Regels voor een gedeelde keuken | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Soy nuevo en esta cocina compartida. ¿Qué debo saber?

   Ik ben nieuw in deze gedeelde keuken. Wat moet ik weten?

   Soy

   ik ben

   nuevo

   nieuw

   esta

   deze

   cocina

   keuken

   compartida

   gedeeld

   ¿Qué

   wat

   debo

   moet ik

   saber

   weten

   Uitgebreide uitleg

   Soy is de eerste persoon enkelvoud van ser in de tegenwoordige tijd: “ik ben”. Het is een onregelmatige vorm; leer de reeks soy (ik ben), eres (jij bent) en es (hij/zij/u is). Voor een toestand of kenmerk wordt in het Spaans vaak ser gebruikt, zoals in Soy estudiante. — “Ik ben student.” nuevo betekent hier “nieuw” en beschrijft de spreker. De vorm is mannelijk enkelvoud; bij een vrouwelijke spreker staat doorgaans nueva. De basisvorm is nuevo; een meervoudige vorm is nuevos of nuevas, afhankelijk van het grammaticale geslacht van de beschreven personen of zaken. esta is het aanwijzende woord voor één vrouwelijk zelfstandig naamwoord op relatief nabije afstand: “deze”. Het stemt hier af met cocina, dat vrouwelijk enkelvoud is. Vergelijk este bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld este libro — “dit boek”. cocina betekent hier “keuken”. Het woord kan in andere contexten ook “koken” betekenen, maar hier is het een zelfstandig naamwoord. Het is vrouwelijk: la cocina. Een bruikbaar voorbeeld is La cocina está limpia. — “De keuken is schoon.” compartida betekent hier “gedeeld” en beschrijft cocina. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het voltooid deelwoord/adjectief compartido, zodat het overeenkomt met cocina; bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld compartido. In una oficina compartida betekent het “een gedeeld kantoor”. ¿Qué betekent hier “wat” en vraagt naar de inhoud van de kennis die nodig is. Het accent onderscheidt het vragende qué van het betrekkelijke of verbindende que, dat geen accent heeft. Bijvoorbeeld: ¿Qué necesitas? — “Wat heb je nodig?” debo is de eerste persoon enkelvoud van deber in de tegenwoordige tijd. In deze vraag drukt het een verplichting of noodzaak voor de spreker uit: “moet ik”. Deber wordt gevolgd door een infinitief om uit te drukken wat iemand moet doen of weten, zoals Debo estudiar. — “Ik moet studeren.” saber is de infinitief “weten”. Na debo blijft het werkwoord in de infinitief: debo saber betekent “ik moet weten”. Saber gaat vooral over kennis of weten hoe iets werkt; in Quiero saber la respuesta betekent het “Ik wil het antwoord weten.” Samen betekent Soy nuevo en esta cocina compartida letterlijk dat de spreker nieuw is in deze gedeelde keuken. ¿Qué debo saber? vraagt vervolgens welke informatie de spreker moet kennen: “Wat moet ik weten?” De volledige uiting is dus: “Ik ben nieuw in deze gedeelde keuken. Wat moet ik weten?”

2. Mantén las encimeras despejadas y limpia justo después de cocinar.

   Houd het aanrecht leeg en ruim meteen na het koken op.

   Mantén

   houd ...

   las encimeras

   de aanrechtbladen

   despejadas

   leeg en vrij

   limpia

   ruim op / maak schoon

   justo después de cocinar

   meteen na het koken

   Uitgebreide uitleg

   Mantén is de bevestigende gebiedende wijs van mantener voor tú (enkelvoud): “houd bij” of “zorg dat ... blijft”. Het is dus gericht aan één aangesproken persoon; mantenga zou de vorm voor usted zijn. Voorbeeld: Mantén la puerta cerrada. — “Houd de deur dicht.” las encimeras betekent hier “de aanrechtbladen”. Encimera is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; las en de meervoudsvorm geven aan dat het om meerdere aanrechtbladen gaat. Voorbeeld: La encimera está limpia. — “Het aanrechtblad is schoon.” despejadas betekent hier dat de aanrechtbladen vrij zijn van spullen. Deze vorm is het vrouwelijk meervoud van het bijvoeglijk naamwoord despejado en stemt af op las encimeras: encimera is vrouwelijk en meervoud. Het gaat hier om de toestand “leeg en vrij”, niet noodzakelijk om fysieke reinheid. limpia is opnieuw een bevestigende gebiedende wijs voor tú, nu van limpiar: “maak schoon” of, in deze keukencontext en volgens de vaste vertaling, “ruim op”. De vorm richt zich dus opnieuw tot één persoon. De twee opdrachten zijn naast elkaar verbonden: eerst de aanrechtbladen vrij houden en daarna schoonmaken of opruimen. justo después de cocinar betekent “meteen na het koken”. Después de wordt gevolgd door een infinitief wanneer de handeling erna door dezelfde persoon wordt uitgevoerd: después de cocinar = “na het koken”. Justo versterkt de tijdsaanduiding en betekent hier “meteen” of “direct”. Voorbeeld: Lávate las manos después de cocinar. — “Was je handen na het koken.” Samen vormen de delen een praktische instructie: houd de aanrechtbladen vrij en ruim ze meteen op nadat je hebt gekookt. De gebiedende wijs maakt beide handelingen tot opdrachten aan één persoon.

3. ¿Dónde debo poner una sartén después de lavarla?

   Waar moet ik een pan neerzetten nadat ik hem heb afgewassen?

   ¿Dónde

   waar

   debo

   ik moet

   poner

   neerzetten

   sartén

   pan

   después de

   na; nadat

   lavarla

   de pan afwassen

   Uitgebreide uitleg

   ¿Dónde vraagt naar een plaats: “waar?”. Het accentteken onderscheidt dit vraagwoord van donde zonder accent, dat in andere zinsverbanden als verbindend woord kan voorkomen. Voorbeeld: ¿Dónde está la sartén? — “Waar is de pan?” debo is de vorm van deber voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. In deze vraag drukt deber + infinitief uit wat de spreker moet of hoort te doen: debo poner = “ik moet neerzetten”. De verplichting geldt dus voor de spreker. Voorbeeld: Debo limpiar la mesa. — “Ik moet de tafel schoonmaken.” poner is hier het hele werkwoord na deber en betekent “neerzetten”. De infinitief verandert in deze constructie niet naar persoon; die informatie staat in debo. In andere contexten kan poner ook algemener “zetten” of “plaatsen” betekenen. una sartén betekent “een pan”. sartén is een zelfstandig naamwoord; una maakt de pan onbepaald, maar stelt op zichzelf geen aantal vast. sartén is in deze zin vrouwelijk enkelvoud. Dat bepaalt onder meer de vorm van het objectvoornaamwoord in lavarla. después de is een vaste verbinding met de betekenis “na” of, voor een daaropvolgende handeling, “nadat”. Hier volgt een infinitiefconstructie: después de lavarla. Voorbeeld: Después de comer, lavo los platos. — “Na het eten was ik de borden af.” lavarla bestaat uit lavar (“wassen”) plus het eraan vastgeschreven directe-objectcliticum la. lavar is de infinitief; la verwijst hier naar sartén, een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Spaanse directe-objectclitica stemmen in geslacht en getal af op het vervangen zelfstandig naamwoord: la voor vrouwelijk enkelvoud, lo voor mannelijk enkelvoud, en las/los voor meervoud. De Nederlandse vertaling gebruikt “hem” voor “de pan”, maar de Spaanse vorm blijft la door de Spaanse grammaticale overeenkomst. Voorbeeld: Voy a lavar la sartén y luego voy a guardarla. — “Ik ga de pan afwassen en hem daarna opbergen.” Samen vraagt ¿Dónde debo poner una sartén después de lavarla? waar de spreker een pan moet neerzetten nadat de pan is afgewassen. debo poner geeft de vraag naar wat de spreker moet doen, en después de lavarla plaatst dat neerzetten na het wassen van de pan.

4. Usa el estante de abajo junto al fregadero cuando la sartén esté seca.

   Gebruik de onderste plank naast de gootsteen als de pan droog is.

   Usa

   Gebruik

   el estante

   de plank

   de abajo

   onderste

   junto al

   naast de

   fregadero

   gootsteen

   cuando

   wanneer

   la sartén

   de pan

   esté

   is

   seca

   droog

   Uitgebreide uitleg

   Usa betekent hier “gebruik”. Dit is de bevestigende gebiedende wijs voor tú (enkelvoud) van usar; het is dus een instructie aan één aangesproken persoon. De basisvorm is usar. Voorbeeld: Usa esta llave. — “Gebruik deze sleutel.” el estante betekent hier “de plank”. Estante is een mannelijk zelfstandig naamwoord; el is het daarbij passende bepaalde lidwoord. Het woord kan ook een plank of schap in een kast aanduiden. Voorbeeld: El estante está vacío. — “De plank is leeg.” de abajo specificeert welke plank bedoeld wordt: de plank die onderaan is, dus “de onderste plank”. Abajo verwijst naar een lagere positie; het is hier geen verbogen vorm van estante. junto al betekent “naast de”. Dit is junto a (“naast”) plus el; die combinatie wordt samengevoegd tot al. In junto al fregadero beschrijft de hele woordgroep de plaats van de plank. fregadero betekent “gootsteen”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord, zoals ook blijkt uit el in de samengevoegde vorm al (= a el). Voorbeeld: El fregadero está limpio. — “De gootsteen is schoon.” cuando betekent “wanneer” of “als” en leidt hier een tijdsvoorwaarde in. Het verbindt de instructie met het moment waarop de pan droog is. la sartén betekent “de pan”. Sartén is hier vrouwelijk, zoals het lidwoord la laat zien. Voorbeeld: La sartén está caliente. — “De pan is heet.” esté is de vorm van estar in de tegenwoordige aanvoegende wijs voor de derde persoon enkelvoud. Na cuando wordt die vorm gebruikt omdat het moment waarop de pan droog is nog moet komen of als voorwaarde wordt voorgesteld. Het onderwerp van esté is hier la sartén; de vorm stemt in persoon en getal daarmee overeen. Vergelijk: Cuando esté lista, úsala. — “Wanneer ze klaar is, gebruik haar.” seca betekent hier “droog”. Het is het bijvoeglijk naamwoord seco in de vrouwelijke enkelvoudsvorm, omdat het slaat op la sartén. De vormen zijn bijvoorbeeld seco bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord en seca bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: La sartén está seca. — “De pan is droog.” Samen vormen Usa el estante de abajo junto al fregadero de instructie om de onderste plank naast de gootsteen te gebruiken. cuando la sartén esté seca geeft de tijdsvoorwaarde: doe dat wanneer de pan droog is. De volledige betekenis is: “Gebruik de onderste plank naast de gootsteen als de pan droog is.”

5. ¿Debo limpiar la encimera antes de irme?

   Moet ik het aanrecht afnemen voordat ik ga?

   Debo

   moet ik

   limpiar

   schoonmaken

   encimera

   aanrecht

   antes de

   voordat

   irme

   weggaan

   Uitgebreide uitleg

   Debo is de eerste persoon enkelvoud van deber in de tegenwoordige tijd: “ik moet”. In deze vraag drukt het een verplichting of noodzakelijke handeling van de spreker uit. Debes betekent bijvoorbeeld “je moet”, dus de persoon verandert mee met het onderwerp. limpiar is een infinitief en betekent “schoonmaken”. Na deber volgt hier de infinitief: debo limpiar = “ik moet schoonmaken”. Voorbeeld: Debo cerrar la puerta. = “Ik moet de deur sluiten.” encimera is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord voor een aanrecht of werkblad. Het lidwoord in de volledige zin is daarom la: la encimera. Het meervoud is las encimeras. In deze zin is dit het voorwerp dat schoongemaakt moet worden. antes de betekent “voordat” of letterlijk “eerder dan”. Voor een infinitief vormt het een herbruikbaar patroon: antes de + infinitief, bijvoorbeeld antes de comer = “voordat je/men eet”. Hier volgt irme, waardoor de betekenis “voordat ik wegga” ontstaat. irme bestaat uit het infinitief ir (“gaan”) met het eraan vast geschreven voornaamwoord me. De combinatie irme betekent in deze context “weggaan” of “vertrekken”, met dezelfde eerste persoon als de spreker: “voordat ik wegga”. Voorbeeld: Tengo que irme. = “Ik moet weg.” Samen bouwen de delen de vraag op als ¿Debo + infinitief + voorwerp + antes de + infinitief met me?: “Moet ik het aanrecht afnemen voordat ik ga?” De vraag gaat dus over de verplichting van de spreker om het aanrecht schoon te maken vóór diens vertrek.

6. Límpiala y guarda todo lo que usaste.

   Neem het af en berg alles op wat je hebt gebruikt.

   Límpiala

   Maak het schoon

   guarda

   berg op

   todo

   alles

   lo que usaste

   wat je hebt gebruikt

   Uitgebreide uitleg

   Límpiala is hier een bevestigend bevel aan één persoon met tú: limpia komt van limpiar en betekent “maak schoon”, terwijl -la het lijdend voorwerp vervangt. In de voorafgaande context is dat de vrouwelijke enkelvoudsvorm la encimera; daarom verwijst la daar naar. De klemtoon blijft zichtbaar in Límpiala. Voorbeeld: Limpia la mesa. — Maak de tafel schoon. Met een vrouwelijk enkelvoudig voorwerp kan dat ook: Límpiala. — Maak het schoon. guarda komt van guardar en betekent hier “berg op”. In deze combinatie is het een bevestigend bevel aan één persoon. De vorm kan als bevel zowel bij tú als bij usted voorkomen; samen met Límpiala past hier de lezing met dezelfde aangesprokene, maar guarda alleen bewijst niet welke van die twee aanspreekvormen bedoeld is. Voorbeeld: Guarda los platos. — Berg de borden op. todo betekent hier “alles” en is het zelfstandige, mannelijke enkelvoud van de reeks todo, toda, todos, todas. Het verwijst hier naar alles wat moet worden opgeborgen; het is geen afzonderlijk telwoord. lo que usaste betekent “wat je hebt gebruikt”. lo que verwijst naar datgene wat en niet naar een specifiek mannelijk zelfstandig naamwoord. usaste is de verleden tijd van usar voor tú: letterlijk “je gebruikte”, hier natuurlijk vertaald als “je hebt gebruikt”. Voorbeeld: Guarda lo que usaste. — Berg op wat je hebt gebruikt. Samen vormen de delen twee bevelen: Límpiala = “Maak het schoon” en guarda todo lo que usaste = “berg alles op wat je hebt gebruikt”. De volledige betekenis is dus: “Neem het af en berg alles op wat je hebt gebruikt.” De verwijzing van la naar de eerder genoemde encimera wordt door de voorafgaande zin ondersteund.

7. ¿Hay algo más que tengo que revisar?

   Moet ik nog iets anders controleren?

   Hay

   is er

   algo más

   nog iets anders

   tengo que

   moeten

   revisar

   controleren

   Uitgebreide uitleg

   Hay komt hier van haber en vormt een onpersoonlijke constructie om het bestaan of de aanwezigheid van iets aan te geven: “er is/er zijn”. In deze vaste vraag staat het in de tegenwoordige tijd. Het verandert hier niet mee met het aantal van wat erop volgt: Hay un problema = “Er is een probleem”; Hay varios problemas = “Er zijn verschillende problemen”. algo más betekent hier “nog iets anders”. Algo verwijst naar een niet nader bepaald ding; más voegt de betekenis “nog/anders” toe. Samen vormt dit een herbruikbaar patroon voor een extra, niet gespecificeerd item: ¿Necesitas algo más? = “Heb je nog iets nodig?” Tengo que komt van tener que en drukt verplichting of noodzaak uit. Tengo is de eerste persoon enkelvoud van tener, dus de spreker zegt dat de verplichting bij zichzelf ligt. Het patroon is tener que + infinitief: Tengo que salir = “Ik moet weg.” Dit is iets anders dan alleen tener in de betekenis “hebben”; Tengo tiempo betekent “Ik heb tijd”. Revisar is een infinitief en betekent hier “controleren” of “nakijken”. Na tengo que blijft het werkwoord in de infinitief: Tengo que revisar el documento = “Ik moet het document controleren.” Samen vormt de zin ¿Hay algo más que tengo que revisar? de vraag: “Moet ik nog iets anders controleren?” Hay algo más vraagt of er nog een extra ding aanwezig of relevant is, en que tengo que revisar specificeert dat de spreker dat ding moet controleren. De combinatie is daardoor een bruikbaar patroon om naar extra taken te vragen: ¿Hay algo más que tengo que + infinitief?

8. Deja el espacio listo para la siguiente persona.

   Laat de ruimte klaar voor de volgende persoon.

   Deja

   laat achter; zorg dat iets achterblijft

   espacio

   ruimte

   listo

   klaar

   siguiente

   volgende

   persona

   persoon

   Uitgebreide uitleg

   Deja is hier de bevestigende gebiedende wijs van dejar voor tú (één aangesproken persoon). dejar kan onder meer betekenen dat iets ergens blijft of dat je iets ergens achterlaat. In deze zin betekent het dat de aangesprokene de ruimte in een bepaalde toestand achterlaat. Een bruikbaar patroon is Deja + iets + .... espacio betekent hier “ruimte”. Het is een zelfstandig naamwoord; el espacio laat zien dat het mannelijk en enkelvoudig is. In Deja el espacio ... is het de zaak waarop de opdracht betrekking heeft. listo betekent hier “klaar” en beschrijft el espacio. De vorm is mannelijk enkelvoud, passend bij espacio; de vrouwelijke vorm is lista, zoals in la habitación está lista — “de kamer is klaar”. Het patroon dejar algo listo betekent dat je iets klaar achterlaat of ervoor zorgt dat het klaar is. para leidt het doel of de persoon aan voor wie iets bestemd is. Samen met la siguiente persona geeft het aan voor wie de ruimte klaar moet zijn. siguiente betekent “volgende”. In deze zin staat het vóór persona en verwijst het naar de persoon die daarna komt of aan de beurt is. Het woord verandert niet naar mannelijk of vrouwelijk: el siguiente usuario, maar la siguiente persona; in het meervoud wordt het siguientes. persona betekent “persoon”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, ook wanneer de bedoelde persoon geen vrouw is; daarom staat hier la siguiente persona. Het meervoud is personas. De delen vormen samen Deja el espacio listo para la siguiente persona: “Laat de ruimte klaar voor de volgende persoon.” De gebiedende wijs Deja geeft de opdracht; el espacio is wat klaar moet worden achtergelaten; listo benoemt de gewenste toestand; para la siguiente persona geeft aan voor wie die toestand bedoeld is.