zonder modaal werkwoord krijg je bijvoorbeeld Ich stelle mich hinten an — “Ik sluit achteraan aan.” Na het modale werkwoord soll blijft het als infinitief bijeen aan het einde van de vraag: Soll ich mich hinten anstellen? Samen vormen de delen de vraag Soll ich + mich ... anstellen?, met hinten als plaatsbepaling en dann als verwijzing naar de situatie: “Moet ik dan achteraan gaan staan?” De zin vraagt dus of de spreker zich achteraan in de rij moet aansluiten.

5. Bitte. Alle warten schon, bis sie an die Reihe kommen.

   Doe dat maar. Iedereen wacht al op zijn beurt.

   Bitte

   doe maar

   Alle

   iedereen

   warten

   wachten

   schon

   al

   sie

   zij

   an die Reihe kommen

   aan de beurt komen

   Uitgebreide uitleg

   Bitte staat hier los als korte aansporing: “doe maar” of “ga je gang”. Het betekent in andere situaties ook “alstublieft” of “graag gedaan”, maar die betekenissen passen hier niet bij de vaste vertaling en context. Alle betekent hier “iedereen” en verwijst naar de groep mensen die moet wachten. De vorm is meervoud; dat zie je ook aan warten. Duits gebruikt dus een meervoudsvorm, ook al vertaal je dit in het Nederlands natuurlijk met het enkelvoudige woord “iedereen”. warten is de infinitief “wachten”. In Alle warten is het de tegenwoordige tijd voor de derde persoon meervoud: “iedereen wacht”. Het werkwoord blijft hier in de meervoudsvorm omdat alle grammaticaal meervoud is. schon betekent hier “al” en geeft aan dat het wachten op het genoemde moment reeds bezig is. Het staat samen met warten: Alle warten schon = “Iedereen wacht al”. bis leidt een bijzin in met de betekenis “totdat”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan; daarom staat kommen aan het einde van de bijzin. sie is hier het persoonlijk voornaamwoord van de derde persoon meervoud: “zij” of, in deze zin natuurlijker, “ze”. Het verwijst naar de groep uit Alle; de vorm zegt niet dat het om één vrouw gaat. De meervoudsvorm blijkt ook uit kommen. an die Reihe kommen is een vaste uitdrukking voor “aan de beurt komen”. kommen heeft als basisvorm “komen”; in deze bijzin is kommen de vorm voor de meervoudige sie. Reihe betekent letterlijk onder meer “rij”, maar in deze uitdrukking gaat het om iemands beurt. Een bruikbaar patroon is: jemand kommt an die Reihe = “iemand komt aan de beurt”. Samen betekent Alle warten schon, bis sie an die Reihe kommen: “Iedereen wacht al totdat ze aan de beurt komen.” De eerste hoofdzin beschrijft het huidige wachten; de bis-bijzin noemt het moment waarop dat wachten voor de betrokken mensen eindigt: wanneer zij aan de beurt komen.

6. Ich stelle mich hinten an. Ich hatte einfach nicht gesehen, wo die Schlange anfing.

   Ik ga achteraan staan. Ik had gewoon niet gezien waar de rij begon.

   Ich stelle mich hinten an

   achteraan gaan staan

   einfach

   gewoon

   gesehen

   gezien

   Schlange

   rij

   anfing

   begon

   Uitgebreide uitleg

   Ich stelle mich hinten an is een vaste, herbruikbare manier om te zeggen dat iemand achteraan in een rij gaat staan. Het werkwoord is sich anstellen; in deze zin staat het als stelle ... an, met het reflexieve voornaamwoord mich voor de spreker. stelle is de tegenwoordige tijd bij ich; hinten betekent hier achteraan. Voorbeeld: Ich stelle mich dort an. — Ik ga daar in de rij staan. einfach betekent hier gewoon en verzacht de uitleg: de spreker geeft aan dat er geen ingewikkelde reden wordt bedoeld. De precieze nuance komt uit de combinatie met de rest van de zin. gesehen is het voltooid deelwoord van sehen — zien. Het staat hier samen met hatte in hatte ... gesehen, de voltooid verleden tijd: iets was al gebeurd vóór een ander moment in het verleden. Voorbeeld: Ich hatte das Schild nicht gesehen. — Ik had het bord niet gezien. Schlange is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. In deze zin betekent het rij, niet het dier. Het woord komt ook voor in de vaste uitdrukking in der Schlange stehen — in de rij staan. Het lidwoord en de vorm van het bijvoeglijke naamwoord zouden bij dit vrouwelijke woord passen, bijvoorbeeld: die lange Schlange — de lange rij. anfing is de verleden tijd van anfangen — beginnen. Anfangen is een scheidbaar werkwoord; in een gewone hoofdzin kan het voorvoegsel los staan, maar in deze bijzin blijft het samen: wo die Schlange anfing. De bijzin geeft aan waar de rij begon. Voorbeeld: Der Film fing um acht an. — De film begon om acht uur. Samen betekent Ich stelle mich hinten an dat de spreker achteraan in de rij gaat staan. Daarna legt Ich hatte einfach nicht gesehen, wo die Schlange anfing uit dat de spreker eerder gewoon niet had gezien waar de rij begon. Wo die Schlange anfing is een ingebedde vraag/bijzin met de betekenis waar de rij begon; de volledige uiting is dus: Ik ga achteraan staan. Ik had gewoon niet gezien waar de rij begon.

7. Das Ende der Schlange ist gleich hinter diesen Leuten.

   Het einde van de rij is net voorbij die mensen.

   Ende

   einde

   Schlange

   rij

   gleich hinter

   net voorbij

   diesen

   deze

   Leuten

   mensen

   Uitgebreide uitleg

   Ende betekent hier het eindpunt of laatste deel van iets: het einde van de rij. Het zelfstandig naamwoord is onzijdig: das Ende; in Das Ende staat het met het bepaalde lidwoord in de nominatief. Een nuttig patroon is das Ende von ... of, zoals hier, das Ende der Schlange. Schlange betekent hier rij, niet slang. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Schlange. In der Schlange staat het in de genitief na das Ende: letterlijk het einde van de rij. De context bevestigt deze betekenis, omdat er iemand achteraan gaat staan en de rij eerder begon. Voorbeeld: Die Schlange ist lang. — De rij is lang. gleich hinter geeft hier de plaats direct achter iets aan; samen betekent het net voorbij of vlak achter. gleich versterkt de nabijheid, terwijl hinter de positie achter een referentie uitdrukt. Voorbeeld: Der Laden ist gleich hinter dem Bahnhof. — De winkel is net achter het station. Bij een vaste plaats gebruikt hinter doorgaans de datief; daarom volgt hier diesen Leuten. diesen is de vorm van het aanwijzend voornaamwoord dies- bij een meervoudige datief: diesen Leuten. Het betekent hier deze en verwijst naar de mensen die als herkenningspunt dienen. Vergelijk: diese Leute is meervoudige nominatief of accusatief, maar diesen Leuten is meervoudige datief. Leuten betekent mensen. Het is de datief meervoud van Leute; het zelfstandig naamwoord krijgt hier de uitgang -n: Leute → Leuten. Voorbeeld: Ich spreche mit diesen Leuten. — Ik praat met deze mensen. De hele zin wordt opgebouwd als Das Ende der Schlange — het einde van de rij — gevolgd door ist gleich hinter diesen Leuten — is net voorbij deze mensen. Samen betekent Das Ende der Schlange ist gleich hinter diesen Leuten.: Het einde van de rij is net voorbij die mensen.

8. Jetzt sehe ich es. Ich warte dort.

   Ik zie het nu. Ik wacht daar.

   Jetzt

   nu

   sehe

   zie

   es

   het

   Ich

   ik

   warte

   wacht

   dort

   daar

   Uitgebreide uitleg

   Jetzt betekent hier “nu”. Het is een tijdsbepaling. In Jetzt sehe ich es staat het werkwoord sehe direct daarna; zo blijft het Duitse werkwoord in een hoofdzin op de tweede plaats, ook wanneer een tijdsbepaling vooraan staat. sehe is de vorm van sehen (“zien”) voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich sehe. Voorbeeld: Ich sehe den Bus. — “Ik zie de bus.” es is hier het onzijdige persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval: “het”. De vaste vertaling identificeert de bedoelde betekenis als “het”; het woord zelf noemt niet opnieuw wat dat precies is. In een andere zin kan es ook een andere grammaticale functie hebben, maar hier is het datgene wat wordt gezien. Ich betekent “ik” en is de vorm voor de spreker als onderwerp. Het staat in de tweede zin vooraan: Ich warte dort. warte komt van warten (“wachten”) en is de tegenwoordige tijd voor de eerste persoon enkelvoud: ich warte. Voorbeeld: Ich warte auf den Bus. — “Ik wacht op de bus.” Bij warten wordt de persoon of zaak waarop men wacht gewoonlijk met auf verbonden. dort betekent “daar” en duidt een plaats aan die niet hier is. De zin geeft geen verdere specifieke plaatsnaam; de precieze referentie wordt door de context bepaald. Samen vormen Jetzt sehe ich es en Ich warte dort de betekenis: “Ik zie het nu. Ik wacht daar.” De eerste zin zegt dat het zien op dit moment plaatsvindt. De tweede zegt dat dezelfde spreker op de bedoelde plaats wacht.

9. So bleibt die Reihenfolge klar.

   Zo blijft de volgorde duidelijk.

   So

   zo

   bleibt

   blijft

   Reihenfolge

   volgorde

   klar

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   So betekent hier “zo” of “op die manier”. Het verwijst naar de manier waarop iets gebeurt en staat in deze zin aan het begin. Een bruikbaar patroon is: So + werkwoord + onderwerp + .... bleibt is de vorm van bleiben in de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud. Bleiben betekent “blijven”: iets behoudt een toestand of blijft op een plaats. Voorbeelden: Ich bleibe hier. — “Ik blijf hier.” Die Tür bleibt offen. — “De deur blijft open.” die Reihenfolge betekent “de volgorde”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het lidwoord in deze zin is daarom die. Het meervoud is die Reihenfolgen. Voorbeeld: Die Reihenfolge ist wichtig. — “De volgorde is belangrijk.” klar betekent hier “duidelijk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na bleiben de toestand van die Reihenfolge beschrijft. Het tegenovergestelde is unklar — “onduidelijk”. Voorbeeld: Der Plan bleibt klar. — “Het plan blijft duidelijk.” Samen vormen de delen: So geeft de manier aan, bleibt drukt uit dat een toestand behouden blijft, en die Reihenfolge klar benoemt die toestand. De volledige betekenis is: “Zo blijft de volgorde duidelijk.”

10. Ich habe die Situation missverstanden, aber ich kann das korrigieren.

    Ik heb de situatie verkeerd begrepen, maar ik kan dat rechtzetten.

    Ich habe

    ik heb

    Situation

    situatie

    missverstanden

    verkeerd begrepen

    ich kann

    ik kan

    das

    dat

    korrigieren

    rechtzetten

    Uitgebreide uitleg

    Ich habe vormt hier het begin van de voltooide tijd: haben staat in de tegenwoordige tijd bij ich als habe, terwijl het voltooid deelwoord later in de zin staat. Het patroon is ich habe + voltooid deelwoord, bijvoorbeeld: Ich habe das verstanden. — “Ik heb dat begrepen.” Situation betekent hier “situatie”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Situation. In deze zin staat het met het lidwoord die als lijdend voorwerp; bij dit vrouwelijke woord ziet de vorm van het lidwoord in deze context hetzelfde uit als in de basisvorm. Een bruikbaar meervoud is Situationen. missverstanden is het voltooid deelwoord van missverstehen (“verkeerd begrijpen”). Het combineert met habe in habe ... missverstanden. Het voorvoegsel miss- geeft hier aan dat het begrijpen verkeerd of onjuist was. Bijvoorbeeld: Ich habe deine Frage missverstanden. — “Ik heb je vraag verkeerd begrepen.” ich kann gebruikt de vorm kann van het modale werkwoord können (“kunnen”) bij ich. Het drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief, doorgaans aan het einde van de bijzin of hoofdzinstructuur: Ich kann das erklären. — “Ik kan dat uitleggen.” das verwijst hier, overeenkomstig de vaste vertaling, naar de eerder genoemde situatie en betekent “dat”. Als aanwijzend voornaamwoord kan het zelfstandig staan; het neemt hier dus niet de rol van een zelfstandig naamwoord over in de vorm van een bijvoeglijk naamwoord. De vorm blijft das in deze neutrale verwijzing. korrigieren is de infinitief (“rechtzetten”, “corrigeren”) die na kann staat. De combinatie kann ... korrigieren betekent dat de spreker de situatie kan rechtzetten. korrigieren is een regelmatig werkwoord; bijvoorbeeld: Wir können den Fehler korrigieren. — “We kunnen de fout rechtzetten.” Samen betekent Ich habe die Situation missverstanden letterlijk dat de spreker de situatie verkeerd heeft begrepen. aber verbindt daar een tegenstelling mee: ich kann das korrigieren zegt dat de spreker dat — de situatie — kan rechtzetten. De volledige betekenis is: “Ik heb de situatie verkeerd begrepen, maar ik kan dat rechtzetten.”