Een geluidsprobleem rustig bespreken | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich wollte erwähnen, dass man deine Musik deutlich durch die Wand hört.

   Ik wilde even zeggen dat je muziek duidelijk door de muur heen te horen is.

   Ich wollte

   ik wilde

   erwähnen

   noemen

   dass man

   dat men/je

   deine

   jouw

   Musik

   muziek

   deutlich

   duidelijk

   durch

   door ... heen

   Wand

   muur

   hört

   hoort

   Uitgebreide uitleg

   Ich wollte bevat de verleden tijd van wollen bij ich: wollen – wollte. Hier drukt het een voorgenomen of beleefde mededeling uit: “ik wilde”. Het is niet hetzelfde als Ich will (“ik wil”), dat de tegenwoordige tijd en een directere formulering geeft. erwähnen betekent hier “noemen” of “vermelden”. Na wollte staat het als infinitief: Ich wollte erwähnen ... = “Ik wilde vermelden ...”. Een bruikbaar patroon is Ich wollte erwähnen, dass .... dass man leidt de inhoudszin in. man is een onbepaald grammaticaal onderwerp voor mensen in het algemeen; de zin wijst daarmee niet één specifieke handelende persoon aan. Na dass staat de persoonsvorm in deze bijzin achteraan. deine betekent “jouw” en hoort bij Musik. Hier is het de vorm van dein bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, in de accusatief; bij dit woord ziet de accusatiefvorm er hetzelfde uit als de nominatiefvorm. Het is dus de vorm van dein, niet van Musik. Musik is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent “muziek”. In deine Musik is het datgene wat men hoort. Een nuttig contrast is deine Musik tegenover dein Lied: het bezittelijk woord krijgt een andere vorm bij het onzijdige Lied. deutlich betekent hier “duidelijk”, dus de muziek is goed waarneembaar. Het is een bijwoord bij hört en verandert daarom niet mee met Musik. In andere zinnen kan dezelfde vorm ook een bijvoeglijk naamwoord zijn, bijvoorbeeld eine deutliche Stimme = “een duidelijke stem”. durch betekent “door ... heen” en geeft hier aan dat het geluid de muur passeert. In deze betekenis staat het daaropvolgende zelfstandig naamwoord met de accusatief: durch die Wand. Het voorzetsel hoort bij het ruimtelijke patroon durch + accusatief. Wand betekent “muur”. Het bepaalde lidwoord die in die Wand hoort bij het Duitse vrouwelijke enkelvoud; het zelfstandig naamwoord zelf blijft Wand. De combinatie durch die Wand betekent hier “door de muur heen”, niet alleen een algemene locatie bij de muur. hört komt van hören (“horen”) en is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud: hören – hört. Het onderwerp in deze bijzin is man, daarom staat hier hört. Bij het meervoudige sie zou de vorm hören zijn. In deze zin gaat het om het horen van deine Musik. Samen vormen dass man deine Musik deutlich durch die Wand hört een bijzin: “dat men/je jouw muziek duidelijk door de muur heen hoort”. De woordvolgorde zet hört aan het einde van de dass-bijzin. De hoofdzin Ich wollte erwähnen plus deze inhoudszin geeft als geheel: “Ik wilde even zeggen dat je muziek duidelijk door de muur heen te horen is.”

2. Mir war nicht bewusst, dass sie auch auf deiner Seite zu hören war.

   Ik besefte niet dat het ook aan jouw kant te horen was.

   Mir

   mij

   war

   was

   bewusst

   bewust

   sie

   het (verwijzend naar de muziek)

   auch

   ook

   deiner

   jouw

   Seite

   kant

   zu hören

   te horen

   Uitgebreide uitleg

   Mir is de datiefvorm van ich en betekent hier de persoon bij wie iets bewust is: “bij mij / ik”. In de vaste combinatie jemandem bewusst sein staat die persoon in de datief. Vergelijk: Mir ist das klar. — “Dat is mij duidelijk.” war is de verleden-tijdsvorm van sein voor de derde persoon enkelvoud. Hier hoort hij grammaticaal bij sie, niet bij Mir: sie war. In de combinatie Mir war ... bewusst geeft war de toestand in het verleden weer. bewusst is hier een predicatief bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “bewust, beseft”. Met nicht vormt het de ontkenning: Mir war nicht bewusst, dass ... betekent “Ik besefte niet dat ...”. Het is niet het werkwoord “beseffen” zelf; een zelfstandige formulering is bijvoorbeeld Ich bemerkte es nicht. — “Ik merkte het niet.” dass leidt de inhoud aan van wat niet beseft werd. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Daarom staat war daar achteraan: dass sie ... zu hören war. Bij sie ondersteunt de context de verwijzing naar die Musik; de Nederlandse vertaling geeft dit weer met “het”. Sie kan als vorm ook een beleefde aanspreekvorm of een andere vrouwelijke enkelvoudige verwijzing zijn, maar hier is de bedoelde verwijzing de muziek. De vorm is vrouwelijk enkelvoud in de derde persoon en daarom past war daarbij. auch betekent “ook” en voegt deze omstandigheid toe aan de al genoemde hoorbaarheid: de muziek was eveneens aan jouw kant te horen. Het woord verandert zelf niet volgens persoon of getal. Voorbeeld: Das ist auch möglich. — “Dat is ook mogelijk.” deiner is een verbogen vorm van het bezittelijke dein (“jouw”). In auf deiner Seite staat Seite in de datief omdat auf hier een plaats aanduidt, niet een beweging naar een plaats. deiner krijgt daarom de datiefvorm bij het vrouwelijke enkelvoud Seite. De bezitter is één aangesproken persoon; dat is iets anders dan het grammaticale getal van Seite. Seite is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent “kant” of “zijde”. auf deiner Seite betekent hier “aan jouw kant”. Het kan in andere contexten ook een fysieke kant of een bladzijde aanduiden; de vaste vertaling en de context ondersteunen hier “kant”. Voorbeeld: Wir stehen auf ihrer Seite. — “Wij staan aan haar kant.” zu hören is de infinitiefconstructie bij sein: zu hören sein betekent “te horen zijn” of “hoorbaar zijn”. In zu hören staat hören in de infinitief; zu markeert deze infinitiefconstructie. Het betekent hier niet dat iemand actief naar iets luistert, maar dat het geluid voor iemand hoorbaar is. Voorbeeld: Die Musik ist im Flur zu hören. — “De muziek is in de gang te horen.” Samen vormt dass sie auch auf deiner Seite zu hören war de inhoud van wat niet bewust was: de muziek was eveneens aan jouw kant te horen. De volledige zin Mir war nicht bewusst, dass sie auch auf deiner Seite zu hören war. betekent daarom: “Ik besefte niet dat het ook aan jouw kant te horen was.”

3. Man bemerkt es vor allem spät in der Nacht, wenn es im Gebäude ruhig ist.

   Je merkt het vooral laat op de avond, wanneer het gebouw stil is.

   Man

   je / men

   bemerkt

   merkt

   es

   het

   vor allem

   vooral

   spät

   laat

   Nacht

   nacht

   wenn

   wanneer

   Gebäude

   gebouw

   ruhig

   stil / rustig

   ist

   is

   Uitgebreide uitleg

   Man is een onbepaald persoonlijk voornaamwoord: het betekent hier algemeen “men” of natuurlijk Nederlands “je”, zonder een specifieke persoon aan te wijzen. Het werkwoord krijgt daarbij de derde persoon enkelvoud, net als bij er of sie. bemerkt komt van bemerken en is hier de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. Het betekent “opmerken” of “merken”. Voorbeeld: Man bemerkt den Unterschied. — “Je merkt het verschil.” es is een onzijdig voornaamwoord en is hier het lijdend voorwerp van bemerkt: “het”. De zin legt niet vast waar es precies naar verwijst; de vorm geeft wel aan dat het om een onzijdig voornaamwoord gaat. vor allem is een vaste combinatie met de betekenis “vooral”, waarmee één omstandigheid extra wordt benadrukt. spät betekent hier “laat”, dus op een laat tijdstip. Het is een bijwoordelijke vorm en krijgt hier geen uitgang. Het tegenovergestelde is früh (“vroeg”). Voorbeeld: Sie kommt spät. — “Ze komt laat.” Nacht is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent “nacht”. In in der Nacht staat het lidwoord der in de datief. Deze combinatie is hier een tijdsbepaling met de betekenis “in de nacht” of “'s nachts”; de datief komt hier dus niet doordat het om een plaats gaat. Samen met spät vormt ze spät in der Nacht: “laat in de nacht”. wenn leidt een bijzin in die hier het tijdstip of de omstandigheid aangeeft: “wanneer”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Gebäude is een onzijdig zelfstandig naamwoord en betekent “gebouw”. In im Gebäude is im de samengevoegde vorm van in dem; het plaatsaanduidende in staat hier met de datief. ruhig betekent hier “stil” of “rustig”. Het staat als naamwoordelijk deel bij ist en krijgt daarom geen adjectiefuitgang. Voorbeeld: Das Zimmer ist ruhig. — “De kamer is stil.” ist komt van sein (“zijn”) en is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. Het verbindt das Gebäude met de eigenschap ruhig. Samen betekent de hoofdzin Man bemerkt es vor allem spät in der Nacht: “Je merkt het vooral laat in de nacht.” De bijzin wenn es im Gebäude ruhig ist voegt de tijd of omstandigheid toe: “wanneer het stil is in het gebouw”. De volledige betekenis is dus: “Je merkt het vooral laat in de nacht, wanneer het gebouw stil is.”

4. Ich kann den Bass leiser stellen und die Lautsprecher von der Wand wegstellen.

   Ik kan de bas zachter zetten en de luidsprekers verder van de muur af zetten.

   Ich kann

   ik kan

   Bass

   bas

   leiser

   zachter

   stellen

   zetten

   Lautsprecher

   luidsprekers

   Wand

   muur

   wegstellen

   aan de kant zetten

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann bevat kann, de eerste persoon enkelvoud van können: “ik kan”. In een Duitse hoofdzin staat een modaal werkwoord zoals können op de tweede plaats en de andere werkwoordsvorm aan het einde: Ich kann ... stellen = “Ik kan ... zetten”. Het zegt hier mogelijkheid of vermogen, niet dat de handeling al uitgevoerd is. Bass betekent hier “bas”, het lage geluid of de lage frequenties in audio. In den Bass staat het zelfstandig naamwoord in de accusatief; der Bass wordt dan den Bass. Het woord kan ook naar een basgitaar verwijzen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. leiser betekent hier “zachter” of “minder luid”. Het is de vergrotende trap van leise (“zacht/stil”): leise → leiser → am leisesten. Bij geluidsinstellingen beschrijft leiser stellen dat je het volume verlaagt. Voorbeeld: Stell die Musik leiser. — “Zet de muziek zachter.” stellen is de infinitief van stellen en betekent in deze combinatie “zetten” of “instellen”. Samen met leiser vormt het etwas leiser stellen: iets zachter instellen. Het modale kann bepaalt hier de persoonsvorm, terwijl stellen als infinitief aan het einde blijft staan. Lautsprecher betekent “luidspreker”. Het meervoud heeft hier de vorm die Lautsprecher; ook het enkelvoud is der Lautsprecher, dus de vorm van het zelfstandig naamwoord verandert niet. Voorbeeld: Die Lautsprecher sind neu. — “De luidsprekers zijn nieuw.” Wand betekent “muur”. Het is vrouwelijk: die Wand. In von der Wand staat na von de datief, waardoor die de vorm der krijgt. Deze woordgroep geeft aan vanaf welke muur de luidsprekers verder weg worden geplaatst. wegstellen betekent “ergens vandaan wegzetten” of “opzij zetten”. Het is een scheidbaar samengesteld werkwoord: in een gewone hoofdzin kan het uiteenvallen, bijvoorbeeld Ich stelle die Lautsprecher weg. In deze zin staat het na kann als volledige infinitief wegstellen. De zin bouwt twee handelingen op die onder kann vallen: den Bass leiser stellen betekent “de bas zachter zetten”, en die Lautsprecher von der Wand wegstellen betekent “de luidsprekers verder van de muur af zetten”. und verbindt deze twee infinitiefgroepen. Samen betekent de volledige zin: “Ik kan de bas zachter zetten en de luidsprekers verder van de muur af zetten.”

5. Das würde helfen, besonders an Abenden vor Arbeitstagen.

   Dat zou helpen, vooral op avonden vóór werkdagen.

   Das würde

   dat zou

   helfen

   helpen

   besonders

   vooral

   an

   op

   Abenden

   avonden

   vor

   vóór

   Arbeitstagen

   werkdagen

   Uitgebreide uitleg

   Das würde vormt hier een voorwaardelijke uitspraak: “dat zou”. Das is een aanwijzend voornaamwoord dat hier als “dat” wordt weergegeven. De precieze referent wordt door de zin zelf niet benoemd; de context ondersteunt wel dat het om de bedoelde aanpassing of handeling gaat. würde is de Konjunktiv-II-vorm van werden en drukt hier geen verleden tijd uit, maar een mogelijke of veronderstelde uitkomst. Het patroon Das würde + infinitief is bruikbaar voor “Dat zou …”. helfen is de infinitief “helpen”. Na würde staat het hoofdwerkwoord in de infinitief: Das würde helfen = “Dat zou helpen”. In een gewone tegenwoordige mededeling staat bijvoorbeeld Das hilft = “Dat helpt”; met würde klinkt de uitspraak voorwaardelijker of minder stellig. besonders betekent hier “vooral”. Het beperkt de volgende tijdsbepaling: het bedoelde effect zou met name op die avonden nuttig zijn. an betekent hier “op” bij een tijdstip of periode. In deze temporele betekenis staat het met de datief. Abenden is de datief meervoud van der Abend: der Abend → die Abende → an Abenden. Het meervoud verwijst hier naar avonden als terugkerende of niet afzonderlijk genoemde momenten. Een bruikbaar voorbeeld is An Abenden lese ich. — “Op avonden lees ik.” vor betekent hier “vóór” in de tijd. Ook deze temporele betekenis staat hier met de datief. Arbeitstagen is de datief meervoud van der Arbeitstag: der Arbeitstag → die Arbeitstage → vor Arbeitstagen. Het woord is een samenstelling van Arbeit en Tag en betekent “werkdag”; de datief-meervoudsuitgang -n is zichtbaar in Arbeitstagen. Samen vormt besonders an Abenden vor Arbeitstagen de tijdsbepaling “vooral op avonden vóór werkdagen”. De volledige zin zegt dus: Das würde helfen, besonders an Abenden vor Arbeitstagen. — “Dat zou helpen, vooral op avonden vóór werkdagen.”

6. Bitte sag mir, wenn die Änderung nicht ausreicht.

   Laat het me alsjeblieft weten als de verandering niet genoeg helpt.

   Bitte

   alsjeblieft

   sag

   zeg

   mir

   me

   wenn

   als

   Änderung

   verandering

   nicht

   niet

   ausreicht

   voldoende is

   Uitgebreide uitleg

   Bitte maakt een verzoek beleefd: “alsjeblieft” of “graag”. Het kan aan het begin van een verzoek staan, zoals in deze zin. sag is de informele enkelvoudige gebiedende wijs van sagen (“zeggen”), gericht aan du. Vergelijk: du sagst = “jij zegt”, sag! = “zeg!”. Voor een beleefd aanspreekpunt gebruikt het Duits bijvoorbeeld sagen Sie, en voor meerdere informeel aangesproken personen sagt. mir is de datiefvorm van het persoonlijke voornaamwoord ich: ich = “ik”, mir = “mij/me” in een rol zoals de ontvanger van iets. Bij jemandem etwas sagen staat de persoon aan wie iets wordt gezegd in de datief: Sag mir die Wahrheit. = “Zeg me de waarheid.” wenn leidt hier de voorwaardelijke bijzin in: “als”. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde. De volgorde is daarom wenn die Änderung nicht ausreicht, niet de hoofdzinvolgorde. Änderung betekent hier “verandering”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; in deze zin staat het als onderwerp in het enkelvoud, met het lidwoord die: die Änderung. Het meervoud is die Änderungen. Het verwante werkwoord is ändern (“veranderen”), maar dat is een ander woord dan het zelfstandige naamwoord. nicht maakt de relevante bewering negatief. Hier gaat het om de bewering dat de verandering voldoende is: nicht ausreicht = “niet voldoende is”. ausreicht is de derde persoon enkelvoud van ausreichen, “voldoende zijn” of “genoeg zijn”. In de hoofdzin staat de tegenwoordige tijd als reicht aus: Die Änderung reicht aus. In deze bijzin staat dezelfde werkwoordsvorm aaneengeschreven aan het einde: ..., dass die Änderung ausreicht. Het onderwerp die Änderung is enkelvoud, daarom staat de vorm op ausreicht. Samen vormt wenn die Änderung nicht ausreicht de voorwaarde “als de verandering niet voldoende is”. De hoofdzin Bitte sag mir betekent “laat het me alsjeblieft weten” of letterlijker “zeg het me alsjeblieft”; een afzonderlijk woord voor “het” staat hier niet in de Duitse tekst. De volledige zin betekent: “Laat het me alsjeblieft weten als de verandering niet genoeg helpt.”

7. Ich weiß es zu schätzen, dass du bereit bist, darüber zu sprechen.

   Ik waardeer het dat je erover wilt praten.

   Ich

   ik

   weiß es zu schätzen

   waarderen

   dass

   dat

   du

   je

   bereit

   bereid

   bist

   bent

   darüber

   erover; daarover

   zu sprechen

   te praten; te spreken

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”. Dit is de eerste persoon enkelvoud van het persoonlijke voornaamwoord: ich voor de spreker, tegenover bijvoorbeeld du voor de aangesprokene. weiß es zu schätzen is een vaste constructie met de betekenis “waarderen”. Het werkwoord is schätzen; in ich weiß ... zu schätzen staat weiß als vorm van wissen bij ich, terwijl zu schätzen de gewaardeerde handeling uitdrukt. Het kleine es hoort bij deze constructie en verwijst hier niet naar een afzonderlijk genoemd zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is: Ich weiß es zu schätzen, dass ... — “Ik waardeer het dat ...”. dass leidt een bijzin in. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. De bijzin die met dass begint, legt uit wat de spreker waardeert. du is de tweede persoon enkelvoud: de aangesprokene. Het contrasteert met ich, de eerste persoon enkelvoud. bereit betekent hier “bereid” of “bereidwillig”. Het beschrijft de bereidheid om iets te doen; het betekent hier niet simpelweg “klaar” in de zin van een taak die voltooid is. Het kan bijvoorbeeld ook voorkomen in bereit sein, zu helfen — “bereid zijn om te helpen”. bist is de tweede persoon enkelvoud van sein (“zijn”): du bist. In deze bijzin staat het na bereit, aan het einde van de bijzin, omdat dass de bijzinsvolgorde veroorzaakt. bereit bist betekent samen “bereid bent”. darüber is een pronominaal bijwoord met de betekenis “erover” of “daarover”. Het bestaat hier uit da(r)- plus über en verwijst naar een onderwerp dat uit de context bekend is, zonder dat de zin dat onderwerp zelf noemt. Het is geen zelfstandig naamwoord en krijgt daarom niet automatisch een mannelijke, vrouwelijke of onzijdige vorm. zu sprechen betekent “te praten” of “te spreken”. Het basiswerkwoord is sprechen (“praten, spreken”), en zu sprechen is de infinitief met zu. Het patroon bereit sein, zu ... betekent “bereid zijn om ...”. In deze zin staat darüber los van zu sprechen; samen vormen ze de betekenis “erover praten”. De delen worden als volgt samengevoegd: Ich weiß es zu schätzen geeft aan dat de spreker iets waardeert; dass du bereit bist maakt duidelijk wat die gewaardeerde houding is; en darüber zu sprechen benoemt de handeling waartoe de aangesprokene bereid is. De volledige betekenis is daarom: “Ik waardeer het dat je bereid bent erover te praten.”

8. Es ist besser, das zu klären, bevor daraus Spannungen entstehen.

   Het is beter om dit op te lossen voordat er spanningen ontstaan.

   besser

   beter

   das

   dit

   zu klären

   op te lossen

   bevor

   voordat

   daraus

   daaruit

   Spannungen

   spanningen

   entstehen

   ontstaan

   Uitgebreide uitleg

   besser is de vergrotende trap van gut: gut → besser → am besten. Hier betekent het dat de genoemde aanpak de voorkeur heeft; het zegt op zichzelf niet hoeveel beter iets is. Voorbeeld: Heute ist es besser. — Vandaag is het beter. das is hier een zelfstandig gebruikt aanwijzend voornaamwoord met de betekenis dit of dat; het is niet het lidwoord bij een zelfstandig naamwoord. De vaste vertaling ondersteunt hier dit, maar identificeert niet precies waarnaar het voornaamwoord verwijst. Voorbeeld: Das verstehe ich. — Dat begrijp ik. zu klären bestaat uit klären met zu voor het te-infinitief. klären betekent iets duidelijk maken of een kwestie ophelderen; in deze zin past oplossen bij de vaste vertaling. In Es ist besser, ... zu klären is dit de handeling die als beter wordt beoordeeld. Voorbeeld: Es ist wichtig, die Frage zu klären. — Het is belangrijk om de vraag op te helderen. bevor leidt een bijzin in over een gebeurtenis die vóór de gebeurtenis van de hoofdzin plaatsvindt. Hier gebeurt het ophelderen eerst en ontstaan de spanningen daarna. In een Duitse bevor-bijzin staat het vervoegde werkwoord achteraan. Patroon: bevor + onderwerp + ... + werkwoord: bevor die Sitzung beginnt — voordat de vergadering begint. daraus is een da-woord: da(r)- + aus. Hier verwijst het naar een gevolg dat uit iets voortkomt; de betekenis is ongeveer daaruit of als gevolg daarvan. De r is een verbindingsklank vóór de klinker van aus; daraus is één woord. Spannungen is het meervoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord die Spannung, hier met de betekenis spanningen. Het meervoud heeft de vorm Spannungen; de uitgang -en hoort bij de verbuiging van dit zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Zwischen ihnen entstehen Spannungen. — Tussen hen ontstaan spanningen. entstehen betekent ontstaan of zich ontwikkelen. Hier is het de tegenwoordige tijd, derde persoon meervoud, omdat Spannungen het onderwerp is: Spannung entsteht, maar Spannungen entstehen. In de bevor-bijzin staat dit werkwoord achteraan. Samen vormt Es ist besser, das zu klären de betekenis: het is beter om dit op te helderen of op te lossen. bevor daraus Spannungen entstehen geeft aan dat dit gebeurt vóórdat daaruit spanningen ontstaan. De volledige zin betekent: Het is beter om dit op te lossen voordat er spanningen ontstaan.