Pauze voor vermoeide ogen | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mis ojos están cansados.

   Mijn ogen zijn moe.

   Mis

   mijn

   ojos

   ogen

   están

   zijn

   cansados

   moe

   Uitgebreide uitleg

   Mis betekent hier ‘mijn’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het is de meervoudsvorm van het bezittelijk bijvoeglijk woord: mi bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord, mis bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. De vorm verandert niet volgens mannelijk of vrouwelijk geslacht. ojos is het meervoud van ojo, ‘oog’. Het meervoud wordt gevormd met -s: ojo → ojos. Het mannelijke meervoud is relevant voor de vorm van het daaropvolgende bijvoeglijk naamwoord. están is de derde persoon meervoud van estar in de tegenwoordige tijd. Estar wordt gebruikt om een toestand of situatie uit te drukken; hier gaat het om de toestand van de ogen. Vergelijk bijvoorbeeld: Mis manos están frías. — ‘Mijn handen zijn koud.’ cansados betekent hier ‘moe’ en is de mannelijke meervoudsvorm van cansado. Het bijvoeglijk naamwoord past zich aan ojos aan: cansado bij mannelijk enkelvoud, cansada bij vrouwelijk enkelvoud, cansados bij mannelijk meervoud en cansadas bij vrouwelijk meervoud. Bijvoorbeeld: Mis piernas están cansadas. — ‘Mijn benen zijn moe.’ Samen vormen de delen Mis ojos (‘mijn ogen’), están (‘zijn’, als toestand) en cansados (‘moe’). De volledige zin betekent daarom: ‘Mijn ogen zijn moe.’

2. Tómate un descanso corto de la pantalla.

   Neem een korte pauze van het scherm.

   Tómate

   neem (voor jezelf)

   descanso

   pauze; rust

   corto

   kort

   pantalla

   scherm

   Uitgebreide uitleg

   Tómate komt van tomar (“nemen”) met het wederkerende voornaamwoord te. De vorm is de bevestigende gebiedende wijs voor tú (enkelvoud): toma + te wordt tómate; het accentteken bewaart de uitspraak. In deze zin betekent de combinatie “neem voor jezelf”. Voorbeeld: Tómate un minuto. — “Neem een minuut voor jezelf.” descanso is een zelfstandig naamwoord voor een pauze of rustmoment. Het is hier enkelvoud en mannelijk; daarom staat ervoor un en krijgt het bijvoeglijk naamwoord later de vorm corto. Het meervoud is descansos. Voorbeeld: Necesito un descanso. — “Ik heb een pauze nodig.” corto betekent hier “kort” en beschrijft descanso. De vorm is mannelijk enkelvoud, in overeenstemming met dat zelfstandig naamwoord. De basisvorm is corto; bijvoorbeeld una pausa corta heeft de vrouwelijke vorm corta, omdat pausa vrouwelijk is. Voorbeeld: Haz una pausa corta. — “Neem een korte pauze.” pantalla betekent “scherm”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la pantalla; het meervoud is las pantallas. In de la pantalla is de de voorzetselbetekenis “van/weg van” en la het bepaalde lidwoord bij dit woord. Samen vormen Tómate un descanso corto en de la pantalla de betekenis: “Neem een korte pauze van het scherm.” Tómate geeft het advies of de opdracht aan één aangesproken persoon; un descanso corto benoemt wat die persoon moet nemen, en de la pantalla geeft aan waarvan de pauze wordt genomen.

3. ¿Cuánto tiempo debo mirar a otro lado?

   Hoe lang moet ik wegkijken?

   ¿Cuánto tiempo

   hoe lang

   debo

   moet

   mirar

   kijken

   otro

   ander

   lado

   kant

   Uitgebreide uitleg

   ¿Cuánto tiempo vraagt naar de duur: “hoe lang?”. Cuánto betekent hier “hoeveel” in combinatie met tiempo en staat in het mannelijk enkelvoud, omdat het met tiempo overeenkomt. De vormen zijn onder andere cuánta, cuántos en cuántas, afhankelijk van het zelfstandig naamwoord. Vergelijk: ¿Cuánto cuesta? = “Hoeveel kost het?” debo is de vorm van deber voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: “ik moet”. In deze zin drukt deber verplichting of noodzaak uit. Na debo staat een infinitief: debo mirar = “ik moet kijken”. mirar is de infinitief “kijken”. Na een vervoegd werkwoord zoals debo blijft het tweede werkwoord in de infinitief. Voorbeelden: Debo descansar. = “Ik moet rusten.” Debo esperar. = “Ik moet wachten.” otro betekent hier “ander” en staat vóór lado. Het is mannelijk enkelvoud, passend bij lado; de vrouwelijke vorm is otra, bijvoorbeeld in otra dirección = “een andere richting”. lado is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “kant” of “zijde”. In mirar a otro lado betekent de combinatie letterlijk “naar een andere kant kijken” en natuurlijker “wegkijken”. Het voorzetsel a markeert hier de richting waarin men kijkt. Samen vormen de delen ¿Cuánto tiempo debo mirar a otro lado?: “Hoe lang moet ik wegkijken?” De vraag gaat dus naar de duur van de noodzakelijke handeling; debo mirar geeft “moet ik kijken” weer en a otro lado specificeert dat de blik naar een andere kant gericht wordt.

4. Mira a otro lado durante un minuto.

   Kijk een minuut weg.

   Mira

   kijk

   a otro lado

   weg

   minuto

   minuut

   Uitgebreide uitleg

   Mira is de bevestigende gebiedende wijs van mirar voor tú (één persoon die je aanspreekt). Het betekent hier “kijk”. De infinitief is mirar; in een gewone mededeling krijg je bijvoorbeeld Miras a otro lado — “Je kijkt de andere kant op.” Voor een beleefde opdracht aan één persoon is de vorm anders: Mire. a otro lado geeft de richting “naar de andere kant” en betekent in deze zin natuurlijk “weg”. Otro betekent “ander”; het verandert mee met het zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld otra dirección — “een andere richting”. Het patroon mirar a + richting is bruikbaar voor andere kijkrichtingen, zoals mirar a la izquierda — “naar links kijken”. Minuto is een mannelijk zelfstandig naamwoord voor “minuut”. De meervoudsvorm is minutos. In durante un minuto noemt het de duur van de handeling: “gedurende een minuut”. Voor een andere duur kun je bijvoorbeeld zeggen durante dos minutos — “gedurende twee minuten”. Samen vormen Mira en a otro lado de opdracht “kijk weg”, terwijl durante un minuto aangeeft hoe lang dat moet duren. De volledige betekenis is dus: “Kijk een minuut weg.”

5. Puedo beber un poco de agua mientras descanso.

   Ik kan wat water drinken terwijl ik rust.

   Puedo

   kan

   beber

   drinken

   un poco de

   een beetje

   agua

   water

   mientras

   terwijl

   descanso

   rust

   Uitgebreide uitleg

   Puedo is de eerste persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd van poder (“kunnen”). Hier drukt het uit dat de spreker kan of mogelijk in staat is iets te doen: “ik kan”. Een bruikbaar patroon is puedo + infinitief: Puedo leer. — “Ik kan lezen.” Beber is het infinitief “drinken”. Na puedo gebruikt het Spaans een infinitief, geen vervoegde vorm: Puedo beber betekent “ik kan drinken”. Andere veelgebruikte vormen zijn bebo (“ik drink”) en bebí (“ik dronk/heb gedronken”). Un poco de betekent “een beetje [van]” en geeft hier een kleine, niet-exacte hoeveelheid aan. Die hoeveelheid komt uit de hele constructie, niet uit un alleen; un is hier geen vermelding van één geteld voorwerp. De constructie kan ook met niet-telbare stoffen worden gebruikt: un poco de leche — “een beetje melk”. Agua betekent “water”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Toch staat bij enkelvoudig agua het bepaalde lidwoord el wanneer dat er direct voor staat, zoals in el agua fría — “het koude water”; fría blijft vrouwelijk. In un poco de agua staat het zelfstandig naamwoord na de, zonder dat bepaalde lidwoord. Mientras is hier een voegwoord met de betekenis “terwijl” en verbindt twee handelingen die gelijktijdig plaatsvinden. Het kan gevolgd worden door een vervoegde bijzin: Mientras leo, descanso. — “Terwijl ik lees, rust ik.” Descanso is de eerste persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd van descansar, “rusten”. De vorm maakt de spreker tot onderwerp; yo wordt in het Spaans vaak weggelaten. In mientras descanso is het begrepen onderwerp dezelfde spreker als bij puedo. Samen drukt puedo beber uit dat de spreker water kan drinken, geeft un poco de agua een kleine hoeveelheid water aan, en plaatst mientras descanso het drinken tijdens het rusten. De volledige betekenis is: “Ik kan wat water drinken terwijl ik rust.”

6. Eso debería ayudar a que tus ojos se sientan mejor.

   Dat zou je ogen beter moeten laten voelen.

   Eso

   dat

   debería

   zou moeten

   ayudar

   helpen

   ojos

   ogen

   se sientan

   zich voelen

   mejor

   beter

   Uitgebreide uitleg

   Eso verwijst hier naar een eerder genoemde situatie of handeling: “dat”. Het is een onzijdige aanwijzende vorm en krijgt dus geen mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord als vormbasis. Voor een concreet zelfstandig naamwoord gebruik je bijvoorbeeld ese of esa, afhankelijk van het grammaticale geslacht en de context. Debería is de derde persoon enkelvoud van deber in de voorwaardelijke wijs. In deze zin drukt het een verwachting of voorzichtige waarschijnlijkheid uit: “zou moeten”. De vorm verwijst hier naar eso, niet naar tus ojos. Vergelijk: Debe ayudar = “Het moet helpen”; debería ayudar = “Het zou moeten helpen”. Ayudar is de infinitief “helpen”. Een veel bruikbaar patroon is ayudar a + infinitief wanneer hetzelfde onderwerp de handeling uitvoert: Eso puede ayudar a descansar = “Dat kan helpen om te rusten”. Hier volgt echter ayudar a que met een nieuwe bijzin: a que tus ojos se sientan mejor = “zodat je ogen zich beter voelen”. Ojos betekent “ogen” en is het meervoud van ojo. Tus is het bezittelijk woord voor “je/jouw” vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord; het verandert niet mee met het geslacht van ojos. Mis ojos betekent bijvoorbeeld “mijn ogen”, en tu ojo “je oog”. Se sientan hoort bij sentirse, “zich voelen”. Sientan is de derde persoon meervoud van de tegenwoordige conjunctief van sentir; de vorm heeft de klinkerwisseling e → ie. Se is hier het wederkerende voornaamwoord: de ogen worden voorgesteld als iets dat zich in een bepaalde toestand bevindt. De conjunctief past na ayudar a que, omdat dit een gevolg of gewenste uitkomst introduceert, niet een zelfstandige vaststelling. Vergelijk tus ojos se sienten mejor = “je ogen voelen zich beter” als mededeling, tegenover ayudar a que tus ojos se sientan mejor = “helpen zodat je ogen zich beter voelen”. Mejor betekent hier “beter”. Het is de onregelmatige vergelijkende vorm van bueno en kan ook als bijwoord functioneren. In se sientan mejor beschrijft het hoe de ogen zich voelen. De gewone tegenhanger is peor = “slechter”. Samen betekent Eso debería ayudar “Dat zou moeten helpen”. Daarna specificeert a que tus ojos se sientan mejor het beoogde gevolg: “zodat je ogen zich beter voelen”. De volledige betekenis is dus: “Dat zou moeten helpen zodat je ogen zich beter voelen.”

7. Entonces puedo terminar la tarea.

   Dan kan ik de taak afmaken.

   Entonces

   dan

   puedo

   kan

   terminar

   afmaken

   tarea

   taak

   Uitgebreide uitleg

   Entonces betekent hier ‘dan’ of ‘dus’ en verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat. Het wijst op een gevolg of conclusie; het vervangt niet de oorzaak. puedo is de vorm van poder (‘kunnen’). Het is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud: yo puedo = ‘ik kan’. Met een infinitief erna geeft poder aan dat iemand iets kan of in staat is te doen: Puedo descansar. = ‘Ik kan rusten.’ terminar is een infinitief en betekent ‘afmaken’ of ‘beëindigen’. Na puedo blijft het werkwoord in de infinitief: puedo terminar = ‘ik kan afmaken’. De vorm termina in de volgende zin is daarentegen een bevel aan één persoon (‘maak af’); dat is een andere werkwoordsvorm en functie. la tarea betekent ‘de taak’. Tarea is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het lidwoord la. Het meervoud is las tareas (‘de taken’). In deze zin is de taak het lijdend voorwerp van terminar: wat de spreker kan afmaken. Samen vormen de chunks Entonces puedo terminar la tarea de betekenis: ‘Dan kan ik de taak afmaken.’ Entonces geeft het gevolg aan, puedo maakt de uitspraak persoonlijk voor de spreker, en terminar la tarea benoemt de handeling.

8. Tómate primero el descanso y después termina la tarea.

   Neem eerst pauze en maak daarna de taak af.

   Tómate

   neem voor jezelf

   primero

   eerst

   descanso

   pauze

   después

   daarna

   termina

   maak af

   tarea

   taak

   Uitgebreide uitleg

   Tómate is the affirmative command of tomarse for tú: “neem voor jezelf”. The ending -te is a reflexive pronoun and refers here to the person being addressed. The verb tomar means “nemen”; with tomarse can it refer to taking or allowing oneself something, as in Tómate un momento — “Neem even een moment voor jezelf.” primero means “eerst” and indicates the first step in the sequence. A useful contrast is después — “daarna”, for a later step. el descanso means “de pauze”. Descanso is a noun related to the verb descansar (“rusten”), but in this sentence it names the break itself. The masculine singular article el belongs to this noun; it does not indicate who takes the break. después means “daarna” and places the next action later than the first one. In this sentence it introduces the second step: first the break, then finishing the task. termina is the affirmative command of terminar for tú: “maak af”. The verb terminar means “beëindigen” or, with a task, “afmaken”. Compare the ordinary present-tense form termina in a statement such as Ella termina la tarea — “Zij maakt de taak af”; the surrounding context determines whether the same form is a statement or a command. la tarea means “de taak”. Tarea is a feminine singular noun, so it combines here with la. The definite article presents the task as an identified task; it does not by itself state how many tasks there are. Together, Tómate primero el descanso gives the first instruction, “Neem eerst pauze”, and después termina la tarea gives the second, “maak daarna de taak af”. The two commands are linked in sequence: the addressed person should take the break first and finish the task afterward.