Eten in een gedeelde koelkast labelen | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. ¿Puedo poner esta sopa en la nevera compartida?

   Kan ik deze soep in de gedeelde koelkast zetten?

   ¿Puedo

   kan ik …?

   poner

   zetten

   esta

   deze

   sopa

   soep

   en

   in

   nevera

   koelkast

   compartida

   gedeeld

   Uitgebreide uitleg

   ¿Puedo is the first-person singular present form of poder (“kunnen”). With an infinitive, puedo + infinitief expresses what the speaker can do or asks permission to do: ¿Puedo entrar? = “Mag ik binnenkomen?” The question marks mark the complete question. poner means “zetten” or “plaatsen”. It is an infinitive after puedo; the speaker asks about putting something somewhere. Its present forms include pongo (“ik zet”) and pones (“je zet”), but after puedo the infinitive remains poner. esta means “deze” here and agrees with the feminine singular noun sopa. It has no accent in this use. The accented form está is a verb form meaning “is”, so the accent changes the word and its function. sopa is a feminine singular noun meaning “soep”. The feminine agreement is visible in esta sopa and later in compartida. en is the preposition “in” here. The pattern poner algo en un lugar means “iets ergens in/op zetten”; the exact Dutch preposition depends on the place. nevera means “koelkast”. It is a feminine singular noun in this sentence. Compartida is the feminine singular form of compartido, meaning “gedeeld”; it agrees with nevera, not with sopa. The masculine form is compartido, and plural forms include compartidas for feminine nouns and compartidos for masculine nouns. Together, poner esta sopa en la nevera compartida means “deze soep in de gedeelde koelkast zetten”. The full utterance ¿Puedo poner esta sopa en la nevera compartida? asks, in the first person, whether the speaker may or can put this soup in the shared refrigerator. The reusable pattern is ¿Puedo + infinitief + ...? (“Kan/mag ik ...?”).

2. Pon una etiqueta en el recipiente antes de dejarlo allí.

   Plak een etiket op de bak voordat je hem daar laat staan.

   Pon

   plak

   etiqueta

   etiket

   recipiente

   bak; recipiënt

   antes de

   voordat

   dejarlo

   het laten staan

   allí

   daar

   Uitgebreide uitleg

   Pon is de bevestigende gebiedende wijs van poner voor tú (enkelvoud): “zet/leg/plak”. In deze zin past “plak” bij het etiket. De vorm is onregelmatig: poner → pon, niet een vorm met de gewone uitgang van veel andere werkwoorden. etiqueta betekent hier “etiket”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud: la etiqueta, una etiqueta. Het meervoud is etiquetas. In combinatie met poner kun je bijvoorbeeld zeggen: Pon una etiqueta en la caja. — “Plak een etiket op de doos.” recipiente betekent “bak” of algemener “recipiënt”. Het is hier het voorwerp waarop het etiket komt. Het woord kan voor verschillende soorten houders worden gebruikt; het verwijst niet noodzakelijk naar één specifiek type bak buiten deze context. Een bruikbaar contrast is el recipiente tegenover los recipientes. antes de geeft aan dat iets eerder gebeurt dan wat erop volgt. Voor een werkwoord staat daarna de infinitief: antes de dejarlo — “voordat je het laat staan”. Dit is anders dan antes de que met een volgende bijzin, bijvoorbeeld antes de que llegues — “voordat je aankomt”. dejarlo bestaat uit dejar (“laten” of “achterlaten”) en het direct-objectvoornaamwoord lo. Lo is mannelijk enkelvoud en verwijst hier naar het recipiente, zoals ook blijkt uit de vertaling “hem”. Het voornaamwoord staat vast aan de infinitief: dejarlo; bij een vervoegde vorm staat het doorgaans ervoor, bijvoorbeeld lo dejas allí — “je laat hem daar staan”. allí betekent “daar” en verwijst naar een plaats die niet als de plaats van de spreker wordt voorgesteld. Het accentteken hoort bij de vaste spelling van dit bijwoord. Bijvoorbeeld: Déjalo allí. — “Laat hem daar staan.” Samen is de opbouw: Pon + una etiqueta + en el recipiente + antes de dejarlo + allí. De gebiedende wijs geeft de instructie om een etiket op de bak of het recipiënt te plakken; dat moet gebeuren voordat je het recipiënt daar laat staan. De volledige betekenis is daarom: “Plak een etiket op de bak voordat je hem daar laat staan.”

3. ¿También debo ponerle la fecha?

   Moet ik de datum er ook op schrijven?

   También

   ook

   debo

   moet ik

   ponerle

   erop zetten/schrijven

   fecha

   datum

   Uitgebreide uitleg

   También betekent hier “ook”: het voegt deze handeling toe aan iets dat al ter sprake is. Het is een bijwoord en verandert de handeling niet in een vervanging van een andere handeling. debo komt van deber en is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud: “ik moet”. De vorm combineert dus de spreker als handelende persoon met een verplichting. deber kan ook vóór een infinitief staan: Debo esperar. — “Ik moet wachten.” ponerle is poner (“zetten”, “plaatsen” of in deze context “erop schrijven”) met het clitische voornaamwoord le. De infinitief poner blijft hier herkenbaar; le verwijst naar het ding waaraan de datum wordt toegevoegd, zonder dat de precieze referent in deze ene zin grammaticaal wordt benoemd. Het patroon is ponerle algo a algo: iets op of aan iets aanbrengen. Voorbeeld: Voy a ponerle una etiqueta. — “Ik ga er een etiket op plakken.” fecha betekent “datum”. Het is een zelfstandig naamwoord en is vrouwelijk, zoals ook blijkt uit la fecha. In deze zin gaat het om de datum die op het betreffende voorwerp of materiaal moet komen, niet om een algemene bespreking van data. Samen vormen de delen de vraag ¿También debo ponerle la fecha?: “Moet ik de datum er ook op schrijven?” De vraag gebruikt debo om te vragen of deze extra handeling verplicht of gewenst is; también maakt duidelijk dat het schrijven van de datum bijkomt, en ponerle la fecha beschrijft het aanbrengen van die datum op het bedoelde object.

4. Así la gente sabe cuánto tiempo lleva dentro.

   Dan weten mensen hoelang het er al in staat.

   Así

   zo; op die manier

   gente

   mensen; mensen in het algemeen

   sabe

   weet

   cuánto tiempo

   hoelang

   lleva dentro

   er al in staat

   Uitgebreide uitleg

   Así betekent hier ‘zo’ of ‘op die manier’: het verwijst naar de bedoelde handeling en geeft het gevolg aan. Het kan ook ‘dus’ betekenen, maar in deze zin gaat het om de manier waarop iets wordt gedaan. gente betekent ‘mensen’ in algemene zin. Het is grammaticaal een enkelvoudig vrouwelijk zelfstandig naamwoord: daarom staat er sabe, niet een meervoudsvorm. Een bruikbaar contrast is la gente sabe (‘de mensen weten’) tegenover las personas saben (‘de personen/mensen weten’); bij personas is het onderwerp meervoud. sabe is de tegenwoordige tijd van saber (‘weten’), voor de derde persoon enkelvoud. Een compacte tegenwoordige-tijdreeks is saber → sé, sabes, sabe, sabemos, sabéis, saben. Hier drukt sabe uit dat de mensen deze informatie weten; het is niet het werkwoord conocer, dat meestal bekendheid met een persoon of plaats uitdrukt. cuánto tiempo betekent samen ‘hoe lang’ of ‘hoelang’. cuánto is hier een vraagwoord dat naar een hoeveelheid tijd vraagt; tiempo is ‘tijd’. Het accent in cuánto hoort bij deze vragende uitdrukking. Bijvoorbeeld: ¿Cuánto tiempo lleva aquí? — ‘Hoelang is hij/zij/het hier al?’ lleva dentro bestaat hier uit lleva, van llevar, en dentro, ‘binnen/in’. In de constructie llevar + tijdsduur + ... geeft llevar aan hoe lang een toestand of situatie al duurt. In cuánto tiempo lleva dentro staat de tijdsduur als vraag: ‘hoelang is het al binnen?’ Het onderwerp van lleva is in deze bijzin niet opnieuw genoemd; volgens de vaste vertaling gaat het om iets dat daar al in staat. Llevar heeft ook andere betekenissen, zoals ‘dragen’ of ‘meenemen’, maar die betekenis past hier niet. Samen betekent Así la gente sabe cuánto tiempo lleva dentro: ‘Dan weten mensen hoelang het er al in staat.’ Así verbindt de bedoelde manier van handelen met het resultaat, la gente sabe geeft aan wie de informatie heeft, en cuánto tiempo lleva dentro specificeert welke informatie dat is. De zin zegt dus dat men door die manier van handelen weet hoelang het er al in staat.

5. ¿Qué estante es para tu propia comida?

   Welke plank is voor je eigen eten?

   Qué

   welke

   estante

   plank

   es para

   is voor

   tu

   je

   propia

   eigen

   comida

   eten

   Uitgebreide uitleg

   Qué staat hier met accent omdat het in een directe vraag naar een keuze vraagt: “welke”. Vergelijk qué in vragen met que zonder accent, dat bijvoorbeeld een verbindend woord kan zijn. Voorbeeld: ¿Qué libro quieres? — “Welk boek wil je?” estante is een zelfstandig naamwoord voor een plank of legplank. Het is mannelijk: el estante, en een meervoud is los estantes. Het woord benoemt hier de plank waarnaar gevraagd wordt. es para bestaat uit de derde persoon enkelvoud van ser (es) en para. Samen geeft het aan waarvoor iets bestemd is: “is voor”. ser heeft hier de vorm es omdat het onderwerp estante enkelvoud is. Voorbeeld: La caja es para los libros. — “De doos is voor de boeken.” tu is hier het bezittelijk woord “je/jouw” bij comida. Het krijgt in deze vorm geen accent; tú met accent is het persoonlijk voornaamwoord “jij”. tu stemt niet af op het geslacht van het bezeten zelfstandig naamwoord, maar de bezittelijke vorm varieert wel in aantal: tu bij één zelfstandig naamwoord en tus bij meerdere. Voorbeeld: ¿Dónde están tus libros? — “Waar zijn je boeken?” propia betekent hier “eigen” en legt nadruk op het feit dat het om je eigen eten gaat. Deze vorm is vrouwelijk enkelvoud en stemt af op comida, dat vrouwelijk enkelvoud is. De basisvorm is propio; andere vormen zijn bijvoorbeeld propio, propia, propios en propias, afhankelijk van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Cada persona trae su propio vaso. — “Iedere persoon brengt zijn of haar eigen beker mee.” comida is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord voor eten of voedsel; la comida is de bepaalde vorm en comidas het meervoud. In deze zin verwijst het naar het eten dat bij de aangesprokene hoort, zonder dat er een specifiek gerecht wordt genoemd. De vraagopbouw is ¿Qué + zelfstandig naamwoord + es para + bezittelijk woord + propio/-a + zelfstandig naamwoord? Eerst vraagt Qué estante welke plank bedoeld is. Daarna geeft es para tu propia comida de bestemming: die plank is bestemd voor je eigen eten. Samen betekent de volledige zin: “Welke plank is voor je eigen eten?”

6. Usa el estante de arriba, lejos de las cosas compartidas.

   Gebruik de bovenste plank, weg van de gedeelde spullen.

   Usa

   gebruik

   estante

   plank

   de arriba

   bovenste

   lejos de

   weg van

   cosas

   dingen; spullen

   compartidas

   gedeelde

   Uitgebreide uitleg

   Usa is hier een bevestigend bevel aan één persoon met tú: de vorm komt van usar en betekent hier “gebruik”. De infinitief is usar; bijvoorbeeld: Usa esta llave. — “Gebruik deze sleutel.” Het is dus niet de beleefde enkelvoudsvorm use en ook niet de meervoudsvorm usen. estante is een mannelijk zelfstandig naamwoord voor een plank of legplank. Het meervoud is estantes: Los estantes están llenos. — “De planken zijn vol.” Het lidwoord of bijvoeglijk woord dat erbij hoort, volgt de vorm van dit zelfstandig naamwoord: el estante, los estantes. de arriba specificeert welke plank bedoeld wordt: de plank bovenaan of de bovenste plank. In deze combinatie staat arriba na de; het is geen verbogen vorm van estante. Vergelijk: el estante de abajo — “de onderste plank”. Samen vormen estante de arriba en Usa de herbruikbare opdracht Usa el/la ...: “Gebruik de ...”. Het onbepaalde lidwoord of bepaalde lidwoord moet daarbij passen bij het zelfstandig naamwoord; hier staat het bepaalde mannelijke el bij estante. lejos de is een vaste combinatie met de betekenis “ver van” of “weg van”. Ze geeft aan waarvan iets op afstand moet blijven: Ponlo lejos de la ventana. — “Zet het weg van het raam.” lejos verandert in deze combinatie niet mee met het geslacht of getal van het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. cosas is het meervoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord cosa, hier “dingen” of, in deze situatie, “spullen”. una cosa betekent “een ding” en varias cosas “verschillende dingen”. compartidas is de vrouwelijke meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord compartido, “gedeeld”. Het stemt af op cosas: beide zijn vrouwelijk meervoud. De mannelijke vormen zijn bijvoorbeeld un espacio compartido en espacios compartidos; het bijvoeglijk naamwoord verandert dus, niet het zelfstandig naamwoord cosas. De volledige opbouw is: Usa + el estante de arriba + lejos de las cosas compartidas. Dat betekent: “Gebruik de bovenste plank, weg van de gedeelde spullen.” De komma markeert hier een aanvullende plaatsingsinstructie: de plank moet zich, of het erop geplaatste voorwerp moet zich, op afstand van de gedeelde spullen bevinden. In deze context is dit een directe, praktische opdracht.

7. Lo dejaré allí y pronto lo llevaré a casa.

   Ik laat het daar staan en neem het binnenkort mee naar huis.

   Lo

   het

   dejaré

   zal laten staan

   allí

   daar

   pronto

   binnenkort

   llevaré

   zal meenemen

   casa

   huis

   Uitgebreide uitleg

   Lo komt hier twee keer voor als afzonderlijk lijdendvoorwerpcliticum: lo dejaré en lo llevaré. Het verwijst in deze zin naar “het”, maar de tekst legt niet vast welk concreet voorwerp dat is. Lo is de vorm voor een mannelijk enkelvoudig lijdend voorwerp; de vorm volgt het grammaticale geslacht en getal van het vervangen zelfstandig naamwoord, niet de persoon die de handeling uitvoert. Dejaré is de eerste persoon enkelvoud van dejar in de toekomende tijd: “ik zal laten/staan” of, afhankelijk van de context, “ik zal achterlaten”. In deze zin gaat het om iets op de genoemde plek laten staan. De uitgang -é markeert hier “ik” in de toekomst. Voorbeeld: Mañana dejaré el libro aquí. — “Morgen zal ik het boek hier laten.” Allí betekent “daar” en wijst op een plaats die niet hier is. In combinatie met lo dejaré geeft het de plaats aan waar het voorwerp blijft: “ik zal het daar laten staan”. Pronto betekent “binnenkort” en geeft aan dat de tweede handeling in de nabije toekomst gebeurt. Het verandert niet mee met persoon of getal. Het staat vóór lo llevaré, maar hoort qua betekenis bij die hele handeling. Llevaré is de eerste persoon enkelvoud van llevar in de toekomende tijd: “ik zal meenemen” of “ik zal brengen”. In deze zin is de bedoelde richting naar huis, waardoor “meenemen naar huis” past. Voorbeeld: Llevaré las llaves a casa. — “Ik neem de sleutels mee naar huis.” Casa betekent “huis”. In de vaste combinatie a casa betekent het “naar huis”; er staat hier geen lidwoord. De voorzetselgroep a casa vult de richting van llevaré aan. Samen vormen de delen twee gecoördineerde handelingen: lo dejaré allí = “ik zal het daar laten staan” en pronto lo llevaré a casa = “ik neem het binnenkort mee naar huis”. Y verbindt deze handelingen. De volledige betekenis is dus: “Ik laat het daar staan en neem het binnenkort mee naar huis.”

8. Así la nevera no se llena de comida vieja.

   Zo raakt de koelkast niet vol met oud eten.

   Así

   zo; op die manier

   la nevera

   de koelkast

   no se llena

   raakt niet vol

   comida

   eten; voedsel

   vieja

   oud

   Uitgebreide uitleg

   Así betekent hier ‘zo’ of ‘op die manier’: het verwijst naar de manier waarop iets gebeurt. Het kan ook een gevolg inleiden, zoals in Así evitamos errores. — ‘Zo voorkomen we fouten.’ la nevera betekent ‘de koelkast’. Nevera is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het lidwoord hier als la. Een bruikbaar contrast is el horno — ‘de oven’: het lidwoord volgt het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. no se llena betekent hier ‘raakt niet vol’ of letterlijk ‘wordt niet gevuld’. De vorm llena komt van llenar, ‘vullen’, en is hier de derde persoon enkelvoud: de koelkast is het grammaticale onderwerp. Met se krijgt de uitdrukking de betekenis dat iets vol raakt of gevuld raakt, zonder een genoemde veroorzaker. De ontkenning no maakt daarvan ‘raakt niet vol’. Bijvoorbeeld: La caja se llena de libros. — ‘De doos raakt vol met boeken.’ comida betekent ‘eten’ of ‘voedsel’. In de comida geeft de aan waarmee de koelkast vol raakt: ‘met voedsel’ of ‘van voedsel’. Comida kan in andere contexten ook ‘maaltijd’ betekenen; hier past de algemene betekenis ‘eten’ bij de vertaling. vieja betekent hier ‘oud’. Deze vorm hoort bij comida: beide zijn vrouwelijk enkelvoud, dus het bijvoeglijk naamwoord staat als vieja. De basisvorm is viejo; vrouwelijke en meervoudsvormen zijn bijvoorbeeld vieja, viejos en viejas, afhankelijk van het woord dat het beschrijft. Bijvoorbeeld: una caja vieja — ‘een oude doos’. Samen betekent Así la nevera no se llena de comida vieja: ‘Zo raakt de koelkast niet vol met oud eten.’ Así geeft de manier aan; la nevera is wat niet vol raakt; no se llena drukt die ontkenning uit; en de comida vieja benoemt waarmee de koelkast niet vol raakt.