Klachten objectief beschrijven | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Die Beschwerden sind mild, halten aber schon länger als gewöhnlich an.

   Het ongemak is mild, maar het duurt al langer dan gewoonlijk.

   Beschwerden

   klachten; ongemak

   sind

   zijn

   mild

   mild

   halten … an

   aanhouden; duren

   länger als gewöhnlich

   langer dan gewoonlijk

   Uitgebreide uitleg

   Beschwerden betekent hier “ongemak” of “klachten”. Het is het meervoud van Beschwerde; de vertaling kiest hier de overkoepelende betekenis “ongemak”, zonder dat daardoor het Duitse woord enkelvoud wordt. Een bruikbaar contrast is eine Beschwerde — één klacht — tegenover mehrere Beschwerden — meerdere klachten. Sind is de tegenwoordige tijd van sein bij sie in het meervoud: sie sind = “zij zijn”. In deze zin verbindt het de klachten met hun beschrijving. Het is niet de vorm voor één enkelvoudig onderwerp: bij die Beschwerde staat ist. Mild betekent hier dat het ongemak niet sterk of ernstig is. Deze vorm verandert niet omdat het na sind als beschrijving bij het onderwerp staat. Voorbeeld: Die Schmerzen sind mild. — “De pijn is mild.” Halten ... an komt van het scheidbare werkwoord anhalten, hier in de betekenis “aanhouden” of “duren”. In deze gecoördineerde hoofdzin staat het vervoegde deel halten vooraan in het tweede deel, terwijl het voorvoegsel an aan het einde staat; het onderwerp die Beschwerden wordt daar begrepen uit het eerste deel. In een gewone hoofdzin met een uitgedrukt onderwerp staat het vervoegde werkwoord op de tweede zinsplaats: Die Beschwerden halten an. — “De klachten houden aan.” Dezelfde basis blijft samen in een bijzin: ..., weil die Beschwerden länger anhalten. — “... omdat de klachten langer aanhouden.” In de zin is halten de vorm voor die Beschwerden (derde persoon meervoud, tegenwoordige tijd). Länger als gewöhnlich betekent “langer dan gewoonlijk”. Länger is de vergrotende trap van lang: lang — länger — am längsten. De vergelijking gebruikt hier als omdat een verschil wordt aangegeven; gewöhnlich betekent “gewoonlijk” of “normaal”. Schon versterkt in deze zin het tijdsaspect: de duur is inmiddels langer dan gebruikelijk. Samen ontstaat de betekenis: Die Beschwerden is het onderwerp, sind mild beschrijft de ernst, en halten aber schon länger als gewöhnlich an zegt dat ze desondanks inmiddels langer dan normaal voortduren. Aber verbindt die twee eigenschappen als een tegenstelling: het ongemak is mild, maar de duur is ongewoon lang. De volledige zin betekent dus: “Het ongemak is mild, maar het duurt al langer dan gewoonlijk.”

2. Verändern sie sich durch Bewegung, Ruhe oder Mahlzeiten?

   Verandert het door beweging, rust of maaltijden?

   Verändern

   veranderen

   sie

   ze

   sich

   zich

   durch Bewegung

   door beweging

   Ruhe

   rust

   Mahlzeiten

   maaltijden

   Uitgebreide uitleg

   Verändern is hier de vorm van verändern in de tegenwoordige tijd, derde persoon meervoud: “veranderen”. Samen met sich vormt het sich verändern = “veranderen” of “veranderingen ondergaan”. Zonder sich kan verändern ook transitief zijn: iemand verandert iets. sie is hier een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon meervoud en fungeert als onderwerp. In de voorafgaande context verwijst het naar de eerder genoemde klachten (die Beschwerden). De Duitse werkwoordsvorm bevestigt het meervoud: sie verändern, niet sie verändert. sich is het wederkerende voornaamwoord dat bij het onderwerp sie hoort. In deze constructie betekent het niet een zelfstandige nadruk als “zichzelf”, maar maakt het deel uit van sich verändern: het onderwerp ondergaat zelf een verandering. Die Beschwerden verändern sich betekent “De klachten veranderen”. durch Bewegung drukt hier een omstandigheid of aanleiding uit: “door beweging”. durch krijgt in het Duits de accusatief; bij het naamwoord zonder lidwoord is die naamval hier niet zichtbaar. Bewegung is een zelfstandig naamwoord en betekent “beweging”. Ruhe is een zelfstandig naamwoord voor “rust”. In de opsomming staat het na oder, dus als een tweede mogelijke omstandigheid: “rust”. Mahlzeiten is het meervoud van die Mahlzeit (“de maaltijd”): “maaltijden”. Het verwijst hier naar maaltijden als mogelijke omstandigheid, naast beweging en rust. De vraag gebruikt het patroon Verändern sich ... durch A, B oder C? — “Veranderen ... door A, B of C?” oder verbindt de drie mogelijkheden: durch Bewegung, Ruhe en Mahlzeiten. In de vaste Nederlandse vertaling staat “het”, maar de Duitse vorm sie verändern sich is grammaticaal meervoud; een vorm die het Duitse getal direct weergeeft is: “Veranderen ze door beweging, rust of maaltijden?”

3. Ich bemerke sie stärker, wenn ich lange sitze.

   Ik merk het sterker wanneer ik lange tijd zit.

   Ich

   ik

   bemerke

   merk op

   sie

   het

   stärker

   sterker

   wenn ich

   wanneer ik

   lange

   lang, qua tijdsduur

   sitze

   zit

   Uitgebreide uitleg

   Ich is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp: “ik”. In het Duits blijft deze vorm gelijk ongeacht het werkwoord. Voorbeeld: Ich lerne. — “Ik leer.” bemerke is de ik-vorm in de tegenwoordige tijd van bemerken (“opmerken”, “merken”). De uitgang -e hoort hier bij de eerste persoon enkelvoud: ich bemerke. Voorbeeld: Ich bemerke den Unterschied. — “Ik merk het verschil op.” sie staat hier als lijdend voornaamwoord bij bemerke: iets wordt sterker opgemerkt. In standaardduits kan sie in deze objectsvorm verwijzen naar een vrouwelijk enkelvoud of naar een meervoud; een onzijdig enkelvoud heeft normaal es. De vaste Nederlandse vertaling geeft de bedoelde betekenis hier als “het”, maar identificeert geen zelfstandig naamwoord waarnaar het voornaamwoord verwijst. Leer daarom vooral de constructie etwas bemerken — “iets opmerken” — en wijs sie hier geen niet-ondersteund specifiek referent toe. stärker is de vergrotende trap van stark (“sterk”): stark → stärker → am stärksten. In deze zin werkt het bijwoordelijk en betekent het dat het betreffende verschijnsel intenser wordt opgemerkt, niet dat een persoon noodzakelijk fysiek sterker is. Voorbeeld: Ich höre das Geräusch stärker. — “Ik hoor het geluid sterker.” wenn ich opent een bijzin met de betekenis “wanneer ik” of “als ik”. ich is in deze zin het onderwerp van die bijzin; na wenn kan ook een ander onderwerp staan. Het vervoegde werkwoord van een Duitse wenn-bijzin staat doorgaans aan het einde. Het volgende deel maakt dat zichtbaar: wenn ich lange sitze. lange betekent hier “lang” in de tijd en vormt samen met de context de betekenis “lange tijd”. Het is een bijwoordelijke bepaling bij sitze, geen zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Ich warte lange. — “Ik wacht lang.” sitze is de ik-vorm in de tegenwoordige tijd van sitzen (“zitten”): ich sitze. Het beschrijft hier de toestand of activiteit van zitten. Voorbeeld: Ich sitze am Fenster. — “Ik zit bij het raam.” De hoofdzin is Ich bemerke sie stärker: “Ik merk het sterker op.” Daarna volgt de tijdsvoorwaarde wenn ich lange sitze: “wanneer ik lange tijd zit”. Samen vormt de zin dus: “Ik merk het sterker wanneer ik lange tijd zit.” In de wenn-bijzin staat sitze achteraan, zoals gebruikelijk in een Duitse bijzin met wenn.

4. Dieses Muster ist erwähnenswert, und die behandelnde Person kann es richtig beurteilen.

   Dat patroon is het vermelden waard, en de behandelaar kan het goed beoordelen.

   Dieses

   dit

   Muster

   patroon

   erwähnenswert

   het vermelden waard

   behandelnde

   behandelend

   Person

   persoon

   kann

   kan

   es

   het

   richtig

   goed

   beurteilen

   beoordelen

   Uitgebreide uitleg

   Dieses betekent hier “dit” en staat bij Muster. Het is een aanwijzend woord: de vorm is onzijdig enkelvoud in de nominatief, omdat Muster in deze zin onzijdig enkelvoudig onderwerp is. Vergelijk bijvoorbeeld dieser Plan (mannelijk) en diese Idee (vrouwelijk). Muster betekent hier “patroon”. Het zelfstandig naamwoord is onzijdig: das Muster; het meervoud heeft dezelfde vorm: die Muster. Een kort voorbeeld is Das Muster ist klar. — “Het patroon is duidelijk.” erwähnenswert betekent “het vermelden waard”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat iets voldoende belang of relevantie heeft om genoemd te worden. De vorm is hier niet verbogen, omdat zij na ist als naamwoordelijk deel van het gezegde staat. Een bruikbaar voorbeeld is Der Unterschied ist erwähnenswert. — “Het verschil is het vermelden waard.” die behandelnde Person bestaat uit behandelnde en Person. behandelnde betekent hier “behandelend” of “de persoon die behandelt”. Het is een verbogen vorm van behandelnd, met een uitgang die past bij het vrouwelijk enkelvoud na het bepaalde lidwoord die. Person betekent “persoon” en is vrouwelijk: die Person. De combinatie verwijst hier volgens de vertaling naar de behandelaar, zonder meer over die persoon te specificeren. kann is de derde persoon enkelvoud van het modale werkwoord können in de tegenwoordige tijd. Het drukt hier uit dat de behandelaar iets kan doen. Bij können staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Sie kann helfen. — “Zij kan helpen.” es betekent hier “het” en verwijst naar Muster, zoals ook in de vaste vertaling. Het is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon enkelvoud, onzijdig, in de accusatief: beurteilen heeft hier dus een lijdend voorwerp. richtig betekent hier “goed” of “correct”. Het is een bijwoord dat beschrijft hoe het beoordelen gebeurt. Bijvoorbeeld: Er hört richtig zu. — “Hij luistert goed.” beurteilen betekent “beoordelen”. Dit is de infinitief die na kann komt. De combinatie kann ... beurteilen betekent “kan ... beoordelen”; het modale werkwoord staat op de tweede plaats, terwijl de infinitief aan het einde van de hoofdzin staat. Samen betekent Dieses Muster ist erwähnenswert: “Dat patroon is het vermelden waard.” Daarna geeft und een tweede hoofdzin: die behandelnde Person kann es richtig beurteilen — “de behandelaar kan het goed beoordelen.” Het onderwerp van die tweede zin is die behandelnde Person, es verwijst naar het patroon en richtig geeft aan dat de beoordeling correct of goed gebeurt. De volledige vaste betekenis is dus: “Dat patroon is het vermelden waard, en de behandelaar kan het goed beoordelen.”

5. Ich versuche, sie zu beschreiben, ohne sie schlimmer oder weniger ernst klingen zu lassen, als sie sind.

   Ik probeer het te beschrijven zonder het erger of minder ernstig te laten klinken dan het is.

   Ich versuche

   ik probeer

   sie zu beschreiben

   het te beschrijven

   ohne

   zonder

   sie

   het

   schlimmer

   erger

   weniger ernst

   minder ernstig

   klingen zu lassen

   laten klinken

   als sie sind

   dan het is

   Uitgebreide uitleg

   Ich versuche bevat versuche, de ik-vorm van versuchen in de tegenwoordige tijd: “ik probeer”. Een bruikbaar patroon is Ich versuche, ... zu ... (“Ik probeer ... te ...”). Na versuchen staat hier een zu-infinitief. sie zu beschreiben betekent volgens de vaste vertaling “het te beschrijven”. beschreiben betekent “beschrijven”; zu beschreiben is de infinitiefconstructie die van versuche afhankelijk is. sie is hier een persoonlijk voornaamwoord in de vierde naamval, maar de concrete verwijzing is door de gegevens niet volledig betrouwbaar vast te leggen. ohne betekent “zonder”. Het leidt hier een infinitiefgroep in: ohne ... zu ... = “zonder ... te ...”. Voorbeeld: Er ging, ohne sich zu verabschieden. = “Hij ging weg zonder afscheid te nemen.” schlimmer is de vergrotende trap van schlimm (“erg/slecht”): schlimm – schlimmer – am schlimmsten. Het beschrijft hier hoe iets klinkt, niet de toestand van het beschrevene zelf. weniger ernst betekent “minder ernstig”. weniger maakt een vergelijking van mindere graad; ernst is hier het bijvoeglijke woord in ernst klingen (“ernstig klinken”). Een vergelijkbaar patroon is weniger wichtig = “minder belangrijk”. klingen zu lassen combineert klingen (“klinken”) met lassen (“laten”). In etwas ... klingen lassen laat iemand iets op een bepaalde manier klinken. lassen staat hier als infinitief met zu: zu lassen; klingen blijft zonder zu vóór deze constructie staan. als sie sind betekent letterlijk “dan zij zijn” en vormt de tweede helft van de vergelijking: iets niet erger of minder ernstig laten klinken dan het werkelijk is. In de zichtbare Duitse tekst is sind de meervoudsvorm van sein, en het bijbehorende sie wordt daardoor als meervoud gelezen. De onderdelen bouwen dus het patroon op: Ich versuche, [iets] zu beschreiben, ohne [het/iets] schlimmer oder weniger ernst klingen zu lassen, als [het/zij] sind — “Ik probeer [het] te beschrijven zonder [het] erger of minder ernstig te laten klinken dan het is.” Er is echter een onopgeloste inhoudelijke spanning: de vaste Nederlandse vertaling gebruikt consequent het enkelvoudige het ... is, terwijl de Duitse bron aan het einde sie sind heeft, een meervoudige combinatie. Daarom kan de precieze grammaticale verwijzing niet volledig worden bevestigd zonder de bron of vertaling te wijzigen.

6. Konzentrieren Sie sich darauf, wie oft sie auftreten und wie sie Sie beeinträchtigen.

   Richt u op hoe vaak het gebeurt en welke invloed het op u heeft.

   Konzentrieren Sie sich

   concentreer u

   darauf

   daarop

   wie oft

   hoe vaak

   auftreten

   zich voordoen

   beeinträchtigen

   beïnvloeden; hinderen

   Uitgebreide uitleg

   Konzentrieren Sie sich is de formele gebiedende wijs van sich konzentrieren: “concentreer u”. Dit werkwoord wordt gebruikt met sich auf + accusatief; hier wordt dat voorzetselgedeelte vervangen door het voornaamwoordelijke bijwoord darauf. Sie is de formele aanspreekvorm voor “u”, en sich is het wederkerende voornaamwoord bij de aangesproken persoon. darauf betekent hier “daarop” en verwijst naar de inhoud die daarna wordt uitgewerkt, niet naar een concreet zelfstandig naamwoord. Het herbruikbare patroon is sich auf etwas konzentrieren → sich darauf konzentrieren, .... wie oft vraagt naar de frequentie: “hoe vaak”. Een vergelijkbaar vraagwoord met een andere functie is wie lange (“hoe lang”). Hier leidt wie oft een indirecte vraaginhoud in na darauf. auftreten betekent hier dat de bedoelde verschijnselen zich voordoen. Het is een sterk, scheidbaar werkwoord: de infinitief is auftreten, terwijl de tegenwoordige tijd in de derde persoon meervoud sie treten auf luidt. In deze bijzin staat de infinitief auftreten aan het einde, zoals gebruikelijk in een Duitse bijzin. Het meervoudige sie is hier het onderwerp; de precieze referent wordt door de aangeleverde zin niet uniek benoemd. beeinträchtigen betekent hier “beïnvloeden” of “hinderen”, met een ongunstig effect. Het is een regelmatig werkwoord. De vorm voor sie in het meervoud van de tegenwoordige tijd is opnieuw beeinträchtigen, dus gelijk aan de infinitief. In wie sie Sie beeinträchtigen is het eerste sie het meervoudige onderwerp. Sie staat in de accusatief als formele vorm voor “u”; de spelling is hier dezelfde als in de nominatief. Voorbeeld: Das beeinträchtigt mich = “Dat hindert/beïnvloedt mij.” Samen vormt Konzentrieren Sie sich darauf de aansporing “richt u daarop” of “concentreer u daarop”. De twee daaropvolgende wie-zinnen benoemen waarop de aandacht moet worden gericht: hoe vaak de bedoelde verschijnselen zich voordoen en welke invloed ze op u hebben. De hele uiting betekent dus: “Richt u op hoe vaak het gebeurt en welke invloed het op u heeft.”

7. Ich kann erklären, dass sie es mir schwerer machen, mich bei der Arbeit zu konzentrieren.

   Ik kan uitleggen dat het voor mij moeilijker maakt om me op mijn werk te concentreren.

   Ich kann

   ik kan

   erklären

   uitleggen

   sie

   zij/ze

   es

   het

   mir

   mij

   schwerer

   moeilijker

   machen

   maken

   mich … konzentrieren

   me concentreren

   Arbeit

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann bevat de eerste persoon enkelvoud van können: ich kann. Het drukt hier uit dat de spreker iets kan uitleggen. Na kann staat het hoofdwerkwoord als infinitief: erklären. erklären betekent hier iets onder woorden brengen of toelichten. Het is de infinitief van erklären; in Ich kann erklären staat die infinitief na het modale werkwoord kann. dass leidt de inhoud van het uitleggen in. In de daaropvolgende bijzin staat de persoonsvorm machen aan het einde. konzentrieren is geen persoonsvorm, maar een infinitief in de constructie mich bei der Arbeit zu konzentrieren. sie is hier, door de meervoudige vorm machen, het meervoudige onderwerp: zij/ze. De vorm sie kan in andere contexten ook vrouwelijk enkelvoud betekenen, maar die lezing past niet bij machen in deze zin. De precieze referent wordt door deze zin zelf niet benoemd. es hoort bij de constructie es jemandem schwerer machen: iets voor iemand moeilijker maken. Hier is es geen zelfstandig genoemd concreet onderwerp; het maakt deel uit van die constructie. mir is de datiefvorm van ich en betekent mij als degene voor wie iets moeilijker wordt. Vergelijk ich als onderwerp met mir als datief. schwerer is de vergrotende trap van schwer: schwer – schwerer – am schwersten, dus moeilijk – moeilijker – het moeilijkst. In es mir schwerer machen geeft het aan dat concentreren moeilijker wordt dan zonder de genoemde invloed. machen is de tegenwoordige tijd van machen, hier de meervoudsvorm bij sie. In de constructie es jemandem schwerer machen betekent het niet alleen algemeen maken, maar ervoor zorgen dat iets voor iemand moeilijker wordt. mich konzentrieren is een reflexieve infinitiefconstructie: mich is de accusatieve vorm die bij ich hoort, en konzentrieren betekent concentreren. Het patroon is sich auf etwas konzentrieren: zich op iets concentreren. In deze zin staat bei der Arbeit als de context waarin die concentratie nodig is. Arbeit betekent werk en is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Arbeit. Na bei staat de datief, daarom verschijnt in de volledige woordgroep bei der Arbeit: bij/op het werk. Samen vormt Ich kann erklären de hoofdzin. dass sie es mir schwerer machen introduceert wat de spreker kan uitleggen: de met sie aangeduide meervoudige factor(en) maken het voor de spreker moeilijker. mich bei der Arbeit zu konzentrieren benoemt vervolgens wat moeilijker wordt: zich op het werk concentreren. De hele uiting betekent dus dat de spreker kan uitleggen dat dit het voor hem of haar moeilijker maakt om zich op het werk te concentreren.

8. Nennen Sie auch dieses Detail, da die Auswirkungen im Alltag oft die weitere Abklärung bestimmen.

   Vermeld dat detail ook, want de invloed op het dagelijks leven bepaalt vaak de verdere opvolging.

   Nennen Sie

   noem

   dieses

   dit

   Detail

   detail

   da

   omdat

   Auswirkungen

   gevolgen; effecten

   Alltag

   dagelijks leven

   weitere

   verdere

   Abklärung

   opvolging; verdere verduidelijking

   bestimmen

   bepalen

   Uitgebreide uitleg

   Nennen Sie: Dit is een formele beleefde gebiedende vorm van nennen (“noemen”): Sie nennen = u noemt, Nennen Sie ...! = noemt u ... / noem ... . Het onderwerp Sie staat in deze vorm na het werkwoord. Het aparte auch betekent “ook” en voegt de betekenis “eveneens” toe. dieses: Dit aanwijzende woord betekent hier “dit” en staat bij een onzijdig zelfstandig naamwoord in de vierde naamval: dieses Detail. Het verandert mee met het zelfstandig naamwoord; vergelijk bijvoorbeeld diese Frage (vrouwelijk) en diesen Punkt (mannelijk, vierde naamval). Het woord zelf bepaalt niet welk concreet detail bedoeld is; dat wordt door de context aangewezen. Detail: das Detail is een onzijdig zelfstandig naamwoord voor een detail. In dieses Detail staat het in de vierde naamval, omdat het het genoemde object van nennen is. Meervoud: die Details. da: Dit voegwoord betekent hier “omdat” en leidt de redengevende bijzin in. In zo’n Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans achteraan: ..., da ... bestimmen. Dat is anders dan in een hoofdzin: Die Auswirkungen bestimmen .... Auswirkungen: Dit meervoud van die Auswirkung betekent hier “invloeden” of “gevolgen”. Het meervoud is zichtbaar aan -en; het onderwerp in deze zin is meervoud. Enkelvoud: die Auswirkung. Voorbeeld: Die Auswirkungen sind deutlich. — “De gevolgen zijn duidelijk.” Alltag: der Alltag betekent “het dagelijks leven” of “het alledaagse leven”. In im Alltag is im de samentrekking van in dem; deze combinatie betekent “in het dagelijks leven”. Het voorzetselstuk geeft hier de levenssituatie aan waarin de gevolgen merkbaar zijn. weitere: Dit betekent hier “verdere” of “volgende” en beschrijft Abklärung. De uitgang -e past bij het vrouwelijk zelfstandig naamwoord die Abklärung in deze naamwoordgroep: die weitere Abklärung. Het basiswoord is weit (“ver”); weiter betekent onder meer “verder”, maar weitere is hier de verbogen vorm vóór het zelfstandig naamwoord. Abklärung: die Abklärung betekent “verduidelijking”, “onderzoek” of, in deze context, “verdere opvolging”. Het woord verwijst hier naar het verdere proces om de kwestie nader te beoordelen; het is niet hetzelfde als het alledaagse detail zelf. Voorbeeld: Eine weitere Abklärung ist nötig. — “Verdere opvolging is nodig.” bestimmen: Hier is bestimmen de vorm die bij het meervoudige onderwerp die Auswirkungen hoort: “bepalen”. In de hoofdzin staat bijvoorbeeld Die Auswirkungen bestimmen die Abklärung. In de bijzin met da staat dezelfde werkwoordsvorm achteraan: da die Auswirkungen ... bestimmen. Een verwant maar ander werkwoord is entscheiden (“beslissen”); bestimmen legt hier de nadruk op wat de verdere opvolging richting geeft. Samenstelling: Nennen Sie auch dieses Detail betekent “Noem dat detail ook”. Daarna geeft da de reden: die Auswirkungen im Alltag zijn de invloeden of gevolgen in het dagelijks leven, en die bestimmen oft die weitere Abklärung — “bepalen vaak de verdere opvolging”. Het volledige geheel betekent dus: “Vermeld dat detail ook, want de invloed op het dagelijks leven bepaalt vaak de verdere opvolging.”