Vermoeide ogen en schermhelderheid | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Tengo los ojos cansados.

   Mijn ogen zijn moe.

   Tengo

   ik heb

   ojos

   ogen

   cansados

   moe

   Uitgebreide uitleg

   Tengo is de tegenwoordige tijd van tener in de eerste persoon enkelvoud: yo tengo = “ik heb”. In deze zin drukt tener bezit of een lichamelijke toestand uit; het betekent hier niet dat de spreker zelf moe is. Voorbeeld: Tengo las manos frías. = “Ik heb koude handen.” ojos betekent “ogen”. Het is het meervoud van ojo; het bepaalde lidwoord los maakt de volledige woordgroep los ojos = “de ogen”. Spaans gebruikt bij lichaamsdelen vaak een bepaald lidwoord wanneer het lichaamsdeel bij de spreker hoort, terwijl de Nederlandse vertaling hier “mijn ogen” gebruikt. cansados betekent hier “moe”. Dit is de mannelijke meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord cansado, omdat het bij het mannelijke meervoud ojos hoort. Vergelijk: un ojo cansado = “een moe oog” en dos ojos cansados = “twee vermoeide ogen”. De vorm cansadas zou bij een vrouwelijk meervoudig zelfstandig naamwoord horen, niet bij ojos. De combinatie tener + zelfstandig naamwoord + bijvoeglijk naamwoord beschrijft een toestand van het genoemde lichaamsdeel: Tengo los ojos cansados = letterlijk “Ik heb de ogen moe”, natuurlijk vertaald als “Mijn ogen zijn moe.” De spreker is dus degene die de toestand ervaart, en los ojos is het lichaamsdeel dat moe is. In de gegeven context past dit bij ogen die vermoeid kunnen raken door een te fel scherm.

2. La pantalla puede estar demasiado brillante.

   Het scherm is misschien te fel.

   pantalla

   scherm

   puede

   kan; is mogelijk

   estar

   zijn; zich bevinden

   demasiado

   te veel; te

   brillante

   fel; helder

   Uitgebreide uitleg

   pantalla betekent hier ‘scherm’. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la pantalla en in het meervoud las pantallas. Voorbeeld: La pantalla está limpia. — Het scherm is schoon. puede is de derde persoon enkelvoud van poder in de tegenwoordige tijd. In deze zin drukt het samen met estar mogelijkheid uit: ‘kan mogelijk ... zijn’. De vorm verandert mee met het onderwerp: puede bij een enkelvoudig onderwerp, pueden bij een meervoudig onderwerp. Voorbeeld: Las pantallas pueden estar oscuras. — De schermen kunnen donker zijn. estar is de infinitief ‘zijn’ voor een toestand of situatie. Na poder staat de infinitief: puede estar = ‘kan zijn’. Estar wordt hier gebruikt voor de toestand van het scherm; het is niet dezelfde keuze als ser, dat vaak voor identiteit of meer blijvende kenmerken wordt gebruikt. Voorbeeld: El teléfono puede estar apagado. — De telefoon kan uitstaan. demasiado betekent hier ‘te’ of ‘al te’, dus boven het gewenste niveau. Het versterkt brillante; het betekent niet simpelweg ‘heel’. Voorbeeld: La luz está demasiado fuerte. — Het licht is te fel. brillante betekent hier ‘fel’ in de zin van veel licht uitstralend. Het is een bijvoeglijk naamwoord en heeft bij enkelvoud geen aparte vorm voor mannelijk en vrouwelijk: un pantalla is echter niet correct, maar un monitor brillante en una pantalla brillante zijn wel correct. In het meervoud wordt het brillantes: pantallas brillantes — heldere schermen. Samen vormt La pantalla puede estar demasiado brillante de structuur onderwerp + puede + infinitief + bijwoord + bijvoeglijk naamwoord: ‘Het scherm kan te fel zijn’ of, zoals de vaste vertaling aangeeft, ‘Het scherm is misschien te fel.’ De zin drukt dus onzekerheid uit over de toestand van het scherm; demasiado brillante geeft aan dat de helderheid boven het gewenste niveau ligt.

3. ¿Puedo bajar el brillo?

   Kan ik het donkerder maken?

   Puedo

   kan ik

   bajar

   lager zetten

   brillo

   helderheid

   Uitgebreide uitleg

   Puedo is de vorm van poder voor yo in de tegenwoordige tijd: puedo = “ik kan”. In een vraag als ¿Puedo + infinitief? vraag je of je iets mag of kunt doen. Voorbeeld: ¿Puedo entrar? = “Kan ik binnenkomen?” bajar is een infinitief en betekent hier “lager zetten” of “verlagen”. Het kan ook “naar beneden gaan” betekenen; het zelfstandig naamwoord erna maakt hier duidelijk dat het om een instelling gaat. Voorbeeld: Quiero bajar la música. = “Ik wil de muziek zachter zetten.” brillo betekent hier “helderheid” of “felheid”, namelijk de helderheidsinstelling van het scherm. Het is een zelfstandig naamwoord; het basiswoord is eveneens brillo. Voorbeeld: El brillo está alto. = “De helderheid staat hoog.” Samen vormt ¿Puedo bajar el brillo? een beleefde vraag met puedo (“kan/mag ik”), gevolgd door de handeling bajar en het lijdend voorwerp el brillo. De vaste betekenis is: “Kan ik het donkerder maken?”

4. Intenta bajar el brillo.

   Probeer de helderheid lager te zetten.

   Intenta

   probeer

   bajar

   lager zetten

   brillo

   helderheid

   Uitgebreide uitleg

   Intenta komt van intentar (“proberen”) en is hier een bevestigende gebiedende wijs voor tú (één aangesproken persoon): “probeer”. Het is dus niet de vorm voor usted (intente) of ustedes (intenten). Voorbeeld: Intenta escuchar. — “Probeer te luisteren.” bajar is het onbepaalde werkwoord (“lager zetten”, “verlagen”). Na intenta blijft het in deze constructie een infinitief: intenta + infinitief. Voorbeeld: Intenta bajar la música. — “Probeer de muziek zachter te zetten.” brillo is een mannelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “helderheid”. Het heeft zijn eigen basisvorm brillo; het bepaalde lidwoord erbij is el. Het werkwoord bajar drukt uit dat die helderheid lager wordt gezet. Samen vormen de delen Intenta + bajar + el brillo: “Probeer de helderheid lager te zetten.” De zin is een directe, enkelvoudige aansporing aan één persoon.

5. Yo también debería descansar los ojos.

   Ik moet mijn ogen ook laten rusten.

   Yo también

   ik ook

   debería

   zou moeten

   descansar

   rusten

   los ojos

   de ogen

   Uitgebreide uitleg

   Yo también betekent hier “ik ook”: yo is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker, en también voegt de betekenis “ook” toe. Spaans laat het onderwerp vaak weg omdat de werkwoordsvorm het al aangeeft, maar yo wordt hier expliciet genoemd voor nadruk of duidelijkheid. Voorbeeld: Yo también voy. — “Ik ga ook.” debería is een vorm van deber (“moeten” of “horen te”) in de conditionele wijs, bij yo, él, ella en usted. In deze zin maakt die vorm het advies minder direct dan debo (“ik moet”): debería descansar betekent “ik zou moeten rusten” of natuurlijk “ik moet eigenlijk rusten”. Het onderwerp yo maakt hier duidelijk dat de spreker over zichzelf spreekt. Voorbeeld: Deberías beber agua. — “Je zou water moeten drinken.” descansar is het hele werkwoord “rusten”. Na debería blijft het volgende werkwoord in de infinitief: debería descansar, niet een vervoegde vorm. De infinitief kan ook zelfstandig als algemene handeling worden gebruikt, bijvoorbeeld Es bueno descansar. — “Het is goed om te rusten.” los ojos betekent “de ogen”. los is het meervoudige bepaalde lidwoord dat hier bij het meervoudige mannelijke zelfstandig naamwoord ojos hoort; ojo betekent “oog” en ojos is de meervoudsvorm. In combinatie met descansar verwijst het naar je ogen laten rusten of je ogen rust geven. Voorbeeld: Cierra los ojos. — “Sluit je ogen.” Samen vormen de delen Yo también debería descansar los ojos. de betekenis: “Ik zou mijn ogen ook moeten laten rusten.” De spreker neemt zichzelf dus op in de groep of situatie waarop también betrekking heeft, en geeft aan dat het rust geven aan de ogen voor hem of haar eveneens verstandig is. De eerdere en volgende zinnen over de helderheid en wegkijken van het scherm passen bij dezelfde praktische context, maar veranderen de betekenis van deze zin niet.

6. Mira hacia otro lado, lejos de la pantalla.

   Kijk nu weg van het scherm.

   Mira

   Kijk

   hacia

   naar, in de richting van

   otro

   ander

   lado

   kant

   lejos de

   ver van

   pantalla

   scherm

   Uitgebreide uitleg

   Mira is de bevestigende bevelsvorm van mirar voor tú (één aangesproken persoon): “kijk”. Het is dus niet de vorm voor usted (mire) of ustedes (miren). Bijvoorbeeld: Mira aquí. = “Kijk hier.” hacia geeft een richting aan: “naar” of “in de richting van”. Het benoemt de richting, niet noodzakelijk het bereiken van een bestemming. Bijvoorbeeld: Camina hacia la puerta. = “Loop naar de deur.” otro betekent hier “ander”. Het is een bijvoeglijk naamwoord en staat vóór lado; het past zich aan het zelfstandig naamwoord aan: otro lado (mannelijk enkelvoud), otra dirección (vrouwelijk enkelvoud), otros lados (mannelijk meervoud). In deze zin verwijst het niet naar een specifiek benoemde andere kant; het geeft aan dat het om een andere kant gaat. lado is het zelfstandig naamwoord “kant” of “zijde”. De vaste combinatie hacia otro lado betekent “naar een andere kant” en kan natuurlijk worden weergegeven als “wegkijken”. Bijvoorbeeld: Mira al otro lado. = “Kijk naar de andere kant.” lejos de betekent “ver van” of “op afstand van”. lejos is hier een bijwoord van afstand en de leidt datgene in waarvan de afstand wordt aangegeven. Bijvoorbeeld: El hotel está lejos de aquí. = “Het hotel is ver van hier.” pantalla betekent “scherm”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la pantalla; het meervoud is las pantallas. In lejos de la pantalla staat la omdat naar een bepaald scherm wordt verwezen. Samen vormt Mira hacia otro lado een directe aansporing: “Kijk naar een andere kant” of natuurlijker “Kijk weg”. lejos de la pantalla specificeert waarvan de blik weg moet zijn: “ver van het scherm”. De volledige uiting betekent daarom: “Kijk weg, ver van het scherm.”

7. Eso se siente mejor.

   Dat voelt beter.

   Eso

   dat

   se siente

   voelt aan

   mejor

   beter

   Uitgebreide uitleg

   Eso betekent hier “dat” en verwijst naar iets dat in de situatie al duidelijk is; de precieze referent wordt in deze ene zin niet benoemd. Het is een zelfstandig gebruikt, onzijdig aanwijzend voornaamwoord. Ter vergelijking: ese en esa verwijzen naar een mannelijk respectievelijk vrouwelijk zelfstandig naamwoord, terwijl eso geen zelfstandig naamwoord met grammaticaal geslacht vervangt. se siente komt van sentirse, “zich voelen” of “aanvoelen”. In deze zin is se onderdeel van de pronominale werkwoordsvorm; siente is de tegenwoordige tijd van sentir/sentirse in de derde persoon enkelvoud. De vorm past bij eso: “dat voelt”. Het gaat hier om hoe iets aanvoelt, niet om het actief waarnemen van iets als voorwerp. Voorbeeld: Me siento mejor. — “Ik voel me beter.” mejor betekent hier “beter”. In deze functie is het de vergelijkende vorm van bien (“goed”): bien → mejor. Het vergelijkt de huidige ervaring met een eerdere of andere toestand, zonder die vergelijking expliciet te noemen. Mejor kan ook als bijvoeglijk naamwoord bij een zelfstandig naamwoord staan, maar dat is in deze zin niet het geval. Samen vormen de delen Eso se siente mejor.: “Dat voelt beter.” De aanwijzing eso benoemt wat aanvoelt, se siente beschrijft die ervaring, en mejor geeft aan dat de ervaring verbeterd is ten opzichte van een andere toestand.

8. Tómate otro descanso más tarde.

   Neem later nog een pauze.

   Tómate

   neem voor jezelf

   otro

   nog een

   descanso

   pauze

   más tarde

   later

   Uitgebreide uitleg

   Tómate is here an affirmative command addressed to one tú: “neem voor jezelf”. It combines the tú-command form toma of tomar with the clitic te, written together as tómate; the accent keeps the intended stress. In tomarse un descanso, this combination is a common way to say “een pauze nemen”, with te marking the person involved in the action. Voorbeeld: Tómate cinco minutos. — Neem vijf minuten voor jezelf. Otro means “nog een” or “een andere” and agrees here with the masculine singular noun descanso: otro descanso. It presents the break as an additional one, not as the first or only break. Voorbeeld: Quiero otro café. — Ik wil nog een koffie. Descanso is a masculine singular noun meaning “pauze” or “rustmoment”. The related verb descansar means “rusten”. Voorbeeld: Necesito un descanso. — Ik heb een pauze nodig. Más tarde is a time expression meaning “later”, referring to a later moment than the current one. Voorbeeld: Lo hacemos más tarde. — We doen het later. Together, tómate otro descanso gives the reusable pattern “neem nog een pauze”, and más tarde places that action later in time. The complete utterance therefore means: “Neem later nog een pauze.”