Een activiteit kiezen bij wisselend weer | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Das Wetter kann sich ändern, deshalb ist es schwierig, eine Aktivität auszuwählen.

   Het weer kan veranderen, dus het is lastig om een activiteit te kiezen.

   Wetter

   weer

   kann

   kan

   sich ändern

   veranderen

   deshalb

   daarom; dus

   schwierig

   moeilijk; lastig

   Aktivität

   activiteit

   auszuwählen

   kiezen; selecteren

   Uitgebreide uitleg

   Wetter betekent hier “weer”. Het is een zelfstandig naamwoord: das Wetter; Duitse zelfstandige naamwoorden krijgen een hoofdletter. Een bruikbaar voorbeeld is: Das Wetter ist schön. — “Het weer is mooi.” kann is de vorm van können voor er, sie en es in de tegenwoordige tijd. Hier staat kann bij het onderwerp das Wetter, dus het betekent “kan” en drukt een mogelijkheid uit. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord aan het einde in de infinitief: Das Wetter kann wechseln. — “Het weer kan veranderen.” sich ändern betekent “veranderen” in de betekenis “anders worden”. ändern is het werkwoord; sich hoort bij deze wederkerige constructie in deze zin. Na kann blijft ändern een infinitief. In deze hoofdzin staat sich na het vervoegde modale werkwoord en vóór de infinitief: Das Wetter kann sich ändern. — “Het weer kan veranderen.” De vorm ändert is de tegenwoordige tijd zonder modaal werkwoord, bijvoorbeeld: Das Wetter ändert sich. — “Het weer verandert.” deshalb betekent “daarom” of “dus” en legt een gevolgrelatie met de vorige mededeling. Het is een bijwoord. Wanneer deshalb vooraan in de hoofdzin staat, komt het vervoegde werkwoord direct daarna: Deshalb ist die Auswahl schwierig. — “Daarom is de keuze moeilijk.” schwierig betekent hier “moeilijk” of “lastig”. Het beschrijft hoe moeilijk iets is. Het is geen vergrotende vorm; de vergelijkingsreeks is schwierig — schwieriger — am schwierigsten (“moeilijk” — “moeilijker” — “het moeilijkst”). Voor een expliciete vergelijking kun je zeggen: Diese Aufgabe ist schwieriger. — “Deze taak is moeilijker.” Aktivität betekent “activiteit”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Aktivität; het meervoud is die Aktivitäten. In deze zin staat eine Aktivität, omdat het om één niet nader bepaalde activiteit gaat; eine geeft op zichzelf niet noodzakelijk een geteld aantal als leerpunt van de zin. Voorbeeld: Wir planen eine Aktivität. — “We plannen een activiteit.” auszuwählen betekent “te kiezen” of “te selecteren”. Het komt van het scheidbare werkwoord auswählen; in een zu-infinitief wordt dat auszuwählen. In es ist schwierig, eine Aktivität auszuwählen verklaart deze infinitiefconstructie wat moeilijk is. Een vergelijkbaar voorbeeld is: Es ist leicht, ein Buch auszuwählen. — “Het is gemakkelijk om een boek te kiezen.” Samen betekent Das Wetter kann sich ändern dat het weer mogelijk anders wordt. deshalb verbindt dat met het gevolg ist es schwierig: daarom is het lastig. eine Aktivität auszuwählen benoemt precies de handeling die lastig is. De volledige betekenis is dus: “Het weer kan veranderen, dus het is lastig om een activiteit te kiezen.”

2. Wähl etwas aus, das auch drinnen möglich ist, wenn es regnet.

   Kies iets dat ook binnen kan als het regent.

   Wähl … aus

   kies uit

   etwas

   iets

   drinnen

   binnen

   möglich

   mogelijk

   regnet

   regent

   Uitgebreide uitleg

   Wähl ... aus is de gebiedende wijs van auswählen (“kiezen/selecteren”). Het werkwoord is scheidbaar: in deze opdracht staat Wähl vooraan en aus aan het einde van de hoofdzin. De vorm is gericht aan één aangesproken persoon; de zin geeft dus de opdracht om iets te kiezen. Voorbeeld: Wähl ein Buch aus. — Kies een boek. etwas betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord en noemt niet welk concreet ding gekozen moet worden; het drukt op zichzelf geen bepaald aantal uit. Voorbeeld: Ich möchte etwas essen. — Ik wil iets eten. drinnen is een bijwoord en betekent “binnen”, dus in een gebouw of andere binnenruimte. Het staat hier samen met auch (“ook”): de gekozen activiteit moet eveneens binnen mogelijk zijn. Het gebruikelijke tegenovergestelde is draußen (“buiten”). möglich betekent hier “mogelijk” of “haalbaar”. In drinnen möglich beschrijft het bijvoeglijk naamwoord wat binnen kan worden gedaan; ist möglich betekent letterlijk dat iets mogelijk is. Voorbeeld: Das ist auch im Winter möglich. — Dat is ook in de winter mogelijk. regnet is de tegenwoordige tijd van regnen (“regenen”) in de derde persoon enkelvoud. In de vaste uitdrukking es regnet is es het onpersoonlijke onderwerp: er wordt niet een specifieke persoon of zaak als regenaanduidende actor genoemd. In de bijzin met wenn staat het vervoegde werkwoord achteraan: wenn es regnet — als het regent. Wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in. De delen worden samen: Wähl ... aus geeft de opdracht om iets te selecteren; etwas noemt dat onbepaald; das auch drinnen möglich ist specificeert dat dit iets ook binnen uitvoerbaar is; en wenn es regnet voegt de situatie toe waarin die voorwaarde relevant is. De volledige betekenis is daarom: “Kies iets dat ook binnen kan als het regent.”

3. Der Markt im Freien klingt schön, aber Regen könnte ihn unangenehm machen.

   De markt buiten klinkt leuk, maar regen kan het minder prettig maken.

   Markt

   markt

   im Freien

   in de openlucht

   klingt

   klinkt

   schön

   mooi

   aber

   maar

   Regen

   regen

   könnte

   zou kunnen

   ihn

   het

   unangenehm

   onaangenaam

   machen

   maken

   Uitgebreide uitleg

   Markt betekent hier “markt”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Markt; in het meervoud wordt dat die Märkte. Het bijbehorende lidwoord en eventuele voornaamwoorden hangen van de naamval af. im Freien is een vaste uitdrukking voor “in de openlucht” of “buiten”. im is hier de samensmelting van in dem; de uitdrukking verwijst naar een plaats buiten, niet naar een specifiek genoemd buitengebied. klingt is de vorm van klingen bij er/sie/es en betekent hier “klinkt” in de betekenis “komt over als” of “lijkt te zijn”. Voorbeeld: Das klingt gut. — “Dat klinkt goed.” schön betekent hier “mooi” of, bij een plan of activiteit, “leuk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord; in klingt schön staat het na een werkwoord dat een indruk of beoordeling uitdrukt en krijgt het geen verbuiging. aber verbindt twee delen met een tegenstelling: “maar”. Het positieve oordeel in het eerste deel wordt daardoor tegenover de mogelijke moeilijkheid in het tweede deel geplaatst. Regen betekent “regen”. Het is hier het onderwerp van het tweede deel: de regen is degene die de mogelijke verandering veroorzaakt. Het woord kan zonder lidwoord worden gebruikt wanneer neerslag in het algemeen wordt bedoeld. könnte is de vorm van können voor een voorwaardelijke of voorzichtige mogelijkheid: “zou kunnen”. De vorm drukt hier niet uit dat iets zeker gebeurt, maar dat regen de markt mogelijk minder prettig maakt. Vergelijk kann — “kan” als gewone mogelijkheid — met könnte — “zou kunnen” als meer hypothetische mogelijkheid. ihn is een persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval, mannelijk enkelvoud. Het verwijst hier volgens de vaste vertaling naar der Markt; daarom staat de vorm voor een mannelijk enkelvoudig object naast ihm voor de derde naamval. De Nederlandse vertaling gebruikt hiervoor “het”, maar de Duitse vorm volgt het grammaticale geslacht van Markt. unangenehm betekent “onaangenaam” of “minder prettig”. Hier beschrijft het hoe de markt door de mogelijke invloed van de regen zou worden ervaren. Het is geen vorm die op zichzelf tijd of persoon uitdrukt. machen betekent “maken”. Na könnte blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief: könnte ... machen. In jemanden/etwas unangenehm machen betekent het dat iets een persoon of zaak een bepaalde eigenschap of indruk geeft. Voorbeeld: Der Lärm könnte den Abend unangenehm machen. — “Het lawaai zou de avond onaangenaam kunnen maken.” Samen betekent Der Markt im Freien klingt schön: “De markt in de openlucht klinkt leuk.” Daarna voegt aber Regen könnte ihn unangenehm machen de tegenstelling toe: “maar regen zou hem minder prettig kunnen maken.” ihn verwijst daarbij naar de eerder genoemde markt, en könnte ... machen presenteert de invloed van regen als een mogelijkheid, niet als een vaststaand resultaat.

4. Ein Museum wäre einfacher, wenn das Wetter schlechter wird.

   Een museum zou makkelijker zijn als het weer slecht wordt.

   Museum

   museum

   wäre

   zou zijn

   einfacher

   makkelijker

   wenn

   als

   Wetter

   weer

   schlechter

   slechter

   wird

   wordt

   Uitgebreide uitleg

   Museum is hier een zelfstandig naamwoord voor een museum. In het Duits zijn zelfstandige naamwoorden met een hoofdletter geschreven: das Museum. Het meervoud is die Museen. Voorbeeld: Das Museum ist geöffnet. — Het museum is open. wäre is de vorm van sein voor een hypothetische of voorwaardelijke situatie: sein → wäre. In deze zin betekent het, samen met de Nederlandse vertaling, “zou zijn”; het stelt de museumoptie voor als een gevolg van een voorwaarde. Voorbeeld: Das wäre gut. — Dat zou goed zijn. einfacher is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord einfach: einfach — eenvoudig/makkelijk, einfacher — eenvoudiger/makkelijker, am einfachsten — het eenvoudigst. Hier beschrijft einfacher het museum als een makkelijker optie; het zelfstandig naamwoord waarop het betrekking heeft, is Museum, niet einfach zelf. Voorbeeld: Der Weg ist einfacher. — De weg is makkelijker. wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het patroon is: wenn + voorwaarde + vervoegd werkwoord. Wetter betekent “weer”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Wetter. Het woord verwijst hier naar de weersomstandigheden, niet naar een persoon. Voorbeeld: Das Wetter ist gut. — Het weer is goed. schlechter is de vergrotende trap van schlecht: schlecht — slecht, schlechter — slechter, am schlechtesten — het slechtst. In deze zin beschrijft het Wetter; de vorm drukt uit dat het weer slecht wordt, zonder een expliciete vergelijking met een concreet ander moment te noemen. Voorbeeld: Heute ist das Wetter schlechter. — Vandaag is het weer slechter. wird komt van werden en is hier de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. Met een bijvoeglijk naamwoord betekent werden “worden”: Das Wetter wird schlechter. — Het weer wordt slechter. Deze vorm is iets anders dan ist: Das Wetter ist schlecht beschrijft een toestand, terwijl Das Wetter wird schlecht een verandering naar die toestand beschrijft. Samen vormt wenn das Wetter schlechter wird de voorwaarde “als het weer slechter wordt”. De hoofdzin Ein Museum wäre einfacher zegt wat volgens die voorwaarde makkelijker zou zijn: een museum. De volledige betekenis is daarom: “Een museum zou makkelijker zijn als het weer slechter wordt.”

5. So bleiben wir flexibel, ohne den Tag abzusagen.

   Zo blijven we flexibel zonder de dag af te zeggen.

   So bleiben

   zo blijven

   flexibel

   flexibel

   ohne

   zonder

   Tag

   dag

   abzusagen

   af te zeggen

   Uitgebreide uitleg

   So bleiben: so betekent hier “op die manier” of “zo”; het verwijst naar de zojuist bedoelde aanpak, zonder dat een precieze referent verder wordt vastgelegd. Na een vooropgeplaatst bijwoord staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: So bleiben wir ... = “Zo blijven wij ...”. bleiben is de basisvorm; wir bleiben is de tegenwoordige tijd voor de eerste persoon meervoud. Vergelijk: So bleibt er flexibel. = “Zo blijft hij flexibel.” flexibel: dit is een bijvoeglijk naamwoord dat na bleiben als predicatieve aanvulling staat. Het beschrijft de toestand waarin wir blijven: flexibel. Het heeft hier geen uitgang voor persoon of meervoud. De vergelijkingsreeks is flexibel – flexibler – am flexibelsten (“flexibel – flexibeler – het flexibelst”). Voorbeeld: Wir bleiben flexibel. = “We blijven flexibel.” ohne: ohne leidt hier een infinitiefconstructie in: ohne ... zu + infinitief betekent “zonder ... te ...”. Deze constructie drukt uit dat de handeling in het volgende deel niet plaatsvindt terwijl de hoofdhandeling wel geldt. Voorbeeld: Sie ging, ohne sich zu verabschieden. = “Ze ging weg zonder afscheid te nemen.” Tag: Tag is een mannelijk zelfstandig naamwoord; de basisvorm is het enkelvoud der Tag, en het meervoud is die Tage. In deze zin staat het na ohne als lijdend voorwerp bij absagen, daarom verschijnt het mannelijke lidwoord als den: den Tag. Het gaat in de vaste zin om “de dag” als datgene wat wordt afgezegd, niet om een nieuwe numerieke telling. abzusagen: dit is de infinitief met zu van het scheidbare werkwoord absagen (“afzeggen”). Bij een scheidbaar werkwoord komt zu tussen voorvoegsel en werkwoordstam: ab + zu + sagen → abzusagen. De persoonsvorm in een hoofdzin kan daarvan verschillen: Wir sagen den Tag ab. = “We zeggen de dag af.” In de vaste constructie staat de infinitief achteraan: ohne den Tag abzusagen. Samen vormen de delen: So bleiben wir flexibel geeft de hoofdgedachte “Zo blijven we flexibel”; ohne den Tag abzusagen voegt de voorwaarde toe “zonder de dag af te zeggen”. De volledige betekenis is dus: “Zo blijven we flexibel zonder de dag af te zeggen.”

6. Sag allen, was der Hauptplan ist und welche Möglichkeit wir drinnen haben, bevor sie losgehen.

   Vertel iedereen vóór vertrek wat het hoofdplan is en wat we binnen kunnen doen.

   Sag allen

   vertel iedereen

   Hauptplan

   hoofdplan

   Möglichkeit

   mogelijkheid

   drinnen

   binnen

   haben

   hebben

   bevor

   voordat

   losgehen

   vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   Sag allen betekent hier: vertel iedereen. Sag is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van sagen (zeggen): du sagst → Sag!. allen is de datief meervoudsvorm van alle en geeft aan aan wie je iets vertelt. Voor een andere geadresseerde verandert de vorm, bijvoorbeeld Sag ihm (zeg het tegen hem) of Sagt allen (vertel het iedereen, als je meerdere mensen aanspreekt). Hauptplan betekent hier het hoofdplan. Het is een samenstelling van Haupt- (hoofd-, belangrijkste) en Plan (plan). Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: der Hauptplan; het meervoud is die Hauptpläne. Möglichkeit betekent een mogelijkheid of optie. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Möglichkeit; het meervoud is die Möglichkeiten. In welche Möglichkeit gaat het om de mogelijkheid die in de zin wordt genoemd: welke mogelijkheid we binnen hebben. drinnen betekent binnen, als plaatsaanduiding. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Wir warten drinnen. — We wachten binnen. haben betekent hebben. Hier is het de tegenwoordige-tijdsvorm bij wir: wir haben. In de bijzin staat deze vervoegde werkwoordsvorm achteraan: welche Möglichkeit wir drinnen haben. In combinatie met een mogelijkheid verwijst dit hier naar wat er binnen mogelijk is; de vaste vertaling maakt dat expliciet als wat we binnen kunnen doen. bevor betekent voordat en leidt een bijzin met een tijdsrelatie in. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan, zoals in bevor sie losgehen. Voorbeeld: Ruf mich an, bevor du gehst. — Bel me voordat je gaat. losgehen betekent hier vertrekken of op weg gaan. Het is een scheidbaar werkwoord: in een hoofdzin staat sie gehen los, maar na bevor staat het werkwoord als geheel aan het einde: bevor sie losgehen. In die bijzin is losgehen dus de vervoegde meervoudsvorm bij het derde-persoonsvoornaamwoord sie; die vorm ziet er hier hetzelfde uit als het infinitief losgehen. De zin identificeert niet wie sie precies zijn; alleen de meervoudige derde persoon en het vertrekken worden door de vorm ondersteund. De zin begint met een bevel: Sag allen. Daarna volgen twee inhoudszinnen die aangeven wat je moet vertellen: was der Hauptplan ist en welche Möglichkeit wir drinnen haben. In beide bijzinnen staat het vervoegde werkwoord achteraan (ist, haben). De tijdsbijzin bevor sie losgehen plaatst dit vertellen vóór hun vertrek. Samen betekent de zin: vertel iedereen vóór vertrek wat het hoofdplan is en wat we binnen kunnen doen.

7. Ich schicke beide Optionen, bevor wir uns treffen.

   Ik stuur beide opties voordat we elkaar ontmoeten.

   schicke

   stuur

   beide

   beide

   Optionen

   opties

   bevor

   voordat

   uns

   ons

   treffen

   ontmoeten

   Uitgebreide uitleg

   schicke betekent hier dat de spreker iets verstuurt. Het is de vorm van schicken voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich schicke. Vergelijk du schickst en sie schickt. Voorbeeld: Ich schicke die Datei. — Ik stuur het bestand. beide verwijst hier naar de twee opties samen. Het staat bij het meervoud Optionen. Voorbeeld: Wir prüfen beide Vorschläge. — We bekijken beide voorstellen. Optionen is het meervoud van die Option: een mogelijkheid waaruit men kan kiezen. Hier is het een lijdend voorwerp, dus het staat in de accusatief; bij een onbepaald enkelvoud zou je bijvoorbeeld eine Option zeggen. Voorbeeld: Diese Option ist einfacher. — Deze optie is eenvoudiger. bevor leidt een bijzin in die aangeeft dat de hoofdhandeling eerder plaatsvindt dan de gebeurtenis in die bijzin. In een Duitse bevor-bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Patroon: Hauptsatz, bevor + ... + Verb. Voorbeeld: Ich rufe dich an, bevor ich gehe. — Ik bel je voordat ik wegga. uns is hier de accusatiefvorm van het voornaamwoord van de eerste persoon meervoud. Samen met wir en treffen krijgt het in wir treffen uns de wederkerige betekenis ‘we ontmoeten elkaar’. De vorm uns zelf verandert niet van vorm door die wederkerige betekenis; de constructie bepaalt de betekenis hier. treffen is de basisvorm van het werkwoord ‘ontmoeten’. In wir treffen staat het in de tegenwoordige tijd voor wir; in de bijzin staat het aan het einde: wir uns treffen. Voorbeeld: Wir treffen uns morgen. — We ontmoeten elkaar morgen. Zonder uns, bijvoorbeeld in Wir treffen den Arzt., betekent treffen dat we de arts ontmoeten of tegenkomen. Samen vormt Ich schicke beide Optionen de hoofdzin: de spreker stuurt beide opties. bevor wir uns treffen is een bijzin van tijd: de verzending gebeurt eerder dan het moment waarop de betrokken personen elkaar ontmoeten. De volledige betekenis is: Ik stuur beide opties voordat we elkaar ontmoeten.

8. Menschen kommen besser mit Veränderungen zurecht, wenn sie früh wissen, was die Alternative ist.

   Mensen gaan beter met veranderingen om als ze vroeg weten wat het alternatief is.

   Menschen

   mensen

   kommen … zurecht

   omgaan

   besser

   beter

   Veränderungen

   veranderingen

   wenn

   als; wanneer

   früh

   vroeg

   wissen

   weten

   Alternative

   alternatief

   Uitgebreide uitleg

   Menschen betekent hier mensen in het algemeen. Het is het meervoud van der Mensch (mens); het enkelvoud en meervoud hebben verschillende vormen: ein Mensch, zwei Menschen. Voorbeeld: Menschen lernen unterschiedlich. — Mensen leren verschillend. kommen ... zurecht hoort bij het scheidbare werkwoord zurechtkommen: met iets kunnen omgaan of zich in een situatie kunnen redden. In deze zin staan de twee delen uit elkaar: kommen staat op de gewone werkwoordsplaats en zurecht aan het einde van de hoofdzin. De vorm kommen is hier tegenwoordige tijd, derde persoon meervoud, passend bij Menschen. Voorbeeld: Wir kommen mit dem Lärm zurecht. — Wij kunnen met het lawaai omgaan. besser is de vergrotende trap van gut: gut — besser — am besten (goed — beter — het best). Hier vergelijkt de zin de manier waarop mensen met veranderingen omgaan: ze doen dat beter wanneer ze vroeg informatie hebben. Besser hoort bij zurechtkommen, niet bij Veränderungen. Veränderungen is het meervoud van die Veränderung (verandering). Het werkwoord verändern betekent veranderen; het zelfstandig naamwoord benoemt een verandering als gebeurtenis of toestand. In mit Veränderungen staat het meervoud na mit, dat in het Duits de datief regeert. Voorbeeld: Sie kann mit Veränderungen gut umgehen. — Zij kan goed met veranderingen omgaan. wenn leidt hier een voorwaardelijke of temporele bijzin in: als mensen vroeg weten wat het alternatief is. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. Het is niet hetzelfde als het vraagwoord wann (wanneer): wenn verbindt een bijzin, terwijl wann naar een tijdstip vraagt. früh betekent vroeg, dus op een vroeg moment. Hier bepaalt het dat de kennis over het alternatief vroeg aanwezig is; het zegt niet op zichzelf hoe vroeg. Het tegengestelde is spät (laat). Voorbeeld: Bitte komm früh. — Kom alsjeblieft vroeg. wissen betekent weten, dus kennis van een feit of antwoord hebben. Het is een onregelmatig werkwoord; de tegenwoordige tijd bevat bijvoorbeeld ich weiß, du weißt, sie wissen. In deze zin staat wissen als infinitief aan het einde van de wenn-bijzin, na het meervoudige onderwerp sie. Voorbeeld: Wir wissen, was zu tun ist. — Wij weten wat er moet gebeuren. Alternative betekent alternatief: een andere mogelijkheid waaruit men kan kiezen. Het is het vrouwelijke zelfstandig naamwoord die Alternative; in die Alternative markeert die hier het bepaalde enkelvoud, niet een numerieke hoeveelheid. De bijzin was die Alternative ist vraagt niet welke optie men kiest, maar benoemt wat het alternatief is. De hoofdzin is Menschen kommen besser mit Veränderungen zurecht: mensen kunnen beter met veranderingen omgaan. wenn sie früh wissen, was die Alternative ist geeft de voorwaarde of het moment aan waaronder dat zo is: als ze vroeg weten wat het alternatief is. Samen betekent de volledige zin: Mensen gaan beter met veranderingen om als ze vroeg weten wat het alternatief is.