Rugpijn door een verkeerde werkhouding | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mein unterer Rücken tut weh, nachdem ich den ganzen Tag an meinem Schreibtisch gesessen habe.

   Mijn onderrug doet pijn nadat ik de hele dag aan mijn bureau heb gezeten.

   Mein

   mijn

   unterer

   onder-; lager gelegen

   Rücken

   rug

   tut weh

   doet pijn

   nachdem

   nadat

   ich

   ik

   den ganzen Tag

   de hele dag

   Schreibtisch

   bureau

   gesessen habe

   heb gezeten

   Uitgebreide uitleg

   Mein betekent hier “mijn” en staat bij het mannelijke zelfstandig naamwoord Rücken in het enkelvoud. Bezittelijke woorden krijgen in het Duits uitgangen die afhangen van onder andere naamval, geslacht en getal. Vergelijk bijvoorbeeld mein Rücken met meine Hand. unterer beschrijft de positie van Rücken: het gaat om het onderste gedeelte van de rug. Het bijvoeglijk naamwoord is unter (“onder-, lager gelegen”). De vorm unterer is de mannelijke enkelvoudsvorm in de nominatief met een sterke adjectiefuitgang; na het bezittelijke woord mein heeft dezelfde combinatie in de standaardtaal doorgaans de vorm mein unterer? Nee, de correcte zwakke vorm is mein unterer niet mein untere? Wait: German adjective declension after ein-word: nominative masculine: ein guter Mann, mein guter Mann. Thus unterer is correct. Continue. unter kan ook een plaatsrelatie uitdrukken, zoals in unter dem Tisch (“onder de tafel”), maar hier beschrijft het een deel van het lichaam. Rücken betekent “rug”. Het woord heeft in deze zin de betekenis van het lichaamsdeel. Een bruikbaar voorbeeld is: Mein Rücken ist müde. — “Mijn rug is moe.” tut weh is de vaste uitdrukking voor “doet pijn” of “is pijnlijk”. Het werkwoord is tun; in deze uitdrukking verschijnt de derde persoon enkelvoud als tut, terwijl weh het pijnlijke effect aanduidt. Voor een ander lichaamsdeel kun je hetzelfde patroon gebruiken: Mein Kopf tut weh. — “Mijn hoofd doet pijn.” nachdem betekent “nadat” en leidt een bijzin in waarin de eerdere gebeurtenis wordt genoemd. In een Duitse nachdem-bijzin staat de vervoegde vorm aan het einde. De bijzin beschrijft hier dus wat al gebeurd is vóór het moment waarop de rug pijn doet. ich is het persoonlijke voornaamwoord “ik”. Het is hier het onderwerp van gesessen habe: dezelfde persoon die spreekt, heeft de hele dag gezeten. den ganzen Tag betekent “de hele dag”. ganzen is de verbogen vorm van ganz (“heel”, “volledig”); samen met den Tag vormt het een tijdsbepaling. Het zegt hoe lang de beschreven zithouding duurde en verwijst hier naar één volledige dag. Schreibtisch betekent “bureau” of “schrijftafel”. In an meinem Schreibtisch staat het na de bezittelijke vorm meinem, die hier bij het mannelijke zelfstandig naamwoord Schreibtisch in de datief hoort. De combinatie betekent “aan mijn bureau”. gesessen habe is de voltooide tijd van sitzen (“zitten”). De vorm gesessen is het voltooid deelwoord van sitzen, en habe is de eerste persoon enkelvoud van het hulpwerkwoord haben. In de bijzin staat het hulpwerkwoord achteraan: ..., nachdem ich ... gesessen habe. Een zelfstandig voorbeeld is: Ich habe lange gesessen. — “Ik heb lang gezeten.” De hele zin wordt opgebouwd als Mein unterer Rücken (“mijn onderrug”) + tut weh (“doet pijn”) + nachdem (“nadat”) + de bijzin ich den ganzen Tag an meinem Schreibtisch gesessen habe (“ik de hele dag aan mijn bureau heb gezeten”). Samen betekent dit: “Mijn onderrug doet pijn nadat ik de hele dag aan mijn bureau heb gezeten.”

2. Dein Stuhl bietet dir vielleicht nicht genug Unterstützung.

   Je stoel geeft je misschien niet genoeg steun.

   Dein

   jouw

   Stuhl

   stoel

   bietet

   biedt

   dir

   jou

   vielleicht

   misschien

   nicht genug

   niet genoeg

   Unterstützung

   steun

   Uitgebreide uitleg

   Dein is de bezittelijke vorm bij du (“jouw”). Hier staat hij bij Stuhl, een mannelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud en de nominatief, daarom dein. De vorm verandert volgens naamval en geslacht van het zelfstandig naamwoord: bijvoorbeeld deine Tasche (vrouwelijk, nominatief) en deinen Stuhl (mannelijk, accusatief). Het gaat hier om de stoel die aan jou toebehoort of met jou verbonden is. Stuhl betekent hier “stoel”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Stuhl, meervoud die Stühle. Het woord staat hier als onderwerp van bietet, dus in de nominatief. Voorbeeld: Der Stuhl ist bequem. — “De stoel is comfortabel.” bietet is de derde persoon enkelvoud van bieten in de tegenwoordige tijd: “bieden” of “verschaffen”. De vorm hoort bij het onderwerp Dein Stuhl: der Stuhl bietet. bieten kan een aangeboden zaak in de accusatief combineren met een ontvanger in de datief, zoals in dit patroon: Jemand bietet jemandem etwas. Voorbeeld: Der Laden bietet den Kunden Hilfe. — “De winkel biedt de klanten hulp.” dir is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord du: “jou” in de rol van ontvanger of betrokkene. Het verwijst hier naar de aangesprokene, maar zegt op zichzelf niets over diens geslacht. De vormen in deze reeks zijn du (nominatief), dich (accusatief) en dir (datief). In bietet dir ... is de stoel degene die iets biedt en is dir degene aan wie dat aanbod gericht is. vielleicht is een bijwoord met de betekenis “misschien”. Het maakt de bewering onzeker: de stoel biedt mogelijk niet genoeg ondersteuning. Voorbeeld: Vielleicht regnet es morgen. — “Misschien regent het morgen.” nicht genug betekent hier “niet genoeg”. nicht ontkent de mate die door genug wordt uitgedrukt; het resultaat is dat de hoeveelheid of mate onvoldoende is. genug kan ook zonder nicht worden gebruikt: Der Stuhl bietet genug Unterstützung. — “De stoel biedt genoeg ondersteuning.” Unterstützung betekent “ondersteuning” of “steun”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Unterstützung; in deze zin is het de zaak die wordt geboden en staat het in de accusatief. Het kan zowel lichamelijke steun als meer algemene hulp aanduiden; hier past volgens de vertaling de betekenis “steun”. Voorbeeld: Mein Rücken braucht Unterstützung. — “Mijn rug heeft ondersteuning nodig.” Samen bestaat de zin uit Dein Stuhl als onderwerp, bietet als werkwoord, dir als datief ontvanger, en nicht genug Unterstützung als datgene wat wordt geboden. vielleicht maakt de volledige bewering onzeker. De betekenis is daarom: “Je stoel geeft je misschien niet genoeg steun.”

3. Ich lehne mich auch nach vorne, weil mein Monitor zu weit weg steht.

   Ik leun ook naar voren omdat mijn monitor te ver weg staat.

   lehne mich

   leun

   auch

   ook

   nach vorne

   naar voren

   weil

   omdat

   Monitor

   monitor

   zu weit weg

   te ver weg

   steht

   staat

   Uitgebreide uitleg

   lehne mich: Dit is de eerste persoon enkelvoud van sich lehnen in de tegenwoordige tijd: ich lehne mich = “ik leun”. mich is hier het wederkerende voornaamwoord dat bij ich hoort; het verwijst dus naar dezelfde persoon als het onderwerp. De constructie sich lehnen kan met een richting worden gebruikt, zoals in deze zin. auch: Dit betekent hier “ook” en voegt deze handeling toe aan iets wat al in de situatie geldt: de spreker leunt eveneens naar voren. De plaats van auch kan de nadruk beïnvloeden, maar hier hoort het bij de mededeling over het leunen. nach vorne: Dit geeft de richting aan: “naar voren”. nach wordt vaak gebruikt voor een richting, bijvoorbeeld nach oben = “naar boven” en nach hinten = “naar achteren”. vorn is een kortere variant van vorne; nach vorn is dus ook mogelijk. weil: Dit is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “omdat”. Het leidt de reden in. In een weil-bijzin staat het vervoegde werkwoord in het Duits doorgaans aan het einde: weil mein Monitor ... steht. mein Monitor: Monitor is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Monitor. In deze zin is mein Monitor het onderwerp van de bijzin. mein is het bezittelijk woord en geeft aan dat de monitor bij de spreker hoort; het is geen uitdrukking van een aantal. Bij een mannelijk zelfstandig naamwoord in deze vorm staat het als mein: mein Monitor. zu weit weg: Dit betekent “te ver weg”. weit weg beschrijft afstand; zu maakt duidelijk dat de afstand volgens de spreker groter is dan passend of wenselijk. Vergelijk: Der Monitor ist weit weg. = “De monitor is ver weg” tegenover Der Monitor ist zu weit weg. = “De monitor is te ver weg.” steht: Dit is de derde persoon enkelvoud van stehen; de infinitief is stehen. Bij een voorwerp kan stehen ook aangeven dat het ergens geplaatst of opgesteld staat, niet alleen dat het letterlijk rechtop staat. Het onderwerp is hier mein Monitor, daarom staat het werkwoord als steht. Samen vormen ich lehne mich auch nach vorne en weil mein Monitor zu weit weg steht de betekenis: “Ik leun ook naar voren omdat mijn monitor te ver weg staat.” De eerste helft beschrijft de handeling en richting; de weil-bijzin geeft de reden ervoor, met steht aan het einde van die bijzin.

4. Wenn du den Bildschirm näher stellst, könnte das den Druck auf deinen Rücken verringern.

   Het scherm dichterbij zetten kan de druk op je rug verminderen.

   Wenn du

   als je

   den Bildschirm

   het scherm

   näher

   dichterbij

   stellst

   zet

   könnte

   zou kunnen

   das

   dat

   den Druck

   de druk

   deinen Rücken

   je rug

   verringern

   verminderen

   Uitgebreide uitleg

   Wenn du opent een voorwaardelijke bijzin: “als jij …”. Wenn betekent hier “als/wanneer” en du is de informele tweede persoon enkelvoud. In zo’n bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan; daarom komt stellst pas aan het einde van dit deel. Voorbeeld: Wenn du Zeit hast, ruf mich an. — “Als je tijd hebt, bel me dan.” den Bildschirm betekent hier “het scherm”. Bildschirm is een mannelijk zelfstandig naamwoord: het basiswoord is der Bildschirm, maar als lijdend voorwerp staat het in de accusatief: den Bildschirm. Voorbeeld: Ich sehe den Bildschirm. — “Ik zie het scherm.” näher betekent hier “dichterbij”. Het is de vergrotende trap van nah (“dichtbij”): nah – näher – am nächsten. Hier vergelijkt het de gewenste positie met de huidige of een andere positie; het is dus niet zelf een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Stell den Stuhl näher. — “Zet de stoel dichterbij.” stellst is de vorm van stellen (“zetten/plaatsen”) bij du in de tegenwoordige tijd: du stellst. Het beschrijft hier het plaatsen van het scherm, niet het feit dat het scherm vanzelf ergens staat. Vergelijk Du stellst den Bildschirm näher. — “Jij zet het scherm dichterbij.” Bij een plaats die al het gevolg is van de handeling gebruik je in een andere constructie bijvoorbeeld Der Bildschirm steht näher. — “Het scherm staat dichterbij.” könnte is de vorm van können (“kunnen”) in de Konjunktiv II. In deze zin maakt die vorm het gevolg voorzichtig en mogelijk: het dichterbij zetten zou de druk kunnen verminderen. Na een modaal werkwoord staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde. Voorbeeld: Das könnte helfen. — “Dat zou kunnen helpen.” das betekent hier “dat” en verwijst naar de vooraf genoemde handeling als geheel: het scherm dichterbij zetten. Het is dus een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord, niet het scherm zelf; voor “het scherm” zou het Duitse zelfstandig naamwoord mannelijk zijn. In Das könnte helfen. betekent das eveneens “dat” als verwijzing naar een genoemde situatie of handeling. den Druck betekent “de druk”. Druck is mannelijk: der Druck; als lijdend voorwerp van verringern krijgt het de accusatiefvorm den Druck. De combinatie Druck auf ... benoemt waarop de druk werkt. Voorbeeld: Die Übung verringert den Druck. — “De oefening vermindert de druk.” deinen Rücken betekent “je rug”. Rücken is mannelijk: der Rücken; na auf staat hier de accusatief, dus deinen Rücken. deinen draagt zowel de bezitsbetekenis “je” als de mannelijke accusatiefvorm. Het voornaamwoord verwijst in deze zin naar de rug van de aangesprokene (du). Voorbeeld: Ich schone meinen Rücken. — “Ik ontzie mijn rug.” verringern betekent “verminderen”. Dit is de infinitief van verringern; na könnte blijft de infinitief staan. Het onderwerp van deze infinitief is das: de genoemde handeling kan de druk verminderen. Voorbeeld: Pausen können die Belastung verringern. — “Pauzes kunnen de belasting verminderen.” Samen vormt Wenn du den Bildschirm näher stellst de voorwaarde “als je het scherm dichterbij zet”. Daarna volgt könnte das den Druck auf deinen Rücken verringern: “zou dat de druk op je rug kunnen verminderen”. De volledige zin drukt dus een mogelijke, voorzichtig geformuleerde uitkomst uit: als jij het scherm dichterbij zet, kan die handeling mogelijk de druk op je rug verminderen.

5. Ich dachte auch daran, mich während kurzer Pausen zu dehnen.

   Ik dacht er ook aan om tijdens korte pauzes wat te rekken.

   Ich dachte

   Ik dacht

   auch

   ook

   daran

   eraan / daaraan

   mich

   mezelf

   während

   tijdens

   kurzer

   korte

   Pausen

   pauzes

   zu dehnen

   te rekken

   Uitgebreide uitleg

   Ich dachte is de verleden tijd (Präteritum) van denken: denken – dachte – gedacht. Hier betekent het dat de spreker een gedachte had. In deze gewone hoofdzin staat het onderwerp Ich vóór de persoonsvorm dachte; Duits heeft wel meer mogelijkheden voor de volgorde in een hoofdzin. Voorbeeld: Ich dachte an den Urlaub. — Ik dacht aan de vakantie. auch betekent hier “ook”. Het voegt deze gedachte toe naast iets anders waarover al gesproken wordt. De precieze reikwijdte — wat er nog meer geldt — volgt uit de context, niet uit het woord zelf. daran is een verwijzend bijwoord met da- + an, hier met de betekenis “eraan”. Het verwijst naar de inhoud die daarna met zu dehnen wordt uitgedrukt. Een belangrijk herbruikbaar patroon is an etwas denken → daran denken, etwas zu tun: “eraan denken om iets te doen”. daran is hier geen scheidbaar voorvoegsel van denken, maar het hele verwijzende element. Voorbeeld: Ich denke daran, morgen anzurufen. — Ik denk eraan om morgen te bellen. mich is de accusatiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich; het betekent hier “mezelf” als voorwerp van dehnen. De vormen verschillen per naamval: ich (onderwerp), mich (accusatief voorwerp), mir (datief). In combinatie met dehnen maakt mich duidelijk dat de spreker zichzelf rekt. Voorbeeld: Ich wasche mich. — Ik was mezelf. während betekent “tijdens” en leidt hier de tijdsbepaling in. In de standaardtaal staat er na während vaak een genitief; in während kurzer Pausen is Pausen genitief meervoud. In sommige gebruikssituaties komt ook een datief na während voor, maar deze vaste zin gebruikt de genitiefconstructie. kurzer is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord kurz (“kort”). Het beschrijft Pausen en draagt hier de genitief-meervoudsvorm: kurzer Pausen. De vergelijking is kurz – kürzer – am kürzesten: kort – korter – het kortst. Voorbeeld: Wir machen eine kurze Pause. — We nemen een korte pauze. Pausen is het meervoud van het zelfstandig naamwoord die Pause (“de pauze”). In deze zin staat het in het meervoud en in de genitief na während: “tijdens korte pauzes”. Het meervoud wordt gevormd met -n: Pause → Pausen. zu dehnen bestaat uit zu plus het infinitief dehnen (“rekken”). Na het patroon daran denken geeft de zu-infinitief aan wat iemand van plan is of waaraan iemand denkt: daran denken, etwas zu tun. Voorbeeld: Sie denkt daran, früher zu gehen. — Zij denkt eraan om eerder weg te gaan. dehnen is hier geen vervoegde vorm. Het onderwerp van de infinitief wordt uit de hoofdzin begrepen als de spreker; mich is het accusatieve voorwerp van dehnen en maakt het wederkerige karakter duidelijk. Samen vormen de delen: Ich dachte auch daran = “Ik dacht er ook aan”, gevolgd door mich während kurzer Pausen zu dehnen = “om mezelf tijdens korte pauzes te rekken”. De volledige betekenis is dus: “Ik dacht er ook aan om tijdens korte pauzes wat te rekken.” De zin gebruikt een gedachte in het verleden en benoemt met een zu-infinitief wat de inhoud van die gedachte was.

6. Sanftes Dehnen kann helfen, aber hör auf, wenn die Schmerzen stärker werden.

   Rustig rekken kan helpen, maar stop als de pijn erger wordt.

   Sanftes

   zacht; rustig

   Dehnen

   rekken

   kann

   kan

   helfen

   helpen

   aber

   maar

   hör auf

   stop

   wenn

   als; wanneer

   Schmerzen

   pijn

   stärker

   erger; sterker

   werden

   worden

   Uitgebreide uitleg

   Sanftes hoort bij Dehnen. Dehnen is hier een als zelfstandig naamwoord gebruikt infinitief: het betekent “rekken” als activiteit en krijgt een hoofdletter. Omdat dit naamwoordelijk gebruikte infinitief onzijdig en enkelvoudig is en hier onderwerp is, heeft het bijvoeglijk naamwoord de vorm sanftes. De gewone basisvorm is sanft (“zacht”, “rustig” in deze context). Dehnen komt van het werkwoord dehnen (“rekken”). Als werkwoord schrijf je het klein: dehnen. Als zelfstandig naamwoord benoemt Dehnen de activiteit zelf. Voorbeeld: Sanftes Dehnen kann helfen. — “Rustig rekken kan helpen.” kann is de vorm van können voor de derde persoon enkelvoud. Hier drukt het samen met het volgende werkwoord een mogelijkheid uit: iets kan helpen, maar het wordt niet als zekerheid voorgesteld. können staat in andere vormen bijvoorbeeld als ich kann en wir können. helfen is de infinitief van helfen (“helpen”). Na het modale werkwoord kann blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief: kann helfen. Voorbeeld: Eine Pause kann helfen. — “Een pauze kan helpen.” aber verbindt twee delen met een tegenstelling en betekent hier “maar”. Het eerste deel noemt een mogelijke hulp; daarna volgt een voorwaarde of grens. hör auf is hier één werkbare constructie: de informele gebiedende wijs van het scheidbare werkwoord aufhören (“stoppen”). In de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon staat het prefix auf achteraan: Hör auf! — “Stop!” Dit is niet de gewone betekenis “luister” van alleen hör; samen met auf betekent het “stop”. wenn leidt de voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als” of “wanneer”. In deze zin gaat het om de voorwaarde dat de pijn erger wordt. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde; daarom staat werden na stärker. Schmerzen is het meervoud van der Schmerz, “de pijn”. Het meervoud benoemt hier pijnklachten; uit de zin volgt niet dat er een bepaald aantal pijnpunten is. Voorbeeld: Die Schmerzen bleiben. — “De pijn blijft.” stärker is de vergrotende trap van stark (“sterk”). De reeks is stark — stärker — am stärksten: sterk — sterker — het sterkst. In stärker werden betekent het dat de pijn toeneemt in intensiteit, dus “erger worden”. werden is hier de tegenwoordige tijd van werden voor een meervoudig onderwerp: die Schmerzen werden. Het betekent in deze combinatie “worden” en beschrijft een verandering naar een sterkere toestand. Voorbeeld: Die Schmerzen werden stärker. — “De pijn wordt erger.” Samen vormt Sanftes Dehnen kann helfen de betekenis “Rustig rekken kan helpen”. Aber hör auf voegt de instructie “maar stop” toe. De bijzin wenn die Schmerzen stärker werden geeft de voorwaarde: “als de pijn erger wordt”. De volledige uitspraak betekent dus: “Rustig rekken kan helpen, maar stop als de pijn erger wordt.”

7. Wenn es anhält, sollte ich wahrscheinlich professionelle Hilfe suchen.

   Als het aanhoudt, moet ik waarschijnlijk professionele hulp zoeken.

   Wenn es anhält

   als het aanhoudt

   sollte ich

   zou ik moeten

   wahrscheinlich

   waarschijnlijk

   professionelle

   professionele

   Hilfe

   hulp

   suchen

   zoeken

   Uitgebreide uitleg

   Wenn es anhält betekent hier: als het aanhoudt. Wenn leidt een voorwaardelijke bijzin in. anhält is de derde persoon enkelvoud van het scheidbare werkwoord anhalten; in deze bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. In een hoofdzin wordt dat bijvoorbeeld Es hält an. Voorbeeld: Wenn der Regen anhält, bleiben wir drinnen. — Als de regen aanhoudt, blijven we binnen. sollte ich bevat sollte, de Konjunktiv-II-vorm van sollen, met ich als onderwerp. Hier drukt die vorm een aanbeveling of een als passend voorgestelde stap uit: de spreker zou iets moeten doen. Na een vooropgeplaatste bijzin volgt in de hoofdzin eerst het vervoegde werkwoord en daarna het onderwerp: Wenn ..., sollte ich .... In een vraag kan Sollte ich ...? betekenen: Zou ik ... moeten? Voorbeeld: Ich sollte früher schlafen. — Ik zou eerder moeten slapen. wahrscheinlich geeft aan dat de spreker de genoemde stap waarschijnlijk acht, maar niet volledig zeker. Het bijwoord heeft betrekking op de hele bewering, niet alleen op sollte ich. professionelle is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord professionell en betekent hier dat de hulp door een professional wordt geboden. Het staat vóór Hilfe en krijgt zonder lidwoord de uitgang -e. De woordgroep professionelle Hilfe is in deze zin het lijdend voorwerp bij suchen, dus staat zij in de accusatief. De uitgang hoort bij professionell, niet bij het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Sie braucht professionelle Beratung. — Zij heeft professioneel advies nodig. Hilfe is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hulp. In professionelle Hilfe is het datgene waarnaar gezocht wordt. Het meervoud is Hilfen; voor hulp als ondersteuning is het enkelvoud hier de natuurlijke vorm. suchen is de infinitief van suchen: zoeken. Na sollte blijft het tweede werkwoord in de infinitief en staat het aan het einde van de hoofdzin. Hier gaat het om hulp proberen te vinden of inroepen, niet om een concreet voorwerp dat men toevallig opzoekt. Voorbeeld: Wir suchen eine Lösung. — Wij zoeken een oplossing. Samen vormen de delen Wenn es anhält (“als het aanhoudt”) + sollte ich (“zou ik moeten”) + wahrscheinlich (“waarschijnlijk”) + professionelle Hilfe suchen (“professionele hulp zoeken”). De hele zin betekent: Als het aanhoudt, moet ik waarschijnlijk professionele hulp zoeken. De formulering geeft voorwaardelijk aan welke stap de spreker waarschijnlijk zou nemen.

8. Besonders wenn sich die Schmerzen ausbreiten oder anfangen, deinen Schlaf zu beeinträchtigen.

   Vooral als de pijn zich verspreidt of je slaap begint te verstoren.

   Besonders

   vooral

   wenn

   als; wanneer

   Schmerzen

   pijn

   sich … ausbreiten

   zich verspreiden

   anfangen

   beginnen

   deinen

   jouw

   Schlaf

   slaap

   beeinträchtigen

   verstoren; belemmeren

   Uitgebreide uitleg

   Besonders betekent hier “vooral” en legt nadruk op de voorwaarde die volgt. Voorbeeld: Besonders heute brauche ich Ruhe. — “Vooral vandaag heb ik rust nodig.” wenn leidt hier een voorwaardelijke bijzin in: “als” of “wanneer”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Patroon: wenn + ... + werkwoord. Hier introduceert wenn de twee met oder verbonden mogelijkheden. Schmerzen is de meervoudsvorm van der Schmerz. In deze zin is het het onderwerp dat bij de genoemde werkwoorden hoort. Het enkelvoud is der Schmerz; het meervoud is die Schmerzen. De Nederlandse vertaling gebruikt hier natuurlijk “de pijn”, hoewel het Duitse zelfstandig naamwoord meervoudig is. In sich ausbreiten betekent ausbreiten “zich verspreiden”. sich is hier een wederkerend element dat grammaticaal bij hetzelfde onderwerp hoort als het werkwoord. Het werkwoord is scheidbaar: in een hoofdzin krijg je bijvoorbeeld Die Schmerzen breiten sich aus. — “De pijn verspreidt zich.” In een bijzin blijft de infinitiefvorm ausbreiten bij het einde van het werkwoordelijke deel staan; aus- is hier geen los voorzetsel. anfangen betekent “beginnen”. De waargenomen vorm anfangen is de infinitief, niet de tegenwoordige-meervoudsvorm. Bij een meervoudig onderwerp luidt de vervoegde vorm van dit scheidbare werkwoord in een hoofdzin fangen an: Die Beschwerden fangen an. — “De klachten beginnen.” Een veelvoorkomende constructie is anfangen, etwas zu tun: “beginnen iets te doen”, zoals in Sie fängt an, zu lernen. — “Zij begint te leren.” In de vaste zin staat anfangen na oder en wordt het gekoppeld aan zu beeinträchtigen. deinen is een bezittelijke vorm van dein en betekent hier “jouw”. Hij staat vóór Schlaf, dat mannelijk is en hier als lijdend voorwerp in de accusatief fungeert: deinen Schlaf. Deze vorm koppelt het bezit aan de aangesproken persoon; op zichzelf zegt hij niet hoeveel slaap of hoeveel personen bedoeld zijn. Schlaf betekent “slaap” en is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Schlaf. In deinen Schlaf beeinträchtigen is het datgene wat door het werkwoord wordt beïnvloed. Voorbeeld: Ich möchte meinen Schlaf verbessern. — “Ik wil mijn slaap verbeteren.” beeinträchtigen betekent “verstoren” of “belemmeren”. Hier staat het als infinitief met zu: zu beeinträchtigen. deinen Schlaf is het lijdend voorwerp van dit werkwoord. Voorbeeld: Lärm kann den Schlaf beeinträchtigen. — “Lawaai kan de slaap verstoren.” Samen betekent wenn sich die Schmerzen ausbreiten oder anfangen, deinen Schlaf zu beeinträchtigen: “als de pijn zich verspreidt of je slaap begint te verstoren”. Besonders maakt daarvan: “vooral als de pijn zich verspreidt of je slaap begint te verstoren.” De zin verbindt dus twee mogelijkheden: het verspreiden van de pijn en het beginnen van het verstoren van de slaap van de aangesproken persoon.

9. Diese Woche kann ich kleine Anpassungen vornehmen und beobachten, ob sie helfen.

   Deze week kan ik kleine aanpassingen doen en bijhouden of ze helpen.

   Diese Woche

   deze week

   kann ich

   ik kan

   kleine

   kleine

   Anpassungen

   aanpassingen

   vornehmen

   doen; uitvoeren

   beobachten

   bijhouden; observeren

   ob

   of

   sie

   ze (de aanpassingen)

   helfen

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   Diese Woche betekent hier “deze week”. Woche is vrouwelijk; diese past daarbij en heeft in de nominatief en accusatief dezelfde vorm. De tijdsbepaling staat vooraan, maar de betekenis blijft “in deze week”. kann ich bestaat uit het modale werkwoord können en het persoonlijke voornaamwoord ich. kann is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich kann. Een modaal werkwoord drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. In een hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede zinsplaats; de bijbehorende infinitieven staan aan het einde van de hoofdzin. kleine beschrijft Anpassungen. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord klein bij een meervoudig zelfstandig naamwoord zonder voorafgaand lidwoord. De uitgang -e geeft hier dus niet het enkelvoud aan: kleine Anpassung is één kleine aanpassing, terwijl kleine Anpassungen meerdere kleine aanpassingen zijn. Anpassungen is het meervoud van Anpassung en betekent hier “aanpassingen”. Het woord staat als lijdend voorwerp bij vornehmen. Een bruikbaar patroon is eine Anpassung vornehmen of Anpassungen vornehmen: “een aanpassing uitvoeren” of “aanpassingen uitvoeren”. vornehmen betekent hier “uitvoeren” of “doen”, specifiek in de vaste combinatie Anpassungen vornehmen. Het is een scheidbaar werkwoord: de basisvorm is vornehmen, met het voorvoegsel vor-. In de infinitief blijft het één woord; bijvoorbeeld: Wir wollen eine Änderung vornehmen. — “We willen een verandering uitvoeren.” beobachten is een tweede infinitief die eveneens onder kann valt. Het betekent hier “observeren” of “bijhouden”. Omdat kann al is genoemd, hoeft het modale werkwoord niet opnieuw voor beobachten te staan: ich kann ... vornehmen und beobachten betekent “ik kan ... uitvoeren en observeren/bijhouden”. ob leidt de bijzin in die weergeeft wat er wordt nagegaan: “of”. In een Duitse ob-bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Het is hier niet het voorwaardelijke “als”; het gaat om de vraag of de aanpassingen effect hebben. sie verwijst in deze zin naar Anpassungen, zoals ook de vaste vertaling met “ze” aangeeft. Het is een persoonlijk voornaamwoord in het meervoud. De vorm sie kan in andere contexten ook een andere grammaticale functie hebben, maar hier is het meervoudige onderwerp van helfen. helfen is hier de tegenwoordige-tijdsvorm voor de derde persoon meervoud van helfen: sie helfen. Deze vorm is toevallig gelijk aan de infinitief helfen, maar in de ob-bijzin is hij vervoegd: hij staat achteraan als het werkwoord van de bijzin. Hier betekent het “helpen” in de zin van effect hebben of verbetering brengen. Samen betekent kann ich kleine Anpassungen vornehmen und beobachten dat de spreker deze week kleine aanpassingen kan uitvoeren en vervolgens kan bijhouden wat het effect ervan is. ob sie helfen maakt precies duidelijk wat de spreker observeert: of die aanpassingen helpen. De volledige betekenis is daarom: “Deze week kan ik kleine aanpassingen doen en bijhouden of ze helpen.”

10. Änderungen, die du konsequent umsetzt, sind normalerweise leichter zu beurteilen als eine große Änderung.

    Veranderingen die je consequent doorvoert, zijn meestal makkelijker te beoordelen dan één grote verandering.

    Änderungen

    veranderingen

    konsequent

    consequent

    umsetzt

    doorvoert

    normalerweise

    meestal; gewoonlijk

    leichter

    makkelijker

    beurteilen

    beoordelen

    große

    grote

    Änderung

    verandering

    Uitgebreide uitleg

    Änderungen betekent hier ‘veranderingen’ en is het meervoud van die Änderung (‘de verandering’). Het staat als onderwerp van sind. Vergelijk: eine Änderung = ‘een verandering’ en mehrere Änderungen = ‘meerdere veranderingen’. konsequent beschrijft hoe iets wordt uitgevoerd: consequent, dus telkens volgens dezelfde aanpak. Hier werkt het als bijwoord bij umsetzt; als bijvoeglijk naamwoord kan het bijvoorbeeld in eine konsequente Vorgehensweise staan. umsetzt is de vorm van umsetzen bij du in de tegenwoordige tijd. umsetzen betekent hier ‘doorvoeren’ of ‘in praktijk brengen’. Het is een scheidbaar werkwoord: in een hoofdzin staat bijvoorbeeld Du setzt die Änderungen um. In de betrekkelijke bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan als één vorm: die du konsequent umsetzt. normalerweise betekent ‘meestal’ of ‘gewoonlijk’ en maakt de uitspraak algemeen, niet absoluut. Het zegt hier dat iets doorgaans zo is. leichter is de vergrotende trap van leicht (‘makkelijk’): leicht – leichter – am leichtesten. In leichter zu beurteilen betekent het dat het beoordelen minder moeilijk is dan bij het genoemde vergelijkingspunt. als leidt dat vergelijkingspunt in. beurteilen is een infinitief met de betekenis ‘beoordelen’ of ‘evalueren’. In de combinatie leichter zu beurteilen staat het met zu; het geheel betekent ‘makkelijker te beoordelen’. Voorbeeld: Der Text ist schwer zu beurteilen. — ‘De tekst is moeilijk te beoordelen.’ große is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord groß (‘groot’) bij Änderung. In eine große Änderung is Änderung vrouwelijk en enkelvoud; große draagt hier de bijvoeglijke verbuiging. Eine is hier het onbepaalde lidwoord bij het vrouwelijk enkelvoud. In de vaste Nederlandse vertaling wordt deze woordgroep weergegeven als ‘één grote verandering’, maar het Duitse lidwoord zelf is geen zelfstandige teluitdrukking. Änderung is het enkelvoud van Änderungen en betekent ‘verandering’. In eine große Änderung is het de zaak waarmee de eerdere veranderingen worden vergeleken. Het zelfstandig naamwoord komt van ändern (‘veranderen’), maar de vaste vorm in deze zin is het zelfstandig naamwoord Änderung. De volledige structuur is: Änderungen, die du konsequent umsetzt, — ‘veranderingen die je consequent doorvoert’. die ... umsetzt is een betrekkelijke bijzin die Änderungen nader beschrijft. Daarna volgt sind normalerweise leichter zu beurteilen — ‘zijn meestal makkelijker te beoordelen’. als eine große Änderung geeft de vergelijking: de consequent doorgevoerde veranderingen zijn doorgaans makkelijker te beoordelen dan één grote verandering.