Rust en pijn in het been | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Me duele un poco la pierna.

   Ik heb een beetje pijn aan mijn been.

   Me duele

   het doet me pijn

   un poco

   een beetje

   pierna

   been

   Uitgebreide uitleg

   Me duele betekent hier letterlijk dat mijn been pijn veroorzaakt voor mij; in natuurlijk Nederlands: “ik heb pijn”. Het werkwoord is doler (“pijn doen”) en staat hier in de tegenwoordige tijd. Me geeft aan wie de pijn ervaart; duele is de derde persoon enkelvoud en stemt af op het lichaamsdeel dat pijn doet, niet op de persoon die de pijn voelt. Vergelijk: Me duele la cabeza. — “Ik heb hoofdpijn.” Bij een meervoudig lichaamsdeel wordt het werkwoord meervoud: Me duelen las piernas. — “Mijn benen doen pijn.” un poco verzacht de hoeveelheid of intensiteit: “een beetje”. Het staat hier vóór la pierna en maakt de klacht minder sterk. Voorbeeld: Me duele un poco la espalda. — “Ik heb een beetje pijn aan mijn rug.” pierna is het zelfstandig naamwoord “been”. De vorm la pierna verwijst naar één been; la is hier het enkelvoudige vrouwelijke bepaalde lidwoord. Het meervoud is las piernas: Me duelen las piernas. — “Mijn benen doen pijn.” Samen vormen de delen Me duele un poco la pierna.: “Ik heb een beetje pijn aan mijn been.” De Spaanse constructie zegt grammaticaal dat één been (la pierna) pijn doet aan de spreker (me); de vaste Nederlandse vertaling drukt dezelfde betekenis uit met “ik heb pijn aan mijn been”.

2. Siéntate un momento en esta silla.

   Ga even op deze stoel zitten.

   Siéntate

   ga zitten

   un momento

   even

   esta

   deze

   silla

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   Siéntate betekent hier “ga zitten”. Dit is de bevestigende gebiedende wijs voor tú (één aangesproken persoon) van het wederkerende werkwoord sentarse (“gaan zitten”). De vorm bestaat uit de gebiedende wijs sienta met het wederkerende voornaamwoord te: siéntate. Het accentteken blijft nodig wanneer te aan deze vorm wordt vastgeschreven. Voorbeeld: Siéntate aquí. — “Ga hier zitten.” Voor meerdere aangesproken personen is in Spaans uit Spanje bijvoorbeeld Sentaos aquí. gebruikelijk. un momento geeft hier een korte tijdsduur aan: “even” of letterlijk “een moment”. Het gaat niet noodzakelijk om een precies geteld moment. Voorbeeld: Espera un momento. — “Wacht even.” esta is een aanwijzend woord voor iets vrouwelijks in het enkelvoud en betekent hier “deze”. Het stemt af met silla, niet met de aangesproken persoon. Het mannelijke enkelvoud is este, bijvoorbeeld in este libro — “dit boek”. silla is een zelfstandig naamwoord en betekent “stoel”. Het is vrouwelijk: la silla; het meervoud is las sillas. Voorbeeld: La silla está libre. — “De stoel is vrij.” Samen vormen Siéntate (“ga zitten”) en un momento (“even”) met en esta silla (“op deze stoel”) de volledige betekenis: “Ga even op deze stoel zitten.”

3. Hoy caminé demasiado.

   Ik heb vandaag te veel gelopen.

   Hoy

   vandaag

   caminé

   ik liep

   demasiado

   te veel

   Uitgebreide uitleg

   Hoy betekent hier “vandaag” en is een tijdsbepaling. Het kan aan het begin staan om het tijdstip meteen te noemen: Hoy trabajo. = “Vandaag werk ik.” caminé komt van caminar (“lopen” of “wandelen”). De vorm is de verleden tijd voor de eerste persoon enkelvoud: “ik liep” / “ik heb gelopen”. In deze zin verwijst de vorm dus naar de spreker. Vergelijk de tegenwoordige tijd camino (“ik loop”) met caminé (“ik liep / ik heb gelopen”). Voor een andere persoon verandert de vorm, bijvoorbeeld caminaste = “jij liep”. demasiado betekent hier “te veel”: de hoeveelheid lopen was meer dan gewenst of passend. Het kan ook bij een bijvoeglijk naamwoord of bijwoord staan, bijvoorbeeld demasiado cansado = “te moe”. Dat is iets anders dan mucho (“veel”): Caminé mucho zegt dat de spreker veel liep, terwijl Caminé demasiado zegt dat het méér was dan goed of gewenst. Samen vormen de delen: Hoy + caminé + demasiado = “Vandaag heb ik te veel gelopen.” De tijdsbepaling staat voorop, daarna volgt de vervoegde verleden tijd voor “ik”, en demasiado geeft aan dat de hoeveelheid lopen boven de gewenste grens lag.

4. Pon la pierna aquí arriba y descansa.

   Leg je been hier omhoog en rust uit.

   Pon

   leg; zet

   la pierna

   het been

   aquí arriba

   hier omhoog

   descansa

   rust uit

   Uitgebreide uitleg

   Pon is hier de bevestigende gebiedende wijs voor tú van poner (plaatsen/leggen): poner → pon. De vorm richt zich dus tot één aangesproken persoon. Voorbeeld: Pon el libro aquí. — Leg het boek hier neer. la pierna betekent hier “het been”. Pierna is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het lidwoord la ervoor. Het lidwoord verwijst niet op zichzelf naar een aantal. Voorbeeld: Me duele la pierna. — Mijn been doet pijn. aquí arriba combineert aquí (“hier”) met arriba (“omhoog/boven”) en geeft de plaats of richting van het leggen aan. Samen betekent het hier “hier omhoog”. Voorbeeld: Mira aquí arriba. — Kijk hier omhoog. descansa is de bevestigende gebiedende wijs voor tú van descansar (“rusten, uitrusten”): descansar → descansa. Het is een tweede, gecoördineerde opdracht aan dezelfde aangesproken persoon. Voorbeeld: Descansa un poco. — Rust een beetje uit. Samen vormen Pon la pierna aquí arriba y descansa de betekenis: “Leg je been hier omhoog en rust uit.” Pon geeft de eerste opdracht, la pierna is wat geplaatst wordt, en aquí arriba bepaalt waar. Y verbindt die opdracht met descansa, de opdracht om daarna of tegelijk te rusten.

5. ¿Puedo caminar un poco más tarde?

   Kan ik straks een beetje rondlopen?

   Puedo

   kan ik

   caminar

   lopen

   un poco

   een beetje

   más tarde

   straks

   Uitgebreide uitleg

   Puedo is de eerste persoon enkelvoud van poder in de tegenwoordige tijd: yo puedo = “ik kan”. Het drukt hier uit dat de spreker vraagt of rondlopen mogelijk of toegestaan is. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp vaak zonder dat yo wordt uitgesproken; de vorm puedo maakt de spreker als “ik” duidelijk. Vergelijk: puedes = “je kunt”, puede = “hij/zij/u kan”. Caminar is het infinitief, “lopen”. Na poder blijft het tweede werkwoord in de infinitief: puedo caminar = “ik kan lopen”. Dit patroon is herbruikbaar met andere werkwoorden, bijvoorbeeld: Puedo descansar. = “Ik kan rusten.” Un poco betekent hier “een beetje”. Poco geeft een kleine hoeveelheid of mate aan; het verandert hier niet omdat het in deze uitdrukking de mate van de handeling aanduidt, niet een zelfstandig genoemd mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Un is in deze vaste uitdrukking geen zelfstandige telmededeling, maar onderdeel van de uitdrukking un poco. Más tarde betekent “straks” of “later”. Más betekent hier niet dat er iets met een eerder genoemd tijdstip wordt vergeleken; samen met tarde vormt het een tijdsaanduiding. Een vergelijkbare tijdsaanduiding is más temprano = “vroeger” of “eerder”. Samen vormt puedo caminar de vraag naar de mogelijkheid of toestemming om te lopen, un poco beperkt de hoeveelheid en más tarde plaatst de handeling later in de tijd. De hele zin betekent daarom: “Kan ik straks een beetje rondlopen?”

6. Camina solo si te sientes bien.

   Loop alleen als het goed voelt.

   Camina

   Loop

   solo

   alleen

   si

   als

   te sientes

   je voelt je

   bien

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Camina is de bevestigende gebiedende wijs van caminar voor één aangesproken persoon in de tú-vorm: “loop”. Het is dus niet de usted-vorm camine en ook niet de meervoudsvorm caminen. Voorbeeld: Camina despacio. — “Loop langzaam.” solo betekent hier “alleen”: de handeling geldt alleen onder de voorwaarde die daarna volgt. Samen met si te sientes bien betekent het “alleen als je je goed voelt”. si leidt een voorwaarde in: “als”. Het is iets anders dan het vraagwoord sí met accent, dat “ja” betekent. Voorbeeld: Salgo si no llueve. — “Ik ga naar buiten als het niet regent.” te sientes komt van sentirse, “zich voelen”. sientes is de tegenwoordige tijd voor tú; te hoort bij het wederkerende werkwoord. De vorm drukt hier uit dat de aangesproken persoon zich goed voelt. Voorbeeld: ¿Te sientes mejor? — “Voel je je beter?” bien betekent hier “goed” en beschrijft hoe de aangesproken persoon zich voelt. Het is een bijwoord en verandert hier niet mee met persoon of getal. Het bijvoeglijk naamwoord bueno is een andere vorm en wordt niet gebruikt in deze constructie. De zin wordt opgebouwd als: Camina (“loop”) + solo si (“alleen als”) + te sientes bien (“je goed voelt”). Het geheel betekent daarom: “Loop alleen als je je goed voelt.” De voorwaarde beperkt wanneer de opdracht geldt.

7. Me siento mejor en el sofá que en esta silla.

   Op de bank zit ik beter dan op deze stoel.

   Me siento

   ik ga zitten / ik zit

   mejor

   beter

   sofá

   bank

   que

   dan

   esta

   deze

   silla

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   Me siento betekent hier “ik ga zitten” of “ik zit” en komt in deze betekenis van sentarse (“gaan zitten, zitten”). siento is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd; me is het wederkerende voornaamwoord. Voorbeeld: Me siento aquí. — “Ik ga hier zitten.” Dezelfde vorm kan in een andere context ook bij sentirse horen, zoals in Me siento bien. — “Ik voel me goed.” Hier maakt de vaste vertaling samen met de vergelijking tussen de bank en de stoel de zitbetekenis duidelijk. mejor betekent hier “beter”. Het is de vergelijkende vorm die bij bien hoort: bien — mejor — mejor que ... (“goed” — “beter” — “beter dan ...”). sofá is een zelfstandig naamwoord voor “bank”. Het accent op de laatste klinker hoort bij de spelling. In en el sofá betekent het geheel “op de bank”. que is hier het voegwoord in een vergelijking: mejor que ... betekent “beter dan ...”. Het is hier geen vraagwoord. esta betekent “deze” en staat bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het stemt hier af op silla; este is de overeenkomstige vorm bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. esta heeft in deze betekenis geen accent. silla betekent “stoel” en is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. esta silla betekent “deze stoel”. Samen vormen en el sofá en en esta silla de twee plaatsen in de vergelijking. Me siento mejor en el sofá que en esta silla. betekent daarom: “Op de bank zit ik beter dan op deze stoel.” De spreker vergelijkt zijn of haar zitervaring op de bank met die op deze stoel.

8. Entonces siéntate allí y mantén la pierna quieta.

   Ga daar dan zitten en houd je been stil.

   Entonces

   dan

   siéntate

   ga zitten

   allí

   daar

   mantén

   houd

   la pierna

   het been

   quieta

   stil

   Uitgebreide uitleg

   Entonces betekent hier ‘dan’ of ‘in dat geval’ en verbindt deze instructie met wat eraan voorafgaat. Het is geen bevelsvorm; het geeft de gevolgtrekking of overgang aan. siéntate is het werkwoord sentarse in de bevestigende gebiedende wijs voor tú (één aangesproken persoon): ‘ga zitten’. De vorm bestaat uit siente plus het wederkerende voornaamwoord te; het accentteken bewaart de juiste klemtoon. Vergelijk: siéntate = ‘ga zitten’ tegen één persoon; siéntese = ‘gaat u zitten’ tegen één persoon in de beleefdheidsvorm, en siéntense = ‘gaan jullie zitten’ tegen meerdere personen. Voorbeeld: Siéntate aquí. — ‘Ga hier zitten.’ allí betekent ‘daar’, dus op een plaats die als niet-hier wordt aangewezen. Het is een plaatsbepaling en verandert niet mee met persoon of getal. Samen met het vorige deel geeft siéntate allí de volledige instructie ‘ga daar zitten’. mantén is de bevestigende gebiedende wijs voor tú van mantener (‘houden’): ‘houd’. Het is een onregelmatige vorm; leer hem als de tú-imperatief mantén, met accentteken. Voorbeeld: Mantén la puerta abierta. — ‘Houd de deur open.’ la pierna betekent ‘het been’. Pierna is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; daarom staat het lidwoord hier als la. Het bepaalde lidwoord wijst hier op het bedoelde lichaamsdeel, zonder dat la op zichzelf een hoeveelheid uitdrukt. quieta betekent hier ‘stil’. Het is het bijvoeglijk naamwoord quieto, aangepast aan pierna: vrouwelijk enkelvoud, dus quieta. De vorm beschrijft de toestand waarin het been moet blijven; zij is niet de gebiedende wijs. Voorbeeld: Mantén la mano quieta. — ‘Houd je hand stil.’ De twee bevelen zijn gekoppeld door y (‘en’): siéntate allí = ‘ga daar zitten’ en mantén la pierna quieta = ‘houd je been stil’. In het tweede bevel is de niet-uitgesproken uitvoerder nog steeds dezelfde aangesproken persoon. Samen vormt de zin: ‘Ga daar dan zitten en houd je been stil.’