Praten over een zere rug | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Me duele la espalda.

   Mijn rug doet pijn.

   Me duele

   doet pijn bij mij

   espalda

   rug

   Uitgebreide uitleg

   Me duele betekent hier dat de spreker pijn ervaart. Het werkwoord is doler (“pijn doen”); duele is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. De vorm staat in het enkelvoud omdat het pijn veroorzakende lichaamsdeel enkelvoudig is: la espalda. Me geeft de persoon aan die de pijn voelt. Het patroon is: me/te/le duele + enkelvoudig lichaamsdeel en me/te/le duelen + meervoudig lichaamsdeel. Voorbeeld: Me duele la cabeza. — “Mijn hoofd doet pijn.” espalda betekent “rug”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het lidwoord la. Het meervoud is espaldas, bijvoorbeeld in een context waarin meerdere ruggen bedoeld zijn. In la espalda recta betekent recta “recht”; dat bijvoeglijk naamwoord stemt in geslacht en getal af op espalda. Samen vormen de delen Me duele la espalda: “Mijn rug doet pijn.” De rug is grammaticaal het lichaamsdeel dat pijn doet, en me markeert degene die die pijn voelt. Het patroon is herbruikbaar met andere lichaamsdelen, bijvoorbeeld Me duelen las piernas. — “Mijn benen doen pijn.”

2. Intenta sentarte con la espalda recta.

   Probeer rechtop te zitten.

   Intenta

   probeer

   sentarte

   gaan zitten

   espalda

   rug

   recta

   rechtop; recht

   Uitgebreide uitleg

   Intenta betekent hier “probeer” en is de bevestigende opdrachtvorm voor tú van intentar (“proberen”). Dezelfde vorm kan buiten een opdracht ook de tegenwoordige tijd zijn voor él, ella of usted: “hij/zij/u probeert”. sentarte bestaat uit de infinitief sentar met het wederkerende voornaamwoord te: sentar = “zetten” en sentarse = “gaan zitten” of “zitten”. Na intentar staat een infinitief: intenta sentarte = “probeer te gaan zitten”. Te verwijst hier naar de aangesprokene; het hoort grammaticaal bij de wederkerende handeling, niet bij espalda. espalda betekent “rug”. Het zelfstandige naamwoord is vrouwelijk enkelvoud, zoals zichtbaar in la espalda. Het komt ook voor in een nuttige combinatie als me duele la espalda (“mijn rug doet pijn”), maar in deze zin benoemt het de houding van de rug. recta betekent hier “recht” of “rechtop”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van recto en stemt af op het vrouwelijke enkelvoud espalda: la espalda recta. De vorm beschrijft dus de rug, niet de aangesprokene. Een vergelijkbaar voorbeeld is mantén la espalda recta — “houd je rug recht”. Samen vormt sentarte con la espalda recta de instructie om te gaan zitten met de rug in een rechte, opgerichte houding. De hele uiting betekent daarom: “Probeer rechtop te zitten.”

3. Hoy estuve sentado demasiado tiempo.

   Ik heb vandaag te lang gezeten.

   Hoy

   vandaag

   estuve

   ik was

   sentado

   zittend

   demasiado tiempo

   te lang

   Uitgebreide uitleg

   Hoy betekent hier “vandaag” en plaatst de gebeurtenis op de huidige dag. Het staat vaak aan het begin, maar kan ook elders staan: Hoy trabajo. — “Vandaag werk ik.” estuve is de eerste persoon enkelvoud van estar in de verleden tijd pretérito indefinido: “ik was” of, afhankelijk van de context, “ik verbleef”. In deze zin vormt het samen met sentado de uitdrukking estuve sentado: “ik zat” of letterlijk “ik was zittend”. Deze vorm presenteert de periode van zitten als afgesloten. Vergelijk estaba sentado — “ik zat / ik was aan het zitten”, met meer nadruk op een toestand die op dat moment voortduurde. sentado is het mannelijk enkelvoud van het voltooid deelwoord van sentar, gebruikt als beschrijvend woord bij estar: estar sentado — “zitten / zittend zijn”. De vorm stemt in geslacht en getal overeen met de persoon of het zelfstandig naamwoord dat hij beschrijft; hier staat dus de vorm mannelijk enkelvoud. Het voltooid deelwoord is niet hetzelfde als de gebiedende wijs siéntate — “ga zitten” tegen één persoon. demasiado tiempo drukt uit dat de duur groter was dan gewenst: “te lang”. Demasiado betekent hier “te veel” en bepaalt tiempo (“tijd”); samen gaat het om een te lange duur, niet om een exact genoemde hoeveelheid tijd. Een vergelijkbaar voorbeeld is Esperé demasiado tiempo. — “Ik heb te lang gewacht.” Samen betekent Hoy estuve sentado demasiado tiempo.: “Vandaag heb ik te lang gezeten.” Hoy bepaalt wanneer, estuve sentado beschrijft de afgesloten periode van zitten, en demasiado tiempo zegt dat die periode langer was dan wenselijk.

4. Estírate despacio si puedes.

   Rek je langzaam uit als je kunt.

   Estírate

   rek je uit

   despacio

   langzaam

   si puedes

   als je kunt

   Uitgebreide uitleg

   Estírate is de bevestigende gebiedende wijs voor tú (één aangesproken persoon) van estirarse, “zich uitrekken”. De vorm bestaat uit estira + het wederkerende voornaamwoord te; bij deze aangehechte vorm blijft het accentteken staan: estírate. Het onderwerp is dus de aangesproken persoon, die ook degene is die zich uitrekt. Vergelijk: Estírate un poco. — “Rek je een beetje uit.” despacio is een bijwoord en beschrijft hoe de handeling gebeurt: langzaam of rustig. Het verandert niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Camina despacio. — “Loop langzaam.” si puedes betekent “als je kunt”. si leidt hier een voorwaarde in. puedes is de tegenwoordige tijd van poder voor tú: tú puedes. Het is hier geen bevel, maar een voorwaardelijke bijzin: de aangesproken persoon moet alleen de voorafgaande handeling uitvoeren voor zover dat mogelijk is. Voorbeeld: Ven si puedes. — “Kom als je kunt.” Samen vormt Estírate despacio de aansporing “Rek je langzaam uit”, en si puedes verzacht die aansporing met de voorwaarde “als je kunt”. De volledige betekenis is daarom: “Rek je langzaam uit als je kunt.”

5. Esta silla es más cómoda.

   Deze stoel zit beter.

   Esta

   deze

   silla

   stoel

   más cómoda

   comfortabeler

   Uitgebreide uitleg

   Esta betekent hier ‘deze’ en verwijst naar één vrouwelijk zelfstandig naamwoord. De vorm stemt af op silla: mannelijk enkelvoud is este, vrouwelijk enkelvoud esta; meervoudsvormen zijn estos en estas. Voorbeeld: Esta mesa es grande. — ‘Deze tafel is groot.’ Silla betekent ‘stoel’. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: daarom staat het samen met esta en met de vrouwelijke vorm cómoda. Het meervoud is sillas. Más cómoda betekent hier ‘comfortabeler’ of, natuurlijker in de vertaling, ‘beter zitten’. Cómoda is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord cómodo, omdat het silla beschrijft. De vergelijking wordt gevormd met más + bijvoeglijk naamwoord: más cómodo voor mannelijk enkelvoud en más cómoda voor vrouwelijk enkelvoud. Menos cómoda betekent ‘minder comfortabel’. Voorbeeld: Esta silla es más cómoda que aquella. — ‘Deze stoel is comfortabeler dan die daar.’ Samen betekent Esta silla es más cómoda: ‘Deze stoel is comfortabeler.’ In de vaste Nederlandse vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als ‘Deze stoel zit beter’. Es is de vorm van ser die hier de stoel met de eigenschap ‘comfortabeler’ verbindt. De hele zin is dus een herbruikbaar patroon: Esta + zelfstandig naamwoord + es más + bijvoeglijk naamwoord.

6. Quédate ahí unos minutos.

   Blijf daar een paar minuten.

   Quédate

   blijf

   ahí

   daar

   minutos

   minuten

   Uitgebreide uitleg

   Quédate is de bevestigende bevelsvorm van quedarse voor één aangesproken persoon in de informele tú-vorm. Hier betekent het “blijf”. Het wederkerende voornaamwoord te staat vast aan de bevelsvorm: queda + te → quédate. Het infinitief is quedarse (“blijven”); quédate betekent “blijf!”. Voorbeeld: Quédate aquí. — “Blijf hier.” ahí is een plaatsbijwoord met de betekenis “daar”. Het verwijst naar een plaats die uit de situatie wordt begrepen; het woord geeft zelf niet aan wie of wat daar is. Vergelijk aquí (“hier”) en allí (“daar ginds”); de keuze hangt af van het bedoelde ruimtelijke onderscheid. minutos is het meervoud van het zelfstandig naamwoord minuto (“minuut”). De uitgang -s markeert hier het meervoud. In unos minutos betekent unos in deze context “een paar” of “enkele”; het noemt geen exact aantal. Voorbeeld: Espera unos minutos. — “Wacht een paar minuten.” Samen vormt Quédate ahí de instructie “Blijf daar”, en unos minutos geeft de duur aan: “een paar minuten”. De volledige uiting betekent dus: “Blijf daar een paar minuten.”

7. Un descanso corto debería ayudar.

   Een korte rustpauze zou moeten helpen.

   descanso

   rustpauze

   corto

   kort

   debería

   zou moeten

   ayudar

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   descanso betekent hier ‘rustpauze’ of ‘rust’. Het is een zelfstandig naamwoord: el descanso in het enkelvoud en los descansos in het meervoud. In Un descanso corto verwijst het naar één rustpauze, zonder dat un op zichzelf een precieze numerieke hoeveelheid uitdrukt. corto betekent hier ‘kort’ en beschrijft descanso. Het bijvoeglijk naamwoord staat na het zelfstandig naamwoord en past zich eraan aan: un descanso corto, maar una pausa corta; in het meervoud bijvoorbeeld descansos cortos. debería komt van deber en is hier de derde persoon enkelvoud van de conditionele vorm. Samen met een infinitief drukt het een verwachting of voorzichtige aanbeveling uit: debería ayudar = ‘zou moeten helpen’. De vorm verwijst hier naar un descanso corto, niet naar de persoon die spreekt. Vergelijk: debo ayudar = ‘ik moet helpen’ en debería ayudar = ‘ik zou moeten helpen’. ayudar is de infinitief ‘helpen’. Na debería blijft het werkwoord in de infinitief; het krijgt dus niet de vorm voor een bepaalde persoon. Voorbeeld: Una pausa puede ayudar. = ‘Een pauze kan helpen.’ Samen vormen de delen Un descanso corto en debería ayudar: ‘Een korte rustpauze zou moeten helpen.’ De zin presenteert dit als een verwachting of voorzichtige inschatting, niet als een absolute garantie. In de gegeven context past dat bij het advies om daar enkele minuten te blijven en daarna rustig te bewegen wanneer men opstaat.

8. Muévete despacio cuando te levantes.

   Beweeg langzaam als je opstaat.

   Muévete

   beweeg

   despacio

   langzaam

   cuando

   wanneer

   te levantes

   je opstaat

   Uitgebreide uitleg

   Muévete betekent hier «beweeg je». Het is de bevestigende gebiedende wijs van moverse voor één aangesproken persoon in de informele tú-vorm. te is het wederkerend voornaamwoord en staat bij deze bevestigende opdracht achter het werkwoord vast eraan: muévete. De klemtoon blijft daardoor op de bedoelde plaats zichtbaar met het accentteken. Vergelijk: Muévete más rápido. — «Beweeg sneller.» despacio is een bijwoord en zegt hoe de beweging moet gebeuren: langzaam of rustig. Het verandert niet mee met de persoon of het aantal. Een bruikbare tegenstelling is rápido — «snel»; Muévete rápido betekent «Beweeg snel». cuando leidt hier een tijdsbepaling in en betekent «wanneer» of «als». Het verbindt de opdracht met het moment waarop de tweede handeling plaatsvindt. te levantes betekent hier «je opstaat». Het komt van het wederkerende werkwoord levantarse; levantes is de tegenwoordige conjunctief in de tú-vorm en te verwijst naar dezelfde aangesproken persoon. Na cuando wordt deze vorm gebruikt voor een toekomstige of nog niet gerealiseerde handeling: Cuando te levantes, bebe agua. — «Als je opstaat, drink dan water.» Samen geeft de opdracht aan dat de aangesproken persoon langzaam moet bewegen op het moment van opstaan: «Beweeg langzaam als je opstaat.»