Schuilen voor de regen | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mi paraguas se rompió con el viento fuerte.

   Mijn paraplu ging kapot in de harde wind.

   Mi

   mijn

   paraguas

   paraplu

   se rompió

   ging kapot

   viento

   wind

   fuerte

   sterk

   Uitgebreide uitleg

   Mi betekent hier “mijn” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Het is een bezittelijke bepaler: de vorm verandert niet voor mannelijk of vrouwelijk, maar bij meervoud wordt het mis, bijvoorbeeld mis libros = “mijn boeken”. paraguas betekent “paraplu”. Dit woord heeft in het Spaans dezelfde vorm in het enkelvoud en meervoud; het lidwoord of de context maakt het aantal duidelijk: el paraguas = “de paraplu”, los paraguas = “de paraplu’s”. In deze zin verwijst mi naar één paraplu. se rompió betekent hier “ging kapot” of “brak”. De basisvorm is romper = “breken”, en rompió is de verleden tijd voor de derde persoon enkelvoud. Het voornaamwoord se hoort bij deze gebeurtenis waarbij het onderwerp zelf beschadigd raakt; het betekent hier niet dat de paraplu bewust iets voor zichzelf brak. Vergelijk: El vaso se rompió = “Het glas brak.” viento betekent “wind”. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: el viento. In con el viento geeft con de omstandigheid of oorzaak aan: “door/met de wind”. fuerte betekent hier “hard” of “sterk” en beschrijft viento. De vorm blijft hetzelfde bij mannelijk en vrouwelijk enkelvoud; in het meervoud wordt het fuertes, bijvoorbeeld vientos fuertes = “sterke winden”. Samen vormen de delen: Mi paraguas (“mijn paraplu”) is het onderwerp, se rompió zegt dat die paraplu kapotging, en con el viento fuerte noemt de wind als omstandigheid of oorzaak. De volledige betekenis is: “Mijn paraplu ging kapot in de harde wind.”

2. Ven bajo el techo antes de empaparte.

   Kom onder het dak voordat je doorweekt raakt.

   Ven

   kom

   bajo

   onder

   el techo

   het dak

   antes de

   voordat

   empaparte

   doorweekt raken

   Uitgebreide uitleg

   Ven is hier de bevestigende gebiedende wijs van venir voor tú: “kom”. De vorm richt zich dus tot één persoon in de informele aanspreekvorm. De basisvorm is venir; bijvoorbeeld: Ven aquí. — “Kom hier.” bajo is een voorzetsel met de betekenis “onder”. Het geeft hier de plaats aan waar de aangesprokene moet komen. Bijvoorbeeld: El gato está bajo la mesa. — “De kat is onder de tafel.” el techo betekent “het dak”. Techo is een zelfstandig naamwoord in het mannelijk enkelvoud; daarom staat ervoor het lidwoord el. Het gaat hier om een dak als beschutte plek. antes de betekent “voordat”. Hier wordt het gevolgd door een infinitief, omdat de handeling daarna door dezelfde persoon wordt verricht. Het patroon is antes de + infinitivo: Lávate las manos antes de comer. — “Was je handen voordat je eet.” empaparte bestaat hier uit de infinitief empapar met het object-/wederkerend voornaamwoord te eraan vast. In de pronominale betekenis empaparse betekent het geheel “doorweekt raken”; te verwijst naar dezelfde aangesprokene als Ven en is tweede persoon enkelvoud. Bij een andere persoon verandert het voornaamwoord, bijvoorbeeld No quiero empaparme. — “Ik wil niet doorweekt raken.” Samen vormt de zin de volgorde Ven bajo el techo — “Kom onder het dak” — gevolgd door antes de empaparte — “voordat je doorweekt raakt”. De volledige betekenis is: “Kom onder het dak voordat je doorweekt raakt.”

3. La lluvia es más fuerte de lo que parecía.

   De regen is heviger dan hij leek.

   La lluvia

   de regen

   más fuerte

   heviger; sterker

   de lo que

   dan wat

   parecía

   leek

   Uitgebreide uitleg

   La lluvia betekent hier “de regen”. lluvia is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, daarom staat ervoor la; het lidwoord draagt hier de bepaalde verwijzing, niet een telbetekenis. Een bruikbaar voorbeeld is: La lluvia empieza. — “De regen begint.” más fuerte beschrijft dat de regen sterker of heviger is dan een vergelijkingspunt. fuerte is het bijvoeglijk naamwoord; het verandert niet van vorm voor mannelijk en vrouwelijk, terwijl más de vergrotende trap vormt. Bijvoorbeeld: El viento es más fuerte hoy. — “De wind is vandaag sterker.” Zonder vergelijking kan fuerte gewoon “sterk” of, afhankelijk van het beschreven verschijnsel, “hevig” betekenen. de lo que is de Spaanse constructie voor een vergelijking met een hele bijzin: letterlijk ongeveer “dan wat / dan datgene wat”. Het neutrale lo verwijst hier niet naar een mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord, maar maakt de mate of indruk in de daaropvolgende bijzin tot het vergelijkingspunt. Bijvoorbeeld: Es más difícil de lo que pensaba. — “Het is moeilijker dan ik dacht.” parecía komt van parecer en is de derde persoon enkelvoud in de onvoltooid verleden tijd. In deze zin gaat het om hoe de regen eerder leek of overkwam; de vorm zegt op zichzelf niet dat iemand zich vergiste. De tegenwoordige vorm is parece (“lijkt”), terwijl parecía een vroegere of toen durende indruk weergeeft. Bijvoorbeeld: El camino parecía corto. — “De weg leek kort.” Samen vormt La lluvia es más fuerte de lo que parecía de vergelijking “De regen is heviger dan hij leek.” es más fuerte geeft de huidige sterkere intensiteit aan, en de lo que parecía vergelijkt die met de eerdere indruk. In deze context wordt lluvia in de Nederlandse vertaling natuurlijk met “hij” opgenomen, maar in het Spaans bepaalt het vrouwelijke woord lluvia de vorm van het lidwoord la, niet van fuerte, dat onveranderd blijft.

4. Puedes pedir prestado mi paraguas de repuesto.

   Je kunt mijn extra paraplu lenen.

   Puedes

   je kunt

   pedir prestado

   lenen

   paraguas

   paraplu

   de repuesto

   extra; als reserve

   Uitgebreide uitleg

   Puedes komt van poder en betekent hier “je kunt” of, afhankelijk van de situatie, “je mag”. Het is de tegenwoordige-tijdsvorm voor tú; bijvoorbeeld: Puedes entrar. — “Je kunt binnenkomen.” Dit is geen bevelsvorm, maar drukt mogelijkheid of toestemming uit. Pedir prestado is een Spaanse constructie voor iets van iemand lenen, doorgaans met de bedoeling het later terug te geven. Pedir betekent op zichzelf “vragen”; prestado verduidelijkt dat het om lenen gaat en hangt samen met prestar, “uitlenen”. Voorbeeld: ¿Puedo pedirte prestado tu bolígrafo? — “Mag ik je pen lenen?” Paraguas betekent “paraplu”. Het is een zelfstandig naamwoord met grammaticaal mannelijk geslacht: el paraguas. De vorm blijft in het meervoud hetzelfde: los paraguas. In de vaste vertaling gaat het om één extra paraplu; de Spaanse vorm paraguas zelf laat het getal hier niet duidelijk zien. De repuesto betekent “als reserve” of “extra”. Het geeft aan dat deze paraplu als reserve-exemplaar bedoeld is. Voorbeeld: Tengo una batería de repuesto. — “Ik heb een extra batterij.” Samen vormen Puedes en pedir prestado de betekenis “je kunt lenen”. Daarna specificeert mi paraguas de repuesto wat geleend kan worden: “mijn extra paraplu”. De hele zin betekent dus: “Je kunt mijn extra paraplu lenen.” De zin presenteert dit als een mogelijkheid of aanbod; hij beweert niet dat de ander hem daadwerkelijk zal lenen.

5. ¿Seguro que no lo necesitas?

   Weet je zeker dat je hem niet nodig hebt?

   Seguro

   zeker

   lo

   hem

   necesitas

   nodig hebben

   Uitgebreide uitleg

   Seguro betekent hier «zeker». In ¿Seguro que ...? vormt het een vraag naar iemands zekerheid: «Weet je zeker dat ...?». De vorm is hier het mannelijke enkelvoud; als de aangesprokene vrouwelijk is, kan Spaans ¿Segura que ...? gebruiken. Een nuttig contrast is ¿Estás seguro? («Weet je het zeker?»), met estás als expliciete vorm van «je bent». lo is een enkelvoudig mannelijk lijdend-voorwerpsvoornaamwoord. Hier wordt het in het Nederlands als «hem» weergegeven. Het staat vóór de vervoegde werkwoordsvorm: lo necesitas («je hebt hem nodig»). Het geslacht en getal horen bij het vervangen object, niet bij de aangesprokene. Bij een vrouwelijk enkelvoudig object staat bijvoorbeeld la; bij meervoud staat los of las, afhankelijk van het grammaticale geslacht. necesitas komt van necesitar («nodig hebben»). De uitgang -as markeert hier de tegenwoordige tijd, tweede persoon enkelvoud: tú necesitas («jij hebt nodig»). De ontkenning no staat vóór deze woordgroep: no lo necesitas betekent «je hebt hem niet nodig». Een kort voorbeeld is ¿Necesitas la llave? — «Heb je de sleutel nodig?»; met een voornaamwoord wordt dat ¿La necesitas? — «Heb je die nodig?», waarbij la naar het vrouwelijke enkelvoudige object verwijst. Samen bestaat de vraag uit ¿Seguro que («Weet je zeker dat»), no («niet»), lo («hem») en necesitas («je nodig hebt»). De volledige betekenis is dus: «Weet je zeker dat je hem niet nodig hebt?» De vraag controleert of de aangesprokene werkelijk zeker is van die ontkenning.

6. Tengo un impermeable, así que me las arreglo.

   Ik heb een regenjas, dus ik red me wel.

   Tengo

   ik heb

   impermeable

   regenjas

   así que

   dus

   me las arreglo

   ik red me wel

   Uitgebreide uitleg

   Tengo is de vorm van tener voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: tener → tengo. Hier betekent het dat de spreker een regenjas bezit of bij zich heeft. Voorbeeld: Tengo tiempo. — Ik heb tijd. impermeable is hier een zelfstandig naamwoord met de betekenis ‘regenjas’. Het woord kan in andere contexten ook als bijvoeglijk naamwoord ‘waterdicht’ betekenen; de vaste vertaling maakt hier de zelfstandige betekenis duidelijk. Un is een onbepaald lidwoord en geeft op zichzelf geen expliciete numerieke telling. Voorbeeld: Necesito un impermeable. — Ik heb een regenjas nodig. así que is een verbindingsuitdrukking met de betekenis ‘dus’ of ‘daarom’. Ze leidt hier een gevolg in: het bezit van de regenjas wordt als reden verbonden met wat daarna komt. Voorbeeld: Llueve, así que llevo un impermeable. — Het regent, dus ik draag een regenjas. me las arreglo is de vaste wederkerende uitdrukking arreglárselas, ‘zich redden’ of ‘het wel redden’. Arreglo is hier de eerste persoon enkelvoud van arreglar in de tegenwoordige tijd; me verwijst naar de spreker als degene die zich redt. Las hoort bij deze vaste uitdrukking en verwijst hier niet gewoon naar een eerder genoemd vrouwelijk meervoudig zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: No te preocupes; me las arreglo. — Maak je geen zorgen; ik red me wel. Samen betekent Tengo un impermeable, así que me las arreglo.: ‘Ik heb een regenjas, dus ik red me wel.’ Eerst noemt de spreker de beschikbare regenjas, daarna wordt met así que het gevolg ingeleid: dankzij die omstandigheid kan de spreker zichzelf redden. De tegenwoordige tijd in tengo en arreglo presenteert zowel de situatie als het daaruit volgende vermogen als actueel.

7. Puedo devolvértelo mañana.

   Ik kan hem morgen terugbrengen.

   Puedo

   ik kan

   devolvértelo

   hem aan je terugbrengen

   mañana

   morgen

   Uitgebreide uitleg

   Puedo komt van poder en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: “ik kan”. Hier drukt het uit dat de spreker dit kan doen, niet dat hij een bevel geeft. Vergelijk: puedo = ik kan, puedes = jij kunt. Voorbeeld: Puedo ayudarte. — “Ik kan je helpen.” devolvértelo bestaat uit het infinitief devolver (“terugbrengen” of “teruggeven”) met de aangehechte clitica te en lo: devolver + te + lo. Te duidt de persoon aan aan wie iets wordt teruggebracht. Lo is het lijdend-voorwerpclitic voor een mannelijk enkelvoudig object; in de vaste vertaling wordt dat weergegeven met “hem”. Het concrete zelfstandig naamwoord waarnaar lo verwijst, wordt in deze zin niet genoemd. Bij een infinitief kunnen deze clitica achteraan worden vastgehecht. Het accent in devolvértelo markeert de juiste klemtoon van de samengestelde vorm. Voorbeeld: Voy a devolvértelo. — “Ik ga hem aan je terugbrengen.” Mañana betekent “morgen” en geeft het tijdstip aan. Het woord verandert niet naar geslacht of getal. Voorbeeld: Te llamo mañana. — “Ik bel je morgen.” Samen vormen puedo + devolvértelo + mañana de betekenis: “Ik kan hem morgen terugbrengen.” De spreker zegt dus dat hij het terugbrengen morgen kan doen; te duidt de ontvanger aan en lo het mannelijke enkelvoudige voorwerp.

8. Solo intenta no mojarte de camino a casa.

   Zorg gewoon dat je niet nat wordt op weg naar huis.

   Solo

   gewoon

   intenta

   probeer

   no mojarte

   niet nat worden

   de camino a casa

   onderweg naar huis

   Uitgebreide uitleg

   Solo betekent hier ‘gewoon’ of ‘alleen maar’ en verzacht de aansporing; in deze zin sluit het de genoemde handeling niet uit. Vergelijk bijvoorbeeld: Solo escucha. — ‘Luister gewoon.’ intenta komt van intentar (‘proberen’). Dit is de bevestigende gebiedende wijs voor tú (één aangesproken persoon), niet de vorm voor usted of ustedes. Na intenta volgt hier een infinitiefconstructie: intenta + infinitief betekent ‘probeer te …’. Voorbeeld: Intenta descansar. — ‘Probeer te rusten.’ no mojarte bestaat uit no + mojarte. mojarte is de infinitief mojar (‘nat maken’) met het wederkerende cliticum te; in deze context betekent mojarse ‘nat worden’, dus mojarte ‘nat worden’ voor de aangesproken persoon. Het te verwijst hier naar diezelfde luisteraar. De ontkenning staat vóór de infinitief: intenta no mojarte — ‘probeer niet nat te worden’. Voorbeeld: Intenta no quemarte. — ‘Probeer je niet te verbranden.’ de camino a casa betekent ‘op weg naar huis’ of ‘onderweg naar huis’. camino is hier een zelfstandig naamwoord in de vaste uitdrukking de camino a ...; casa is ‘huis’. Voorbeeld: Leo de camino a casa. — ‘Ik lees onderweg naar huis.’ Samen betekent Solo intenta no mojarte de camino a casa.: ‘Zorg gewoon dat je niet nat wordt op weg naar huis.’ De spreker geeft dus aan één persoon de aansporing om tijdens de weg naar huis niet nat te worden.