Praten over moe zijn tijdens het werk | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hoy tengo mucho trabajo.

   Ik heb vandaag veel werk.

   Hoy

   vandaag

   tengo

   ik heb

   mucho

   veel

   trabajo

   werk

   Uitgebreide uitleg

   Hoy betekent hier ‘vandaag’ en is een tijdsbepaling. Het kan vooraan of elders in de zin staan: Hoy trabajo betekent ‘Vandaag werk ik’, terwijl Trabajo hoy betekent ‘Ik werk vandaag’. Het woord verandert niet mee met de spreker of met het aantal. tengo is de vorm van tener (‘hebben’) in de tegenwoordige tijd voor de eerste persoon enkelvoud: yo tengo = ‘ik heb’. Andere nuttige vormen zijn tienes = ‘jij hebt’ en tiene = ‘hij/zij/u heeft’. Spaans laat het onderwerpwoord vaak weg, omdat de werkwoordsvorm al laat zien wie de handeling uitvoert. Voorbeeld: Tengo tiempo. — ‘Ik heb tijd.’ mucho betekent hier ‘veel’ en hoort bij trabajo. In deze combinatie staat het in de mannelijke enkelvoudsvorm, omdat trabajo een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord is. De vorm past zich aan het zelfstandig naamwoord aan: mucha agua = ‘veel water’, muchos libros = ‘veel boeken’, muchas tareas = ‘veel taken’. In mucho trabajo gaat het om een grote hoeveelheid werk; het zegt niet noodzakelijk dat er een exact aantal is. trabajo betekent hier ‘werk’. Het is een zelfstandig naamwoord. Het kan ook de vorm van het werkwoord trabajar zijn voor yo in de tegenwoordige tijd: Yo trabajo = ‘Ik werk’. In deze zin is het door mucho gebruikte zelfstandig naamwoord, niet het werkwoord. Voorbeeld: Tengo trabajo. — ‘Ik heb werk.’ Samen vormen de delen Hoy + tengo + mucho trabajo de betekenis: ‘Ik heb vandaag veel werk.’ De Spaanse woordvolgorde is hier rechtstreeks bruikbaar als patroon: Hoy tengo mucho/mucha ... — ‘Vandaag heb ik veel ...’. De zin beschrijft de hoeveelheid werk die de spreker vandaag heeft; hij zegt niet dat er een precies aantal opdrachten wordt genoemd.

2. Te ves cansado, así que tómate un descanso.

   Je ziet er moe uit, dus neem even pauze.

   Te ves

   je ziet er … uit

   cansado

   moe

   así que

   dus

   tómate

   neem voor jezelf

   descanso

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Te ves komt van verse (“eruitzien”) en staat hier in de tegenwoordige tijd met te voor de aangesproken persoon: “je ziet er … uit”. Het patroon te ves + bijvoeglijk naamwoord beschrijft hoe iemand eruitziet of overkomt. Voorbeeld: Te ves bien. — “Je ziet er goed uit.” cansado betekent hier “moe”. Dit is een bijvoeglijk naamwoord in de mannelijke enkelvoudsvorm; het stemt af op de persoon die met te wordt aangesproken. De vrouwelijke enkelvoudsvorm is cansada, en de meervoudsvormen zijn cansados en cansadas, afhankelijk van de bedoelde personen. así que verbindt een reden of situatie met het gevolg ervan: “dus” of “daarom”. Het sluit het voorafgaande niet uit, maar leidt er een gevolg uit af. Voorbeeld: Es tarde, así que me voy. — “Het is laat, dus ik ga weg.” tómate is een bevestigende gebiedende wijs voor tú van tomar (“nemen”), met het wederkerende voornaamwoord te eraan vast. In deze combinatie betekent het natuurlijk “neem voor jezelf”. Bij een bevestigende opdracht wordt te aan de werkwoordsvorm vastgeschreven: tómate. Het accentteken bewaart de juiste klemtoon. Dit is niet de vorm voor usted; die zou tómese zijn. descanso is het zelfstandig naamwoord “pauze” of “rustmoment”. Het is mannelijk enkelvoud: un descanso. Het kan ook “rust” betekenen, afhankelijk van de context; hier gaat het om een pauze die iemand kan nemen. Samen betekent Te ves cansado “Je ziet er moe uit”. Así que maakt daarvan de gevolgtrekking “dus”, en tómate un descanso betekent “neem een pauze”. De volledige uiting is daarom: “Je ziet er moe uit, dus neem even pauze.”

3. Me preocupa que se acerque la fecha límite.

   Ik maak me zorgen omdat de deadline dichterbij komt.

   Me preocupa

   Ik maak me zorgen

   se acerque

   dichterbij komt

   fecha límite

   deadline

   Uitgebreide uitleg

   Me preocupa betekent hier “ik maak me zorgen”. In de Spaanse constructie preocuparle algo a alguien is datgene wat zorgen baart grammaticaal het onderwerp: la fecha límite baart zorgen, terwijl me aangeeft wie die zorg ervaart. me is de vorm voor “aan/mij”; vergelijk bijvoorbeeld Me preocupa el examen — “Ik maak me zorgen over het examen.” Het werkwoord staat hier in de derde persoon enkelvoud: preocupa, omdat het onderwerp enkelvoudig is. se acerque betekent hier “dichterbij komt”. Dit is de vorm van acercarse (“dichterbij komen”): acerque is de tegenwoordige conjunctief, derde persoon enkelvoud, met se als deel van het wederkerende werkwoord. Na een uitdrukking van zorg zoals me preocupa que ... gebruikt het Spaans deze conjunctief voor de gebeurtenis waarover iemand zich zorgen maakt. Vergelijk: Me alegra que llegues — “Ik ben blij dat je aankomt.” Het onderwerp van se acerque is hier la fecha límite, dus de deadline komt dichterbij. fecha límite betekent “deadline”. fecha is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; límite specificeert welk soort datum het is. Het meervoud is fechas límite wanneer er meerdere deadlines worden bedoeld; límite blijft in deze combinatie doorgaans onveranderd. Een vergelijkbaar voorbeeld is La fecha límite es mañana — “De deadline is morgen.” Samen vormt de zin: Me preocupa + que se acerque la fecha límite: “Ik maak me zorgen omdat de deadline dichterbij komt.” De zin drukt dus bezorgdheid uit over het naderen van één specifieke deadline, zonder te zeggen wat het uiteindelijke resultaat zal zijn.

4. Alejarte un momento puede ayudarte a trabajar mejor después.

   Even afstand nemen kan je helpen om daarna beter te werken.

   Alejarte

   afstand nemen

   un momento

   een moment

   puede

   kan

   ayudarte

   je helpen

   trabajar

   werken

   mejor

   beter

   después

   daarna

   Uitgebreide uitleg

   Alejarte betekent hier ‘afstand nemen’. Het is het infinitief alejar met het wederkerende voornaamwoord te eraan vast: alejarse = afstand nemen, en alejarte = afstand nemen met betrekking tot ‘jou’. Bij een infinitief kan zo’n voornaamwoord eraan vast worden geschreven. Voorbeeld: Alejarme un momento me ayuda. — Even afstand nemen helpt mij. Un momento betekent ‘een moment’, dus een korte tijdsduur. Momento is een zelfstandig naamwoord; het onbepaalde lidwoord un stemt ermee overeen in mannelijk enkelvoud. De zin stelt hier geen exact aantal momenten vast. Puede komt van poder en is de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd. In puede drukt het uit dat iets mogelijk of in staat is om iets te doen: ‘kan’. Het onderwerp is hier de handeling alejarte, die als geheel enkelvoudig wordt behandeld. Een nuttig patroon is puede + infinitief: Puede funcionar. — Het kan werken. Ayudarte betekent ‘je helpen’. Het bestaat uit ayudar + het lijdendvoorwerpvoornaamwoord te; bij een infinitief kan te eraan vast worden geschreven. In deze zin is degene die geholpen wordt ‘je’, terwijl alejarte de handeling is die kan helpen. Voorbeeld: Quiero ayudarte. — Ik wil je helpen. Trabajar is het infinitief ‘werken’. Na puede staat het in de infinitief, zonder persoonsuitgang: puede trabajar = ‘kan werken’. Hier is trabajar het werk dat door te geholpen kan worden. Mejor betekent hier ‘beter’. Het is in deze zin een bijwoordelijke vergelijkende vorm: het zegt dat het werken op een betere manier gebeurt. Mejor is de vergelijkende vorm die bij bien (‘goed’) hoort; als bijvoeglijk naamwoord kan mejor ook ‘beter’ betekenen, maar dan beschrijft het een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Ahora trabajo mejor. — Nu werk ik beter. Después betekent ‘daarna’ of ‘later’. Het plaatst het werken na het moment van afstand nemen. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Lo haré después. — Ik doe het daarna. Samen vormt Alejarte un momento de handeling ‘even afstand nemen’. Puede ayudarte zegt dat die handeling jou kan helpen, en a trabajar mejor después specificeert waarmee: daarna beter werken. De volledige betekenis is dus: ‘Even afstand nemen kan je helpen om daarna beter te werken.’

5. Quizás debería descansar la vista un minuto.

   Misschien moet ik mijn ogen een minuut rust geven.

   Quizás

   misschien

   debería

   zou moeten

   descansar

   rusten

   la vista

   het zicht; de ogen

   un minuto

   een minuut

   Uitgebreide uitleg

   Quizás drukt onzekerheid uit: “misschien”. Het staat hier bij een mogelijke of voorzichtige aanbeveling. Een vergelijkbaar voorbeeld is: Quizás mañana llueva. — “Misschien regent het morgen.” debería is de vorm van deber voor de eerste persoon enkelvoud in de conditionele wijs: deber → debería. In deze zin betekent het “zou moeten” en verwijst het naar wat de spreker zelf behoort te doen. Het is dus niet de vorm voor “jij zou moeten”; daarvoor gebruik je bijvoorbeeld deberías. Voorbeeld: Debería dormir más. — “Ik zou meer moeten slapen.” descansar is een infinitief en betekent hier “rust geven” of “rusten”. Na debería blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief: debería descansar. Voorbeeld: Debo parar. — “Ik moet stoppen.” la vista is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. In deze vaste uitdrukking verwijst het naar het gezichtsvermogen, praktisch naar de ogen: descansar la vista betekent “de ogen rust geven”. Het lidwoord la hoort bij dit enkelvoudige vrouwelijke zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Leer mucho puede cansar la vista. — “Veel lezen kan de ogen vermoeien.” un minuto betekent hier “een minuut”: een korte tijdsduur. minuto is een mannelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, daarom staat er un. Voorbeeld: Espera un minuto. — “Wacht een minuut.” Samen vormen de delen Quizás debería (“misschien zou ik moeten”), descansar la vista (“mijn ogen rust geven”) en un minuto (“een minuut”) de betekenis: “Misschien moet ik mijn ogen een minuut rust geven.” De eerste persoon zit grammaticaal in debería; de vertaling maakt het bezittelijke verband met de ogen expliciet.

6. Bebe agua y respira despacio durante un minuto.

   Drink water en adem een minuut rustig.

   Bebe

   drink

   agua

   water

   respira

   adem

   despacio

   rustig, langzaam

   minuto

   minuut

   Uitgebreide uitleg

   Bebe is hier de bevestigende gebiedende wijs van beber (“drinken”) voor één aangesproken persoon in de tú-vorm. De vorm geeft een directe instructie aan één persoon; hij is niet de usted-vorm. Voorbeeld: Bebe agua. — “Drink water.” agua betekent “water”. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Necesito agua. — “Ik heb water nodig.” respira is de bevestigende gebiedende wijs van respirar (“ademen”), opnieuw voor één aangesproken persoon in de tú-vorm. Bebe en respira zijn twee afzonderlijke instructies die met y (“en”) verbonden zijn. Voorbeeld: Respira lentamente. — “Adem langzaam.” despacio is een bijwoord met de betekenis “rustig” of “langzaam”. Het beschrijft hier hoe de persoon moet ademen en verandert niet mee met persoon of aantal. respira despacio betekent dus “adem rustig/langzaam”. durante un minuto geeft de duur aan: “gedurende een minuut” of natuurlijker “een minuut lang”. durante betekent “gedurende/tijdens”; un minuto betekent hier “een minuut”. Samen vormen de delen twee opdrachten: Bebe agua = “Drink water” en respira despacio durante un minuto = “adem een minuut lang rustig”. De volledige uiting betekent: “Drink water en adem een minuut rustig.”

7. Entonces puedo terminar la última sección.

   Dan kan ik het laatste gedeelte afmaken.

   Entonces

   dan

   puedo

   ik kan

   terminar

   afmaken

   última

   laatste

   sección

   gedeelte

   Uitgebreide uitleg

   Entonces betekent hier “dan” of “dus” en verbindt deze stap met wat eerder is gezegd. Het is een veelgebruikte verbindingsuitdrukking; de precieze Nederlandse keuze hangt af van het verband. puedo is de ik-vorm van het tegenwoordige poder (“kunnen”): puedo, puedes, puede. Met een infinitief erna betekent puedo + infinitief dat de spreker iets kan doen. Voorbeeld: Puedo descansar. — “Ik kan rusten.” terminar is een infinitief en betekent “afmaken” of “beëindigen”. Na puedo blijft het werkwoord in de infinitief: puedo terminar betekent “ik kan afmaken”. De vorm verandert hier dus niet mee met de persoon; puedo draagt de persoonsinformatie. última betekent hier “laatste”. Dit is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord último: último bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord, última bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: la última página — “de laatste pagina.” sección betekent “gedeelte” of “sectie”. Het is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; daarom staat het bepalende bijvoeglijk naamwoord hier in de vorm última. Het meervoud is secciones. Samen vormt puedo terminar la última sección de herbruikbare structuur poder + infinitief + zelfstandig naamwoord: de spreker zegt dat die persoon het laatste gedeelte kan afmaken. Entonces maakt daarvan de gevolgtrekkende stap “Dan kan ik het laatste gedeelte afmaken.”

8. Revisaré el borrador mientras descansas.

   Ik zal het concept nakijken terwijl jij rust.

   Revisaré

   ik zal nakijken

   borrador

   concept

   mientras

   terwijl

   descansas

   jij rust

   Uitgebreide uitleg

   Revisaré betekent hier dat de spreker het nakijken later zal doen. De vorm komt van revisar en is de toekomende tijd, eerste persoon enkelvoud: revisaré = “ik zal nakijken”. De uitgang -é geeft hier zowel de eerste persoon enkelvoud als de toekomstige tijd aan. Voorbeeld: Mañana revisaré el informe. — “Morgen zal ik het verslag nakijken.” borrador is een mannelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud en betekent hier “concept”, dus een nog niet definitieve tekst. Het bepaalde lidwoord el staat ervoor omdat naar een specifiek concept wordt verwezen. Het meervoud is borradores. mientras is een voegwoord met de betekenis “terwijl”. Het verbindt twee gebeurtenissen die gelijktijdig plaatsvinden: Trabajo mientras escuchas. — “Ik werk terwijl jij luistert.” descansas komt van descansar en betekent hier “jij rust”. Het is de tegenwoordige tijd, tweede persoon enkelvoud; het onderwerp tú wordt in het Spaans meestal niet uitgesproken omdat de werkwoordsvorm het al aanduidt. Vergelijk descansas (“jij rust”) met descansa (“hij/zij rust” of formeel “u rust”). Samen betekent Revisaré el borrador mientras descansas.: “Ik zal het concept nakijken terwijl jij rust.” De hoofdzin gebruikt de toekomende tijd voor de handeling van de spreker; mientras descansas geeft aan dat die handeling plaatsvindt tijdens jouw rusten.