Grenzen stellen aan een onhoudbare werkdruk | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ich war produktiv, aber das Tempo wird unhaltbar.

   Ik ben productief geweest, maar het tempo wordt onhoudbaar.

   war

   was

   produktiv

   productief

   aber

   maar

   Tempo

   tempo

   wird

   wordt

   unhaltbar

   onhoudbaar

   Uitgebreide uitleg

   war: Dit is de verleden tijd (Präteritum) van sein bij ich: ich war = “ik was”. In deze zin beschrijft het dat de spreker productief was; de vaste Nederlandse vertaling geeft dit weer als “ik ben productief geweest”. produktiv: Dit bijvoeglijk naamwoord betekent hier “productief”: de spreker bracht veel tot stand of werkte doelgericht. Het verandert in deze vorm niet voor het onderwerp ich; de verleden tijd zit in war, niet in produktiv. aber: Dit voegwoord betekent “maar” en verbindt twee mededelingen met een tegenstelling: eerst een positieve beoordeling, daarna een probleem. Tempo: Dit zelfstandig naamwoord betekent hier “tempo” of “werksnelheid”. das is het bepaalde lidwoord bij Tempo; het grammaticale geslacht en de naamval worden door het lidwoord zichtbaar, niet door een aparte vorm van Tempo. Een bruikbaar patroon is das Tempo = “het tempo”. wird: Dit is de tegenwoordige tijd van werden bij er/sie/es en bij een enkelvoudig onderwerp zoals das Tempo. In wird unhaltbar betekent het “wordt”: het beschrijft een verandering naar een nieuwe toestand. Het is hier niet het hulpwerkwoord van een Duitse toekomende tijd; daarvoor zou werden met een infinitief staan, bijvoorbeeld Das Tempo wird steigen = “Het tempo zal stijgen”. unhaltbar: Dit bijvoeglijk naamwoord betekent hier “onhoudbaar”: het tempo kan niet duurzaam zo doorgaan. De vorm is niet de verleden tijd; wird draagt de verandering in de zin. Het tegenovergestelde is haltbar (“houdbaar”), hoewel de precieze betekenis van een tegenstelling van de context afhangt. Samenstelling: Ich war produktiv betekent “Ik was productief” en aber das Tempo wird unhaltbar betekent “maar het tempo wordt onhoudbaar”. Samen zegt de spreker dus dat de productiviteit positief was, terwijl het tempo volgens de spreker in een niet-duurzame toestand raakt. De vaste Nederlandse vertaling formuleert het eerste deel als “Ik ben productief geweest”, maar de Duitse vorm die zichtbaar is, is war, de verleden tijd van sein.

2. Ich weiß es zu schätzen, dass du das ansprichst, bevor deine Leistung nachlässt.

   Ik waardeer het dat je dit aankaart voordat je prestaties achteruitgaan.

   Ich weiß es zu schätzen

   ik waardeer het

   das ansprichst

   dit aankaart

   Leistung

   prestatie

   nachlässt

   achteruitgaat

   Uitgebreide uitleg

   Ich weiß es zu schätzen is een vaste Duitse constructie met de betekenis ‘ik waardeer het’. Het werkwoord is schätzen; in deze constructie staat het met zu: etwas zu schätzen wissen. Het onderwerp Ich bepaalt de vorm weiß (eerste persoon enkelvoud) van wissen. Voorbeeld: Ich weiß deine Hilfe zu schätzen. — ‘Ik waardeer je hulp.’ In das ansprichst betekent das hier ‘dit’ of ‘het’; de precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in de aangeleverde zin niet benoemd. ansprechen betekent hier ‘iets ter sprake brengen’ of ‘iets aankaarten’. Het is een scheidbaar werkwoord: in een hoofdzin staat het voorvoegsel los (Du sprichst das an), maar in deze bijzin staat de volledige vorm aan het einde (dass du das ansprichst). ansprichst is de vorm voor du in de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Du sprichst ein wichtiges Thema an. — ‘Je kaart een belangrijk onderwerp aan.’ Leistung is een zelfstandig naamwoord voor iemands prestatie, werkprestatie of geleverde output. In deine Leistung staat het in het enkelvoud; deine is hier de bezittelijke vorm bij een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Het lidwoordloze bezittelijke woord drukt op zichzelf geen aantal uit; het enkelvoud blijkt uit Leistung. Voorbeeld: Deine Leistung ist heute konstant. — ‘Je prestatie is vandaag constant.’ nachlässt komt van het scheidbare werkwoord nachlassen, ‘afnemen’ of ‘achteruitgaan’. De vorm is derde persoon enkelvoud tegenwoordige tijd, passend bij het onderwerp deine Leistung; het is dus niet Leistung die een vorm van het werkwoord draagt. In een hoofdzin krijg je bijvoorbeeld Die Leistung lässt nach. — ‘De prestatie gaat achteruit.’ dass du das ansprichst vormt een bijzin die inhoudelijk zegt wat de spreker waardeert. bevor deine Leistung nachlässt is een tweede bijzin met bevor (‘voordat’). Zoals bij Duitse bijzinnen gebruikelijk is, staat het vervoegde werkwoord aan het einde: nachlässt volgt daar op het onderwerp deine Leistung. Samen betekent de zin: ‘Ik waardeer het dat je dit aankaart voordat je prestaties achteruitgaan.’ De Duitse brontekst gebruikt daarbij het enkelvoud deine Leistung; de Nederlandse vertaling geeft dezelfde prestatiebetekenis weer met het meervoud ‘prestaties’.

3. Ich kann weiterhin liefern, solange wir weniger Prioritäten setzen.

   Ik kan resultaten blijven leveren, zolang we minder prioriteiten stellen.

   Ich kann

   ik kan

   weiterhin

   blijven; nog steeds

   liefern

   leveren

   solange wir

   zolang wij

   weniger

   minder

   Prioritäten

   prioriteiten

   setzen

   zetten

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann drukt uit dat de spreker iets kan of in staat is iets te doen. kann is de vorm van können voor ich; bij deze modale constructie staat het andere werkwoord als infinitief in de vorm Ich kann warten. — Ik kan wachten. Het is hier geen verleden tijd en ook geen bevel. weiterhin geeft aan dat iets voortduurt: hier blijft de spreker leveren. Het kan de voortzetting van een handeling of toestand benadrukken. Een verwante vorm is weiter in betekenissen als ‘verder’; weiterhin benadrukt sterker dat iets nog steeds geldt. Voorbeeld: Sie arbeitet weiterhin hier. — Zij werkt hier nog steeds. liefern betekent hier dat de spreker resultaten blijft opleveren of leveren. Het is een infinitief; daarom verandert deze vorm niet door Ich kann. In andere contexten kan liefern ook concreet iets bezorgen, maar hier gaat het volgens de vertaling om resultaten leveren. Voorbeeld: Wir liefern gute Ergebnisse. — Wij leveren goede resultaten. solange wir leidt een bijzin in met de betekenis ‘zolang wij’. solange geeft aan gedurende welke voorwaarde de hoofdmededeling geldt, en wir is het onderwerp van die bijzin. In een Duitse bijzin staat het vervoegde werkwoord aan het einde: Solange wir warten, kann er arbeiten. — Zolang wij wachten, kan hij werken. weniger betekent ‘minder’ en geeft hier een kleinere hoeveelheid of mate aan. Het kan bij telbare meervoudige zaken staan, zoals weniger Prioritäten, en ook bij niet-telbare hoeveelheden, zoals weniger Zeit. Het is de vergelijkende vorm bij wenig: wenig – weniger – am wenigsten. Voorbeeld: Wir brauchen weniger Zeit. — Wij hebben minder tijd nodig. Prioritäten is het meervoud van Priorität, ‘prioriteit’. In deze zin gaat het om prioriteiten zonder dat een exact aantal wordt genoemd. weniger zegt dat het er minder zijn of dat er minder prioriteiten worden gesteld; het stelt op zichzelf geen exact aantal vast. Voorbeeld: Die wichtigsten Prioritäten sind klar. — De belangrijkste prioriteiten zijn duidelijk. setzen betekent als zelfstandig werkwoord onder meer ‘zetten’. In de vaste combinatie Prioritäten setzen betekent het ‘prioriteiten stellen’: bepalen wat voorrang krijgt. Hier is setzen geen infinitief, maar de tegenwoordige tijd, eerste persoon meervoud, van setzen, passend bij het onderwerp wir. Het staat aan het einde omdat het de persoonsvorm van de Duitse bijzin is. Voorbeeld: Wir setzen heute neue Prioritäten. — Wij stellen vandaag nieuwe prioriteiten. Samen vormt Ich kann weiterhin liefern de mededeling dat de spreker resultaten kan blijven leveren. solange wir weniger Prioritäten setzen voegt de voorwaarde toe: dat blijft mogelijk zolang wij minder prioriteiten stellen. De volledige betekenis is dus: ‘Ik kan resultaten blijven leveren, zolang we minder prioriteiten stellen.’

4. Wir müssen dringende Aufgaben von Aufgaben unterscheiden, die hauptsächlich der Sichtbarkeit dienen.

   We moeten dringend werk onderscheiden van werk dat vooral voor de zichtbaarheid wordt gedaan.

   Wir müssen

   we moeten

   dringende

   dringende

   Aufgaben

   taken

   von … unterscheiden

   onderscheiden van

   hauptsächlich

   voornamelijk

   Sichtbarkeit

   zichtbaarheid

   dienen

   dienen voor

   Uitgebreide uitleg

   Wir müssen: müssen is the modal verb “moeten”. In Wir müssen ... it is the first-person plural form: “we must/have to”. The following lexical verb stays in the infinitive and goes to the end of the clause, here unterscheiden. Example: Wir müssen warten. — “We moeten wachten.” dringende: This is the adjective dringend (“urgent”) in an attributive plural form. It describes Aufgaben; the ending -e is used here because the plural noun phrase has no article before it. Example: dringende Fragen — “dringende vragen”. Aufgaben: This is the plural of Aufgabe (“task”). It is the first object of unterscheiden: the tasks that are to be distinguished. Aufgabe is feminine in the singular; its plural is Aufgaben. von ... unterscheiden: This is the reusable pattern etwas von etwas unterscheiden: “iets van iets onderscheiden”. The item being distinguished appears first (dringende Aufgaben), and the comparison category follows von (Aufgaben, die ... dienen). In the fixed sentence, unterscheiden is an infinitive because it depends on müssen. Example: Ich kann Rot von Orange unterscheiden. — “Ik kan rood van oranje onderscheiden.” hauptsächlich: This adverb means “voornamelijk” or “vooral”. It limits the purpose of the tasks in the relative clause: they serve visibility mainly, rather than the word describing the tasks as urgent. Example: Sie arbeitet hauptsächlich morgens. — “Ze werkt voornamelijk ’s ochtends.” Sichtbarkeit: This feminine noun means “zichtbaarheid”. In der Sichtbarkeit, the form der marks the dative singular after dienen; it is not the nominative article for this noun here. The noun refers to being visible or gaining visibility in this sentence. dienen: This verb means “dienen” or, in this pattern, “ervoor dienen”. der Sichtbarkeit dienen literally expresses serving visibility or being intended to increase it. dienen takes a dative complement in this use, hence der Sichtbarkeit. The relative pronoun die introduces the clause describing the second set of Aufgaben; its plural form agrees grammatically with that noun, while the clause says what those tasks serve. Together, Wir müssen expresses the obligation, dringende Aufgaben names the first group, and von Aufgaben, die hauptsächlich der Sichtbarkeit dienen names the group it is contrasted with. The complete meaning is: “We moeten dringende taken onderscheiden van taken die vooral voor de zichtbaarheid worden gedaan.”

5. Einige sichtbare Aufgaben verbrauchen Energie, ohne etwas an den Ergebnissen zu ändern.

   Sommige zichtbare taken kosten energie zonder iets aan de resultaten te veranderen.

   Einige

   sommige

   sichtbare

   zichtbare

   Aufgaben

   taken

   verbrauchen

   verbruiken; kosten

   Energie

   energie

   ohne

   zonder

   etwas

   iets

   Ergebnissen

   resultaten

   zu ändern

   te veranderen

   Uitgebreide uitleg

   Einige betekent hier “sommige” en staat bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het geeft een onbepaalde deelgroep aan, niet noodzakelijk een exact aantal. Vergelijk: einige Aufgaben = enkele/sommige taken; alle Aufgaben = alle taken. sichtbare betekent hier “zichtbare”. Het is de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord sichtbar. Voor een bijvoeglijk naamwoord vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord met einige krijgt het hier de uitgang -e: einige sichtbare Aufgaben. De uitgang hoort bij sichtbare, niet bij Aufgaben. Aufgaben is het meervoud van die Aufgabe, “de taak”. In deze zin is het meervoud onderwerp van verbrauchen, wat je ziet aan de werkwoordsvorm verbrauchen in de tegenwoordige tijd: Aufgaben verbrauchen. Enkelvoud: Eine Aufgabe verbraucht Energie — “Een taak verbruikt energie.” verbrauchen betekent hier “verbruiken” of “opgebruiken”. De vorm is de derde persoon meervoud van hetzelfde werkwoord in de tegenwoordige tijd: sie verbrauchen. Het is niet hetzelfde werkwoord als kosten: Die Aufgaben kosten Energie zegt dat ze energie kosten, terwijl Die Aufgaben verbrauchen Energie benadrukt dat ze energie verbruiken. Energie is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Energie. Het woord heeft hier dezelfde zichtbare vorm in de nominatief en accusatief; de grammaticale functie blijkt uit de zin. Het is wat de taken verbruiken: Wir verbrauchen Energie — “Wij verbruiken energie.” ohne betekent “zonder”. Het leidt hier een constructie in met een handeling die niet plaatsvindt: ohne ... zu + infinitief = “zonder ... te ...”. etwas betekent hier “iets”. Het is een onbepaald voornaamwoord en is het voorwerp van ändern: er wordt “iets” aan de resultaten veranderd. Een bruikbaar contrast is etwas = iets en nichts = niets. Ergebnissen is de datief meervoudsvorm van das Ergebnis, “het resultaat”: die Ergebnisse → den Ergebnissen. De combinatie etwas an den Ergebnissen ändern betekent “iets aan de resultaten veranderen”. Het voorzetsel an krijgt in deze betekenis de datief, daarom staat er den Ergebnissen. zu ändern bestaat uit het infinitief ändern, “veranderen”, met zu. In ohne etwas an den Ergebnissen zu ändern staat de infinitief aan het einde van de infinitiefgroep. Voorbeeld: Sie geht, ohne sich zu verabschieden — “Zij gaat weg zonder afscheid te nemen.” Samen betekent Einige sichtbare Aufgaben verbrauchen Energie dat sommige zichtbare taken energie verbruiken. ohne etwas an den Ergebnissen zu ändern voegt toe dat dit gebeurt zonder iets aan de resultaten te veranderen. De volledige betekenis is dus: “Sommige zichtbare taken kosten/verbruiken energie zonder iets aan de resultaten te veranderen.”

6. Dann sollten wir sie gezielt streichen oder delegieren.

   Dan moeten we ze bewust schrappen of delegeren.

   Dann

   dan

   sollten wir

   moeten we

   sie

   ze

   gezielt

   bewust, gericht

   streichen

   schrappen

   delegieren

   delegeren

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier “dan” als gevolgtrekking uit wat eerder is besproken: als bepaalde taken weinig opleveren, volgt deze voorgestelde stap. Het kan in andere zinnen ook een tijdsaanduiding zijn (“toen” of “daarna”), maar die betekenis past hier niet bij de vaste vertaling. sollten wir bestaat uit het werkwoord sollen en het onderwerp wir. De vorm sollten is hier een beleefde of voorzichtige aanbeveling: “we zouden moeten” of, zoals in de vertaling, “we moeten”. Het onderwerp wir is meervoud in de eerste persoon. Na een vervoegd modaal werkwoord staat het andere werkwoord aan het einde van de zin in de infinitief. Voorbeeld: Wir sollten warten. — “We zouden moeten wachten.” sie is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon meervoud en betekent hier “ze”. De vorm zelf geeft niet aan welke personen of zaken bedoeld zijn. In deze context gaat het om de taken die in de voorafgaande zin worden genoemd; de vertaling bevestigt de meervoudige lezing “ze”. gezielt is een bijwoord en betekent hier “bewust” of “gericht”: het schrappen of delegeren gebeurt doelgericht, niet willekeurig. Het hoort bij beide daaropvolgende handelingen: zowel gericht schrappen als gericht delegeren. Voorbeeld: Wir suchen gezielt nach einer Lösung. — “We zoeken gericht naar een oplossing.” streichen is een infinitief en betekent hier “schrappen”, bijvoorbeeld een taak uit een plan of lijst verwijderen. Het werkwoord kan in andere contexten ook “doorhalen” of “verven” betekenen; die betekenissen zijn hier niet bedoeld. Na sollten blijft de infinitief streichen onveranderd. Voorbeeld: Wir streichen diese Aufgabe. — “We schrappen deze taak.” delegieren is eveneens een infinitief. Het betekent een taak of verantwoordelijkheid aan iemand anders toewijzen. Ook dit werkwoord staat na sollten in de infinitief. Voorbeeld: Sie delegiert die Aufgabe. — “Zij delegeert de taak.” De combinatie streichen oder delegieren geeft twee alternatieven: bepaalde taken schrappen of ze aan iemand anders toewijzen. oder verbindt de twee infinitieven. Samen bouwen de delen de zin op als Dann + sollten wir + sie + gezielt + streichen oder delegieren: “Dan moeten we ze bewust schrappen of delegeren.”

7. Mir würden auch klarere Zeitpunkte helfen, an denen ich aufhören kann.

   Ik zou ook baat hebben bij duidelijkere momenten om te stoppen.

   Mir

   mij

   würden

   zouden

   auch

   ook

   klarere

   duidelijkere

   Zeitpunkte

   momenten

   helfen

   helpen

   an denen

   waarop

   ich

   ik

   aufhören

   stoppen

   kann

   kan

   Uitgebreide uitleg

   Mir is de datiefvorm van ich en betekent hier “mij”: het is de persoon voor wie iets behulpzaam zou zijn. De datief markeert hier dus de ontvanger of degene die baat heeft, niet het onderwerp van helfen. würden is de vorm van werden voor de conjunctief II in een voorwaardelijke of voorzichtige formulering. In würden ... helfen geeft het de betekenis “zouden ... helpen”. Het onderwerp van helfen staat later in de zin: klarere Zeitpunkte. auch betekent “ook” en voegt dit punt toe aan wat eerder over taken schrappen of delegeren is gezegd. klarere is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord klar: klar – klarer – am klarsten. De vorm klarere past hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord Zeitpunkte; de uitgang hoort bij klarer, niet bij Zeitpunkte. Als voorbeeld: Wir brauchen klarere Regeln. — “We hebben duidelijkere regels nodig.” Zeitpunkte is het meervoud van Zeitpunkt, een specifiek tijdstip of moment. Het meervoud past bij klarere en is hier het onderwerp van helfen. Dat verschilt van Zeit, dat eerder naar tijd in het algemeen verwijst. helfen betekent “helpen”. In deze zin staat het als infinitief na würden; de concrete vervoegde vorm is würden ... helfen. Het werkwoord neemt voor de geholpen persoon de datief: Das hilft mir. — “Dat helpt mij.” an denen leidt de betrekkelijke bijzin in. denen is hier een meervoudige datiefvorm van het betrekkelijk voornaamwoord, passend bij Zeitpunkte; an geeft de relatie met die tijdstippen aan. De bijzin beschrijft dus de tijdstippen waarop iets kan gebeuren. Een vergelijkbaar voorbeeld is: Das sind die Tage, an denen ich arbeite. — “Dat zijn de dagen waarop ik werk.” ich is de eerste persoon enkelvoud en is in de bijzin het onderwerp van kann en de uitvoerder van aufhören. aufhören betekent “stoppen”. Het is een scheidbaar werkwoord (aufhören), maar na het modale werkwoord kann blijft het als infinitief aan het einde van de bijzin staan. Bijvoorbeeld: Ich möchte jetzt aufhören. — “Ik wil nu stoppen.” kann is de eerste persoon enkelvoud van können in de tegenwoordige tijd: ich kann. Hier drukt het uit dat ik op die tijdstippen kan stoppen. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: ich kann aufhören. Samen vormt Mir würden auch klarere Zeitpunkte helfen de gedachte dat duidelijkere tijdstippen mij eveneens zouden helpen. an denen ich aufhören kann specificeert die tijdstippen als momenten waarop ik kan stoppen. De volledige betekenis is daarom: “Ik zou ook baat hebben bij duidelijkere momenten om te stoppen.”

8. Ich kann für jede aktive Aufgabe klare Abschlusskriterien festlegen.

   Ik kan voor elke actieve taak duidelijke voltooiingscriteria vastleggen.

   Ich kann

   ik kan

   für jede

   voor elke

   aktive

   actieve

   Aufgabe

   taak

   klare

   duidelijke

   Abschlusskriterien

   voltooiingscriteria

   festlegen

   vastleggen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann bevat können in de eerste persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd: ich kann = “ik kan”. Met een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief, hier aan het einde: Ich kann ... festlegen. Dit drukt in deze zin het vermogen of de mogelijkheid van de spreker uit. für jede: für krijgt in het Duits de accusatief. jede is de vorm van jeder die hier past bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord in de accusatief. Het betekent hier “voor elke”, zonder zelf een concreet aantal vast te leggen. Bijvoorbeeld: für jede Aufgabe = “voor elke taak”. aktive is de verbogen vorm van aktiv (“actief”). Het bijvoeglijk naamwoord beschrijft Aufgabe en krijgt hier de uitgang -e, omdat het bij een vrouwelijk enkelvoud in deze naamval staat. De basisvorm is aktiv; aktiver is de vergrotende trap (“actiever”). Aufgabe is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Aufgabe, meervoud die Aufgaben. In deze zin betekent het “taak” of “opdracht”. Het staat na für jede in het enkelvoud: für jede aktive Aufgabe = “voor elke actieve taak”. klare is de verbogen vorm van klar (“duidelijk”). Het beschrijft Abschlusskriterien, niet Aufgabe. Omdat het bijvoeglijk naamwoord hier vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord zonder lidwoord staat, krijgt het de vorm klare. Bijvoorbeeld: klare Regeln = “duidelijke regels”. Abschlusskriterien is het meervoud van das Abschlusskriterium. Het betekent “voltooiingscriteria”: voorwaarden waaraan je kunt zien dat iets afgerond is. Het samengestelde woord bevat Abschluss (“voltooiing/afronding”) en Kriterium (“criterium”); het meervoud van Kriterium is Kriterien. In deze zin is het de zaak die de spreker vastlegt. festlegen is een scheidbaar werkwoord met de betekenis “vastleggen”, “bepalen” of “definiëren”. Na kann blijft het in de infinitief en staat het achteraan. Zonder modaal werkwoord wordt het in een hoofdzin gescheiden: Ich lege klare Kriterien fest. = “Ik leg duidelijke criteria vast.” In het perfectum staat de vorm als één woord: Ich habe klare Kriterien festgelegt. = “Ik heb duidelijke criteria vastgelegd.” Samen vormen de delen Ich kann + für jede aktive Aufgabe + klare Abschlusskriterien + festlegen. De volledige betekenis is: “Ik kan voor elke actieve taak duidelijke voltooiingscriteria vastleggen.” De zinsbouw laat zien dat het modale werkwoord op de tweede positie staat en de infinitief festlegen aan het einde.