Een grote pan lenen | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. ¿Puedo pedirte prestada tu sartén grande hoy?

   Kan ik vandaag je grote pan lenen?

   Puedo

   kan ik

   pedirte

   je vragen

   prestada

   geleend

   tu

   jouw/je

   sartén

   pan

   grande

   grote

   hoy

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Puedo is de ik-vorm van poder in de tegenwoordige tijd: “ik kan”. Samen met het volgende infinitief vormt het hier “Kan ik …?”. In deze zin gaat het om de mogelijkheid of toestemming om iets te vragen. pedirte bestaat uit pedir (“vragen”) en het aangehechte voornaamwoord te (“jou/je”). Het patroon pedir algo prestado a alguien betekent “iets van iemand lenen” of letterlijk “iemand vragen iets uit te lenen”. In deze zin vervangt te de persoon aan wie je het vraagt: pedirte algo prestado — “jou vragen iets uit te lenen”. Bij een infinitief wordt zo’n voornaamwoord in het Spaans vaak eraan vastgeschreven: pedir → pedirte. prestada komt van prestar (“uitlenen”) en heeft hier de vrouwelijke enkelvoudsvorm. Het stemt af op sartén, dat in deze zin vrouwelijk wordt gebruikt: sartén prestada. De mannelijke vorm is prestado, bijvoorbeeld in pedir prestado el libro — “het boek lenen”. In pedir algo prestado beschrijft prestado het voorwerp dat je wilt lenen. tu is een bezittelijk bepalend woord: “jouw/je”. Het verwijst naar de aangesproken persoon in het enkelvoud en heeft hier geen accent. Vergelijk tu sartén (“jouw pan”) met tú (“jij”). Tu verandert niet mee met het geslacht van het bezit: bijvoorbeeld tu libro en tu sartén. sartén is het zelfstandig naamwoord voor “pan”. In deze zin is het vrouwelijk, zoals ook blijkt uit prestada: la sartén prestada — “de geleende pan”. grande betekent “groot”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij sartén en staat hier erachter: sartén grande. In het enkelvoud heeft grande dezelfde vorm bij mannelijke en vrouwelijke zelfstandige naamwoorden; in het meervoud wordt het grandes: una sartén grande — “een grote pan”; unas sartenes grandes — “grote pannen”. hoy betekent “vandaag” en geeft aan wanneer het lenen wordt gevraagd. Het is een onveranderlijk tijdwoord. Voorbeeld: ¿Puedo usarlo hoy? — “Kan ik het vandaag gebruiken?” Samen betekent ¿Puedo pedirte prestada tu sartén grande hoy?: “Kan ik vandaag je grote pan lenen?” Puedo maakt er een vraag naar mogelijkheid of toestemming van, pedirte richt het vragen tot de aangesproken persoon, prestada tu sartén grande benoemt de pan die men wil lenen, en hoy geeft de dag aan. te en tu zijn gericht op één aangesproken persoon.

2. Sí, pero cuidado con el mango porque se calienta.

   Dat kan, maar pas op voor het handvat, want dat wordt heet.

   Sí

   ja

   cuidado con

   pas op voor

   el mango

   het handvat

   se calienta

   wordt heet

   Uitgebreide uitleg

   Sí betekent hier “ja” en bevestigt wat eraan voorafgaat. Het is een zelfstandig antwoordwoord; het verandert niet mee met persoon of aantal. cuidado con is een vaste waarschuwingsconstructie: “pas op voor …”. Het zelfstandig naamwoord erna benoemt waarvoor je moet oppassen. Bijvoorbeeld: Cuidado con el perro. — “Pas op voor de hond.” Dit is geen vertaling van alleen cuidado; juist de combinatie met con vormt hier de waarschuwing. el mango betekent hier “het handvat”. Mango kan in andere contexten ook “mango” (de vrucht) betekenen, maar de vaste vertaling en de context van een pan ondersteunen hier de betekenis “handvat”. El is het bepaalde lidwoord bij dit mannelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord; het lidwoord markeert hier niet op zichzelf een hoeveelheid. se calienta betekent “wordt heet” of “warmt op”. De basisvorm van het werkwoord is calentarse in deze pronominale betekenis; calienta is de tegenwoordige tijd van de derde persoon enkelvoud. Het onderwerp is hier el mango, dus enkelvoud. Se maakt deel uit van de werkwoordsvorm die een verandering naar een warme toestand uitdrukt; het betekent hier niet dat het handvat een afzonderlijk voorwerp ontvangt. Vergelijk: La sartén se calienta. — “De pan wordt heet.” Samenhang: Sí, pero betekent “Ja, maar”; pero introduceert een beperking of waarschuwing, niet een vervanging van het voorafgaande “ja”. cuidado con el mango betekent “pas op voor het handvat”, en porque se calienta geeft de reden: “want het wordt heet”. De volledige betekenis is daarom: “Dat kan, maar pas op voor het handvat, want dat wordt heet.”

3. ¿Está bien usarla en esta estufa?

   Is het goed om hem op dit fornuis te gebruiken?

   Está bien

   is het goed

   usar

   gebruiken

   esta

   deze

   estufa

   fornuis

   Uitgebreide uitleg

   Está bien betekent hier ongeveer “is dat goed?” of “is dat oké?”. Está is de vorm van estar voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd; bien betekent “goed”. Samen vormt dit een veelgebruikt patroon om te vragen of iets toegestaan, geschikt of in orde is. Bijvoorbeeld: ¿Está bien abrir la ventana? — “Is het goed om het raam te openen?” usar betekent “gebruiken”. Dit is het infinitief. Na een constructie als está bien volgt hier een infinitief: ¿Está bien usar...? betekent “Is het goed om ... te gebruiken?”. Bijvoorbeeld: Es fácil usar esta máquina. — “Het is gemakkelijk om deze machine te gebruiken.” In usarla staat het lijdend-voorwerpvoornaamwoord la achter het infinitief en eraan vast geschreven. La verwijst grammaticaal naar één vrouwelijk enkelvoudig lijdend voorwerp. Het specifieke antecedent wordt in deze zin niet genoemd. De Nederlandse vertaling gebruikt hem, maar dat is geen tegenspraak: Spaanse grammaticale gender en Nederlandse grammaticale of natuurlijke gender hoeven bij hetzelfde voorwerp niet overeen te komen. Hier geeft usarla dus de betekenis “het/hem/haar gebruiken”, met in het Spaans een vrouwelijk grammaticaal antecedent. esta betekent “deze” en staat vóór estufa. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het aanwijzende woord die met estufa overeenkomt. In deze functie wordt het zonder accent geschreven. Bijvoorbeeld: Esta estufa es nueva. — “Dit fornuis is nieuw.” estufa betekent hier “fornuis” of “kooktoestel”. Het is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor esta, niet de mannelijke vorm este. De hele vraag combineert ¿Está bien ...? met het infinitief: ¿Está bien usarla en esta estufa? betekent “Is het goed om het op dit fornuis te gebruiken?”. en esta estufa geeft het fornuis aan waarop of waarin de handeling plaatsvindt. De Spaanse vorm la markeert daarbij grammaticaal een vrouwelijk enkelvoudig lijdend voorwerp; de vertaling met hem kan dezelfde bedoelde zaak weergeven zonder dezelfde Spaanse genderovereenkomst.

4. Debería estar bien si mantienes el fuego bajo.

   Dat moet goed gaan als je het vuur laag houdt.

   Debería

   zou moeten

   estar bien

   goed zijn / in orde zijn

   mantienes

   je houdt vast / je houdt

   el fuego

   het vuur

   bajo

   laag

   Uitgebreide uitleg

   Debería is de conditionele vorm van deber. Hier geeft die een verwachting of voorzichtige conclusie weer: “zou moeten”. Het onderwerp is in deze zin niet expliciet genoemd; de vorm op zichzelf legt dat onderwerp niet vast. Vergelijk: Debe funcionar. = “Het moet werken.” Estar bien betekent hier “goed zijn” of “in orde zijn”. Estar is de infinitief na debería; samen drukken ze uit dat iets naar verwachting in orde zal zijn. Bien beschrijft de toestand, niet een zelfstandig naamwoord. Mantienes is de tegenwoordige tijd van mantener (“houden”, “behouden”) voor tú: tú mantienes. In de voorwaardelijke bijzin met si staat hier de indicatief, omdat het om een reële of voorstelbare voorwaarde gaat. Het is dus niet de gebiedende wijs. Voorbeeld: Si mantienes la puerta cerrada, no entra el frío. = “Als je de deur dicht houdt, komt de kou niet binnen.” El fuego betekent “het vuur”. Fuego is een mannelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het lidwoord el. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar het vuur dat laag gehouden moet worden. Bajo betekent hier “laag”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat bij fuego hoort en daarom de mannelijke enkelvoudsvorm heeft: el fuego bajo. De vrouwelijke vorm is baja, bijvoorbeeld in la llama baja (“de lage vlam”). Samen vormen si mantienes el fuego bajo de voorwaarde “als je het vuur laag houdt”. De hoofdzin debería estar bien betekent “zou goed moeten gaan” of “zou in orde moeten zijn”. De volledige uiting betekent daarom: “Dat moet goed gaan als je het vuur laag houdt.”

5. La lavaré justo después de cenar.

   Ik was hem meteen na het eten af.

   La

   hem

   lavaré

   ik zal wassen

   justo después de

   meteen na

   cenar

   eten

   Uitgebreide uitleg

   La is een lijdend-voorwerpcliticum: de vorm verwijst naar één vrouwelijk enkelvoudig referent. De naam van die referent staat niet in deze zin. De vaste Nederlandse vertaling geeft hier hem; dat Nederlandse voornaamwoord verandert de Spaanse vorm niet. In de volgende context blijft de vrouwelijke Spaanse cliticvorm zichtbaar in Sécala en devolvérmela. lavaré komt van lavar (“wassen”). De uitgang -é markeert de eerste persoon enkelvoud van de toekomende tijd: lavaré = “ik zal wassen”. Een compacte vormreeks is lavar (infinitief), lavo (ik was) en lavé (ik waste / ik heb gewassen). Hier staat la vóór het vervoegde werkwoord: La lavaré. justo después de betekent “meteen na” of “vlak na”. justo maakt het tijdstip nadrukkelijk direct aansluitend. Het patroon justo después de + infinitief is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Saldré justo después de terminar. = “Ik vertrek meteen nadat ik klaar ben.” cenar is de infinitief van cenar, “avondeten” of “dineren”. In de tijdsbepaling después de cenar staat na de een infinitief; de hele uitdrukking betekent “na het eten”. Deze infinitief vermeldt zelf niet wie er eet. Samen identificeert La het lijdend voorwerp, zegt lavaré dat de spreker het zal wassen, en plaatst justo después de cenar die handeling meteen na het eten. De hele zin betekent: “Ik was hem meteen na het eten af.”

6. Sécala bien antes de devolvérmela.

   Droog hem goed af voordat je hem aan mij terugbrengt.

   Sécala

   Droog hem af

   bien

   goed

   antes de

   voordat

   devolvérmela

   hem aan mij terugbrengen

   Uitgebreide uitleg

   Sécala betekent hier “droog hem af”. Het is de bevestigende gebiedende wijs van secar voor tú (één aangesproken persoon): seca + la. la is een vrouwelijk enkelvoudig lijdendvoorwerpscliticum. De Spaanse vorm markeert dus grammaticaal vrouwelijk enkelvoud, ook al vertaalt het Nederlandse hem niet noodzakelijk hetzelfde grammaticale geslacht. Voorbeeld: Sécala antes de guardarla. — “Droog het af voordat je het opbergt.” bien is een bijwoord en geeft aan dat het drogen goed of grondig gebeurt. Het hoort hier bij seca. Voorbeeld: Límpialo bien. — “Maak het goed schoon.” antes de betekent “voordat” en leidt hier een infinitiefgroep in. Het bruikbare patroon is antes de + infinitief, bijvoorbeeld antes de salir — “voordat je weggaat”. devolvérmela bestaat uit devolver (“terugbrengen/teruggeven”) met me en la eraan vast. me duidt de ontvanger aan (“aan mij”); la is het vrouwelijke enkelvoudige lijdend voorwerp. Bij een mannelijk enkelvoudig lijdend voorwerp krijg je bijvoorbeeld devolvérmelo. Het accent in devolvérmela markeert de klemtoon wanneer de clitica aan het infinitief zijn toegevoegd. Samen betekent antes de devolvérmela “voordat je het aan mij terugbrengt”. De hele zin is: “Droog hem goed af voordat je hem aan mij terugbrengt.” De zin geeft één aangesproken persoon de opdracht eerst te drogen en daarna terug te brengen.

7. ¿Cuándo quieres que te la devuelva?

   Wanneer wil je hem terug?

   Cuándo

   wanneer

   quieres

   wilt

   te la

   aan jou; het/haar

   devuelva

   teruggeeft

   Uitgebreide uitleg

   Cuándo betekent hier ‘wanneer’ en vraagt naar het tijdstip. Het accentteken onderscheidt het vragende cuándo van cuando zonder accent, dat onder meer als voegwoord of tijdsaanduiding kan worden gebruikt. Voorbeeld: ¿Cuándo vienes? — ‘Wanneer kom je?’ quieres is de tweede persoon enkelvoud van querer in de tegenwoordige tijd: querer → quieres. Hier betekent het ‘je wilt’ en de vorm hoort bij tú, niet bij usted. Na querer que volgt doorgaans de subjuntivo, omdat de gewenste handeling in de bijzin wordt geplaatst. Voorbeeld: ¿Quieres que espere? — ‘Wil je dat ik wacht?’ te is een clitisch voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud en markeert hier de ontvanger: ‘aan jou’. la is het vrouwelijk enkelvoud van het directe-objectcliticum; het verwijst naar het terug te geven voorwerp, waarvan de naam hier niet wordt genoemd. Het geslacht van la hoort dus bij het grammaticale geslacht van dat voorwerp, niet bij de persoon die het ontvangt. Samen geven te la de combinatie ‘het/haar aan jou’ weer. Voorbeeld: Te la entrego mañana. — ‘Ik geef het/haar morgen aan je.’ devuelva komt van devolver (‘teruggeven’) en is hier de tegenwoordige subjuntivo na que. De vorm kan zowel eerste persoon enkelvoud als derde persoon enkelvoud zijn: yo devuelva of él/ella/usted devuelva. In deze zin wordt de uitvoerder niet expliciet genoemd; de vorm zelf bewijst dus niet wie het teruggeeft. Voorbeeld: Quiero que te la devuelva hoy. — ‘Ik wil dat hij/zij het/haar vandaag aan je teruggeeft.’ De structuur ¿Cuándo quieres que ...? betekent ‘Wanneer wil je dat ...?’ Hier is te de ontvanger, la het vrouwelijk enkelvoudige directe object en devuelva de gewenste handeling; het onderwerp van devuelva blijft onuitgesproken. De hele zin betekent volgens de vaste vertaling: ‘Wanneer wil je hem terug?’ De Spaanse vorm maakt daarnaast expliciet dat het voorwerp aan jou wordt teruggegeven (te) en gebruikt voor het voorwerp het clitic la.

8. Después de cenar está bien.

   Na het eten is goed.

   Después de cenar

   na het eten

   está bien

   is goed; is prima

   Uitgebreide uitleg

   Después de cenar betekent hier «na het eten». después de is een herbruikbare constructie voor «na» vóór een zelfstandig naamwoord of een infinitief. cenar is de infinitief «avondeten; dineren»; de infinitief noemt hier geen expliciete persoon. Bijvoorbeeld: Después de estudiar, descanso. — «Na het studeren rust ik uit.» está bien betekent hier «is goed» of «is prima». está is de derde persoon enkelvoud van estar; bien geeft in deze vaste combinatie aan dat iets aanvaardbaar of in orde is. estar bien kan ook een toestand beschrijven, bijvoorbeeld Estoy bien. — «Het gaat goed met me.» Samen maakt de zin duidelijk dat na het eten een aanvaardbaar moment is: «Na het eten is goed», natuurlijk weergegeven als «Na het eten is prima.»

9. No la necesitaré hasta más tarde esta semana.

   Ik heb hem pas later deze week weer nodig.

   No

   niet

   la

   haar/het (als lijdend voorwerp)

   necesitaré

   ik zal nodig hebben

   hasta

   tot; pas tot aan

   más tarde

   later

   esta semana

   deze week

   Uitgebreide uitleg

   No ontkent de handeling. Het staat vóór la necesitaré, zodat de betekenis is: de spreker zal het bedoelde object niet nodig hebben vóór het genoemde latere moment. la is een enkelvoudig vrouwelijk lijdend-voorwerpcliticum. Het vervangt hier een niet nader geïdentificeerd object; de zin zelf zegt niet welk object dat is. De vorm moet overeenkomen met het grammaticale geslacht en getal van dat vervangen zelfstandig naamwoord: vergelijk bijvoorbeeld lo voor een mannelijk enkelvoudig object en las voor een vrouwelijk meervoudig object. Het Nederlandse hem in de vertaling bepaalt niet welk Spaans antecedent bij la hoort. necesitaré komt van necesitar (‘nodig hebben’) en is de toekomende tijd, eerste persoon enkelvoud: ‘ik zal nodig hebben’. In het Spaans wordt die vorm gevormd met de infinitief plus een uitgang: necesitaré, necesitarás, necesitará. Het onderwerp ‘ik’ zit al in de werkwoordsvorm; een afzonderlijk yo is niet nodig. hasta geeft hier een tijdsgrens aan: ‘tot’ of, in combinatie met de ontkenning, natuurlijk ‘pas …’. No la necesitaré hasta X betekent dus niet dat het object helemaal niet nodig zal zijn, maar dat het vóór X niet nodig zal zijn. Bijvoorbeeld: No lo usaré hasta mañana. — ‘Ik zal het pas morgen gebruiken.’ más tarde betekent ‘later’. más maakt hier een vergelijking in tijd: later dan het huidige of eerder bedoelde moment. Het is geen zelfstandig naamwoord; samen vormt het een tijdsbepaling. esta semana betekent ‘deze week’. esta is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het aanwijzende woord, passend bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord semana. Vergelijk als voorbeeld este mes — ‘deze maand’; de vorm verandert daar omdat mes mannelijk is. Samen bouwen de delen de betekenis op: No + la necesitaré = ‘ik zal het niet nodig hebben’, en hasta más tarde esta semana geeft aan tot welk moment dat niet nodig zal zijn. De volledige strekking is: ‘Ik zal het pas later deze week nodig hebben.’