Klachten over hoesten bespreken voordat je de kliniek belt | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Tengo que llamar a la clínica porque mi tos no mejora.

   Ik moet de kliniek bellen omdat mijn hoest niet beter wordt.

   Tengo que

   ik moet

   llamar

   bellen

   la clínica

   de kliniek

   porque

   omdat

   mi tos

   mijn hoest

   mejora

   wordt beter

   Uitgebreide uitleg

   Tengo que drukt hier een noodzakelijke handeling uit: “ik moet”. Tengo is de ik-vorm van tener in de tegenwoordige tijd. De vaste constructie tener que + infinitief betekent dat iemand iets moet doen; het onderwerp van tener is hier de spreker. Voorbeeld: Tengo que estudiar. — “Ik moet studeren.” llamar is een infinitief en betekent hier “bellen”. Na tener que blijft het volgende werkwoord in de infinitief: Tengo que llamar — “Ik moet bellen”. la clínica betekent “de kliniek”. Clínica is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; la is het daarbij passende enkelvoudige bepaalde lidwoord. Het accentteken hoort bij de Spaanse spelling van clínica. porque betekent “omdat” en leidt de redengevende bijzin in. Het verbindt hier de noodzakelijke handeling met de reden ervoor. mi tos betekent “mijn hoest”. Tos is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, maar het bezittelijk woord mi verandert niet naar mannelijk of vrouwelijk; het stemt hier af op het enkelvoud. In het meervoud is de vorm mis, bijvoorbeeld mis síntomas — “mijn symptomen”. mejora is de derde persoon enkelvoud van mejorar in de tegenwoordige tijd: “wordt beter” of “verbetert”. Het onderwerp is mi tos, dus het werkwoord staat in het enkelvoud. De ontkenning no maakt er no mejora van: “wordt niet beter”. Samen vormen de delen: Tengo que llamar a la clínica — “Ik moet de kliniek bellen” — en porque mi tos no mejora — “omdat mijn hoest niet beter wordt”. De volledige betekenis is dus: “Ik moet de kliniek bellen omdat mijn hoest niet beter wordt.”

2. Diles qué ha cambiado y qué es lo que más te preocupa.

   Vertel hun wat er is veranderd en waar je je het meest zorgen over maakt.

   Diles

   Vertel hun

   qué

   wat

   ha cambiado

   is veranderd

   qué es lo que

   wat ... is

   más

   het meest

   te preocupa

   je zorgen baart

   Uitgebreide uitleg

   Diles betekent hier “vertel hun”. Het is de bevestigende gebiedende wijs van decir voor één aangesproken persoon (tú): di. Het eraan vastgeschreven les is een meervoudig meewerkend voorwerp: de informatie wordt aan meerdere personen verteld. Voorbeeld: Dile la verdad. — “Vertel hem/haar de waarheid.” qué is hier een vragend woord in een indirecte vraag: “wat”. Het krijgt in deze functie een accent. Vergelijk het voegwoord que zonder accent, dat bijvoorbeeld “dat” kan betekenen: Sé que ha cambiado. — “Ik weet dat het veranderd is.” ha cambiado is de voltooide tijd van cambiar: ha + het voltooid deelwoord cambiado. Ha is de derde persoon enkelvoud van haber; het deelwoord verandert hier niet mee voor geslacht of aantal. De vorm betekent in deze zin “is veranderd”. Voorbeeld: La situación ha cambiado. — “De situatie is veranderd.” qué es lo que is een nadrukkelijke constructie met de betekenis “wat het is dat …” of natuurlijker “wat …”. Qué introduceert de indirecte vraag, terwijl lo que verwijst naar datgene wat verderop wordt beschreven. Deze constructie vraagt dus naar de inhoud van iets, zonder die inhoud al te benoemen. más betekent hier “het meest” en maakt van preocupa de hoogste graad: niet alleen wat je zorgen baart, maar wat je het sterkst zorgen baart. Het is het bijwoordelijke equivalent van een superlatief. Voorbeeld: Esto me preocupa más. — “Dit baart me meer zorgen.” te preocupa betekent hier “je zorgen baart”. Preocupar werkt in deze constructie anders dan een Nederlands werkwoord als “zich zorgen maken”: te is het meewerkend voorwerp (“jou”), en datgene wat zorgen baart is het grammaticale onderwerp. Preocupa staat daarom in het enkelvoud, omdat het verwijst naar lo que — “datgene wat”. Voorbeeld: La fiebre me preocupa. — “De koorts baart me zorgen.” Samen is de zin opgebouwd als: Diles (“vertel hun”) + qué ha cambiado (“wat er is veranderd”) + y (“en”) + qué es lo que más te preocupa (“wat je het meest zorgen baart”). De volledige betekenis is: “Vertel hun wat er is veranderd en waar je je het meest zorgen over maakt.” De opdracht is gericht aan één persoon, terwijl les verwijst naar de meerdere personen aan wie die informatie moet worden verteld.

3. Ha empeorado y me siento febril y cansado.

   Het is erger geworden en ik voel me koortsig en moe.

   Ha empeorado

   is erger geworden

   me siento

   ik voel me

   febril

   koortsig

   cansado

   moe

   Uitgebreide uitleg

   Ha empeorado betekent hier dat iets in toestand erger is geworden. Ha is de derde persoon enkelvoud van haber als hulpwerkwoord; empeorado is het voltooid deelwoord van empeorar (‘erger worden’). Samen vormen ze de Spaanse voltooide tijd: ha empeorado = ‘is erger geworden’. Het onderwerp wordt in de vaste vertaling als ‘het’ weergegeven, maar de zin noemt niet zelfstandig wat dat ‘het’ is. me siento betekent hier ‘ik voel me’. Siento is de eerste persoon enkelvoud van sentir (‘voelen’), en me verwijst naar de spreker als degene die de gewaarwording ervaart. Met sentirse beschrijft Spaans vaak hoe iemand zich voelt: Me siento bien = ‘Ik voel me goed’; Me siento mal = ‘Ik voel me slecht’. febril is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis ‘koortsig’. De vorm is hier enkelvoud en verandert in het enkelvoud niet tussen mannelijk en vrouwelijk; het meervoud is febriles. In deze zin beschrijft het de toestand van de spreker na me siento. cansado betekent hier ‘moe’. Dit is de mannelijke enkelvoudsvorm van cansado, het voltooid deelwoord van cansar dat ook als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt. De vrouwelijke enkelvoudsvorm is cansada, en meervoudsvormen zijn cansados en cansadas; de keuze hangt af van het grammaticale geslacht en getal van de persoon die wordt beschreven. De vaste zin gebruikt precies cansado. De verbindingswoordgroep y (‘en’) koppelt de twee mededelingen. Eerst wordt de verandering beschreven: iets ha empeorado. Daarna beschrijft de spreker zijn of haar huidige toestand: me siento febril y cansado. Samen betekent de hele uiting: ‘Het is erger geworden en ik voel me koortsig en moe.’

4. Menciona cuándo empezó y si algo te ha ayudado.

   Noem wanneer het begon en of iets heeft geholpen.

   Menciona

   noem

   cuándo

   wanneer

   empezó

   begon

   si algo

   of iets

   te ha ayudado

   jou heeft geholpen

   Uitgebreide uitleg

   Menciona betekent hier “noem” en is een bevestigende gebiedende wijs voor tú? Nee: de exacte vorm menciona is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon in de tú-vorm. Het werkwoord is mencionar (“noemen”). Voorbeeld: Menciona tu nombre. = “Noem je naam.” cuándo betekent “wanneer”. Het accentteken hoort bij de vraagvorm; hier leidt het een indirecte vraag in: er wordt gevraagd naar het tijdstip waarop iets begon. Vergelijk cuando zonder accent, dat in andere constructies een voegwoord kan zijn, bijvoorbeeld Te llamo cuando llegue. = “Ik bel je wanneer ik aankom.” empezó is de verleden tijd van empezar: de derde persoon enkelvoud in de pretérito perfecto simple. In deze zin verwijst die vorm naar het begin van de bedoelde toestand of gebeurtenis. De reeks is empezar → empezó; het onderwerp staat niet uitgedrukt, maar de werkwoordsvorm is enkelvoud. Voorbeeld: La fiebre empezó ayer. = “De koorts begon gisteren.” si algo betekent samen “of iets”. si opent hier geen voorwaarde als “als”, maar een indirecte ja-neevraag: of er iets geholpen heeft. algo is een onbepaald voornaamwoord met de betekenis “iets”; het benoemt niet wat dat precies was. Voorbeeld: No sé si algo cambió. = “Ik weet niet of er iets veranderd is.” te ha ayudado betekent “jou heeft geholpen”. Het werkwoord is ayudar (“helpen”). ha ayudado is de voltooide tijd: ha is de derde persoon enkelvoud van haber als hulpwerkwoord en ayudado is het voltooid deelwoord van ayudar. Te verwijst hier naar de persoon die hulp heeft gekregen; de vorm zelf geeft geen geslacht aan. Voorbeeld: Este consejo me ha ayudado. = “Dit advies heeft mij geholpen.” Samen bestaat de zin uit twee delen die door y (“en”) verbonden zijn: Menciona cuándo empezó vraagt om het beginmoment te noemen, en si algo te ha ayudado vraagt of er iets is geweest dat de aangesproken persoon heeft geholpen. De volledige betekenis is dus: “Noem wanneer het begon en of iets jou heeft geholpen.”

5. También necesito saber qué hacer si empeora esta noche.

   Ik moet ook weten wat ik moet doen als het vannacht erger wordt.

   También

   ook

   necesito

   ik moet

   saber

   weten

   qué hacer

   wat te doen

   empeora

   erger wordt

   esta

   deze

   noche

   nacht

   Uitgebreide uitleg

   También betekent hier “ook” en voegt deze noodzaak toe aan wat eerder genoemd is. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. necesito is de eerste persoon enkelvoud van necesitar in de tegenwoordige tijd: “ik heb nodig” of, zoals hier, “ik moet”. De vorm zegt dat de spreker deze behoefte heeft. Voorbeelden: Necesito ayuda. — “Ik heb hulp nodig.” Necesitan ayuda. — “Ze hebben hulp nodig.” Saber is de infinitief “weten”. Na necesito vormt het samen met de spreker als onderwerp de constructie necesito + infinitief: “ik moet/wil weten …”. De infinitief verandert hier niet in persoon. Qué hacer betekent “wat te doen”. Qué met accent is het vraagwoord “wat”; hacer is de infinitief “doen”. Samen is dit een indirecte vraag binnen saber: de zin zegt niet alleen dat de spreker iets moet weten, maar specificeert dat het gaat om wat die moet doen. Vergelijk: No sé qué hacer. — “Ik weet niet wat ik moet doen.” Empeora is de derde persoon enkelvoud van empeorar in de tegenwoordige tijd: “wordt erger” of “verslechtert”. De vorm past bij een enkelvoudig onderwerp; in deze zin wordt dat onderwerp niet als zelfstandig naamwoord genoemd. Empeorar kan ook letterlijk “slechter worden” betekenen. Voorbeeld: La situación empeora. — “De situatie wordt erger.” Esta is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het aanwijzende woord este/esta/estos/estas. Het stemt af op het vrouwelijke enkelvoud noche en betekent hier “deze”. Het markeert dus de bedoelde nacht, zonder op zichzelf een exacte kloktijd te geven. Noche is het zelfstandig naamwoord “nacht”. Esta noche is de vaste tijdsaanduiding “vanavond” of “vannacht”, afhankelijk van de bedoelde periode; hier past “vannacht” bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Trabajo esta noche. — “Ik werk vannacht.” De volledige opbouw is También necesito saber (“ik moet ook weten”), gevolgd door de indirecte vraag qué hacer (“wat te doen”), en daarna de voorwaardelijke bijzin si empeora esta noche (“als het vannacht erger wordt”). Samen betekent de uiting: “Ik moet ook weten wat ik moet doen als het vannacht erger wordt.”

6. Pregunta adónde debes ir si necesitas ayuda rápidamente.

   Vraag waar je naartoe moet als je snel hulp nodig hebt.

   Pregunta

   Vraag

   adónde

   waar naartoe

   debes

   moet

   ir

   gaan

   necesitas

   nodig hebt

   ayuda

   hulp

   rápidamente

   snel

   Uitgebreide uitleg

   Pregunta betekent hier “vraag” als opdracht aan één persoon. Het is de bevestigende bevelsvorm voor tú van preguntar; de vorm valt samen met de tegenwoordige tijd van de derde persoon enkelvoud, maar de vaste vertaling maakt hier de opdracht duidelijk. Voorbeeld: Pregunta al médico. — “Vraag het aan de arts.” adónde vraagt naar een bestemming: “waar naartoe”. Het accentteken onderscheidt deze vraagvorm van het voegwoord adonde in andere gebruikswijzen. Voorbeeld: ¿Adónde vas? — “Waar ga je naartoe?” debes is de tú-vorm van deber in de tegenwoordige tijd. Met een infinitief drukt deber + infinitief een verplichting of noodzakelijke handeling uit: debes ir = “je moet gaan”. Dit is iets anders dan tienes que ir, dat eveneens “je moet gaan” betekent maar met tener que wordt gevormd. ir is de infinitief “gaan”. Na deber blijft het werkwoord in de infinitief: debes ir, niet een vervoegde vorm na debes. necesitas is de tú-vorm van necesitar in de tegenwoordige tijd: “je hebt nodig”. In si necesitas ayuda leidt het een voorwaardelijke bijzin in: “als je hulp nodig hebt”. Voorbeeld: Si necesitas tiempo, espera. — “Als je tijd nodig hebt, wacht dan.” ayuda is hier het zelfstandig naamwoord “hulp”. Het kan ook “helpt” betekenen wanneer het de derde persoon enkelvoud van ayudar is; in deze zin staat er echter geen werkwoordsvorm maar een naamwoord na necesitas. Voorbeeld: Necesito ayuda. — “Ik heb hulp nodig.” rápidamente is een bijwoord en betekent “snel” of “vlug”. Het beschrijft hier de manier of snelheid waarmee de hulp nodig is, niet de bestemming. Veel Spaanse bijwoorden op -mente zijn gebaseerd op de vrouwelijke vorm van een bijvoeglijk naamwoord; rápidamente hoort bij rápido. Samen vormt de zin de opdracht: “Vraag waar je naartoe moet als je snel hulp nodig hebt.” Pregunta is de hoofdopdracht; adónde debes ir specificeert waar de gevraagde bestemming over gaat; si necesitas ayuda rápidamente geeft de voorwaarde waaronder die vraag relevant is.

7. Yo anotaré los puntos principales antes de llamar.

   Ik zal de belangrijkste punten opschrijven voordat ik bel.

   Yo

   ik

   anotaré

   zal opschrijven; zal noteren

   puntos

   punten

   principales

   belangrijkste

   antes de

   voordat

   llamar

   bellen

   Uitgebreide uitleg

   Yo betekent hier “ik” en maakt de spreker expliciet. In het Spaans kan het onderwerp vaak worden weggelaten, omdat de werkwoordsvorm het al aangeeft; hier benadrukt Yo wie de handeling uitvoert. anotaré komt van anotar, “noteren” of “opschrijven”. De uitgang -é markeert de eerste persoon enkelvoud van de eenvoudige toekomende tijd: anotaré = “ik zal noteren”. Vergelijk bijvoorbeeld llamaré = “ik zal bellen”. Het is niet de tegenwoordige vorm anoto (“ik noteer”). puntos betekent hier “punten”. Het zelfstandig naamwoord punto heeft in het meervoud de vorm puntos; de uitgang -s laat het meervoud zien. Een bruikbaar contrast is un punto = “een punt” en varios puntos = “meerdere punten”. principales betekent “belangrijkste” en beschrijft puntos. Het bijvoeglijk naamwoord staat in het meervoud en krijgt hier de vorm principales, passend bij het meervoudige zelfstandig naamwoord. De reeks principal → principales toont enkelvoud tegenover meervoud. antes de is de constructie “voordat” of “eerder dan”. Voor een infinitief volgt het patroon antes de + infinitief, zoals in antes de salir = “voordat [iemand] vertrekt”. llamar is de infinitief “bellen”. Na antes de blijft het werkwoord in de infinitief: antes de llamar betekent “voordat [ik] bel”. De infinitief noemt de handeling zonder zelf persoon of tijd aan te geven; de context maakt hier duidelijk dat het om de toekomstige handeling van de spreker gaat. Samen betekent Yo anotaré los puntos principales “Ik zal de belangrijkste punten opschrijven”. antes de llamar voegt de tijdsrelatie toe: dat opschrijven gebeurt vóór het bellen. De volledige zin is dus: “Ik zal de belangrijkste punten opschrijven voordat ik bel.”

8. Eso debería hacer que la llamada sea más clara para ustedes dos.

   Dat zou het gesprek voor jullie allebei duidelijker moeten maken.

   Eso

   dat

   debería

   zou moeten

   hacer

   maken; ervoor zorgen

   la llamada

   het gesprek

   más clara

   duidelijker

   ustedes dos

   jullie allebei

   Uitgebreide uitleg

   Eso is het onzijdige aanwijzend voornaamwoord “dat”. Hier sluit het aan bij de eerder genoemde handeling: de belangrijkste punten opschrijven voordat de spreker belt. Eso kan ook naar een situatie, gebeurtenis of idee verwijzen; het verwijst niet naar een mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord. debería is de derde persoon enkelvoud van deber in de conditionele wijs. Met een infinitief vormt het debería + infinitief, met de betekenis “zou moeten”. Voorbeeld: Debería descansar. — “Hij/zij zou moeten rusten.” hacer is de infinitief van hacer, “maken” of “doen”. In hacer que ... betekent het “ervoor zorgen dat ...”. Na hacer que staat hier sea, een vorm van ser in de conjunctief: de zin presenteert de duidelijkheid als het resultaat dat door iets veroorzaakt zou worden. la llamada betekent letterlijk “de oproep” of “het telefoongesprek”; in de vaste vertaling wordt dit als “het gesprek” weergegeven. llamada is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord, daarom staat ervoor la. Het lidwoord en het zelfstandig naamwoord vormen hier samen het bedoelde onderwerp van sea. más clara is de vergelijkende combinatie “duidelijker”. Het bijvoeglijk naamwoord is clara, de vrouwelijke enkelvoudsvorm van claro; más maakt de vergelijking. Clara stemt af op la llamada. Voorbeeld: La explicación es más clara. — “De uitleg is duidelijker.” ustedes dos betekent “jullie allebei”. ustedes is de meervoudige aanspreekvorm voor de aangesproken personen; dos maakt expliciet dat het om twee personen gaat. Dos verandert niet naar geslacht. Samen betekent Eso debería hacer que la llamada sea más clara para ustedes dos: “Dat zou ervoor moeten zorgen dat het gesprek duidelijker is voor jullie allebei.” para ustedes dos geeft aan voor wie het gesprek duidelijker wordt.