Grenzen stellen aan een onhoudbaar werktempo | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. He estado rindiendo bien, pero el ritmo se está volviendo insostenible.

   Ik ben productief geweest, maar het tempo wordt onhoudbaar.

   He estado

   ik ben geweest

   rindiendo

   presterend

   ritmo

   tempo

   se está volviendo

   wordt

   insostenible

   onhoudbaar

   Uitgebreide uitleg

   He estado bestaat uit de eerste persoon enkelvoud van haber in de tegenwoordige tijd (he) plus het voltooid deelwoord estado van estar. Met een daaropvolgend gerundium vormt dit de Spaanse perfectumconstructie he estado + gerundio: iets heeft tot nu toe voortgeduurd of herhaaldelijk plaatsgevonden. Hier verwijst he naar de spreker; estado draagt niet de betekenis “geweest” los van de rest, maar maakt deel uit van deze werkwoordconstructie. rindiendo is het gerundium van rendir. In deze zin betekent rendir “presteren” of “resultaat leveren”, niet bijvoorbeeld “zich overgeven”. Het gerundium na estar beschrijft de voortgaande activiteit: estar rindiendo = “aan het presteren zijn”. Een bruikbaar voorbeeld is Estoy rindiendo bien — “Ik presteer goed.” Samen betekenen He estado rindiendo bien dus: “Ik heb goed gepresteerd” met nadruk op een prestatie die gedurende een periode tot nu toe goed is geweest. Bien bepaalt hoe de spreker presteert; het hoort niet bij de betekenis van alleen rindiendo. ritmo is een zelfstandig naamwoord en betekent hier “tempo” of “ritme”, namelijk de snelheid of intensiteit waarmee iets verloopt. Het is mannelijk, zoals te zien is aan het bijbehorende el in de zin. Een eenvoudig voorbeeld is El ritmo es lento — “Het tempo is langzaam.” se está volviendo gebruikt volverse met estar en een gerundium: se está volviendo. Volverse beschrijft hier een verandering van toestand, terwijl está volviendo die verandering als gaande presenteert. De vorm está is derde persoon enkelvoud, passend bij el ritmo; se hoort bij de pronominale vorm volverse en is geen zelfstandig woord voor “hij” of “het”. Een herbruikbaar voorbeeld is La situación se está volviendo difícil — “De situatie wordt moeilijk.” insostenible is een bijvoeglijk naamwoord: iets kan niet blijvend volgehouden of gehandhaafd worden. Het heeft dezelfde vorm voor mannelijk en vrouwelijk enkelvoud; het verandert hier dus niet vanwege ritmo in een aparte mannelijke vorm. Het tegengestelde is sostenible — “duurzaam” of “vol te houden”. De volledige zin is opgebouwd als He estado rindiendo bien, pero el ritmo se está volviendo insostenible: “Ik heb goed gepresteerd, maar het tempo wordt onhoudbaar.” Pero zet de twee delen tegenover elkaar: de goede prestaties tot nu toe enerzijds en de gaande verandering van het tempo naar een niet-vol te houden toestand anderzijds. De zin drukt niet uit dat de prestaties al achteruit zijn gegaan; dat wordt pas duidelijk als dat expliciet wordt gezegd.

2. Agradezco que lo hayas planteado antes de que baje tu rendimiento.

   Ik waardeer het dat je dit aankaart voordat je prestaties achteruitgaan.

   Agradezco

   ik waardeer

   lo

   dit

   hayas planteado

   hebt aangekaart

   antes de que

   voordat

   baje

   achteruitgaat

   rendimiento

   prestatieniveau

   Uitgebreide uitleg

   Agradezco betekent hier “ik waardeer”. Het is de tegenwoordige tijd van agradecer in de eerste persoon enkelvoud: agradezco. Met agradecer que ... waardeer je dat een handeling of situatie plaatsvindt. lo is hier een onzijdig lijdendvoorwerpspronomen. Het verwijst naar de kwestie die wordt aangekaart, zonder een mannelijk zelfstandig naamwoord aan te wijzen. In deze zin krijgt het de betekenis “dit”. Het staat vóór de verbale vorm: lo planteas = “je brengt dit ter sprake”. hayas planteado komt van plantear en betekent hier “hebt aangekaart” of “ter sprake hebt gebracht”. De vorm bestaat uit haber in de tweede persoon enkelvoud van de tegenwoordige conjunctief (hayas) plus het voltooid deelwoord planteado. Deze samengestelde vorm presenteert de handeling als al uitgevoerd. Na agradezco que wordt hier de conjunctief gebruikt omdat de gewaardeerde handeling in een bijzin staat. antes de que betekent “voordat”. Deze uitdrukking leidt een bijzin in; in dit voorbeeld volgt daarom baje, een conjunctiefvorm. baje komt van bajar en betekent hier “achteruitgaat” of “daalt”. Het is de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige conjunctief. Het onderwerp staat erna: tu rendimiento is datgene wat achteruitgaat. De vorm wordt dus niet bepaald door je, maar door het enkelvoudige onderwerp rendimiento. rendimiento betekent hier “prestatieniveau”. Het is een zelfstandig naamwoord; tu maakt het tot “jouw prestatieniveau”. In baje tu rendimiento is het prestatieniveau het onderwerp van baje, niet het voorwerp. Spaans gebruikt hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord, ook al wordt dit in de vaste vertaling natuurlijk weergegeven met het meervoud “prestaties”. Samen betekent Agradezco que lo hayas planteado antes de que baje tu rendimiento: “Ik waardeer het dat je dit hebt aangekaart voordat je prestaties achteruitgaan.” Agradezco geeft de waardering van de spreker weer; lo hayas planteado benoemt de al uitgevoerde handeling van de aangesproken persoon; en antes de que baje tu rendimiento plaatst die handeling vóór de achteruitgang van het prestatieniveau.

3. Puedo seguir entregando resultados, siempre que reduzcamos las prioridades.

   Ik kan resultaten blijven leveren, op voorwaarde dat we het aantal prioriteiten verminderen.

   Puedo

   ik kan

   seguir

   doorgaan

   entregando

   leverend

   resultados

   resultaten

   siempre que

   op voorwaarde dat

   reduzcamos

   we verminderen

   prioridades

   prioriteiten

   Uitgebreide uitleg

   Puedo is de tegenwoordige tijd van poder in de eerste persoon enkelvoud: “ik kan”. Het drukt hier de mogelijkheid of het vermogen van de spreker uit. De vormreeks is poder → puedo (ik kan) → puedes (jij kunt). Voorbeeld: Puedo ayudarte. — Ik kan je helpen. seguir betekent hier “doorgaan”. Na seguir kan een gerundium staan om aan te geven dat een handeling voortduurt: seguir + gerundium. Voorbeeld: Seguimos trabajando. — We blijven werken. Seguir staat hier na puedo, waardoor de combinatie puedo seguir “ik kan doorgaan met” betekent. entregando is het gerundium van entregar (“leveren” of “overhandigen”). In seguir entregando geeft het aan welke handeling wordt voortgezet: resultaten blijven leveren. Het gerundium zelf drukt hier geen persoon uit; die informatie komt uit puedo en uit het onderwerp van de handeling. Voorbeeld: Sigue entregando informes. — Hij/zij blijft rapporten leveren. resultados is het meervoud van resultado (“resultaat”). De uitgang -s markeert hier het meervoud. In deze zin is het wat er geleverd wordt. Voorbeeld: Entregamos resultados claros. — We leveren duidelijke resultaten. siempre que introduceert hier een voorwaarde: “op voorwaarde dat”. In deze betekenis volgt er een conjunctief, omdat de voorwaarde nog niet als vaststaand feit wordt gepresenteerd. De uitdrukking kan in andere contexten ook “telkens wanneer” betekenen, maar hier past de voorwaardelijke betekenis bij de vaste vertaling. reduzcamos is de tegenwoordige conjunctief van reducir in de eerste persoon meervoud: “dat we verminderen”. Reducir is een werkwoord op -ir; in deze vorm verschijnt de stam reduzc-, zoals ook in reduzco. De uitgang -amos markeert hier “wij” binnen deze conjunctiefvorm. Voorbeeld: Es importante que reduzcamos los costes. — Het is belangrijk dat we de kosten verminderen. prioridades is het meervoud van prioridad (“prioriteit”). Las maakt duidelijk dat het om meervoudige vrouwelijke zelfstandige naamwoorden gaat; prioridades zelf draagt de meervoudsmarkering. Samen betekent las prioridades hier “de prioriteiten”. De zin bouwt als volgt op: Puedo geeft “ik kan” aan, seguir entregando resultados betekent “resultaten blijven leveren”, en siempre que reduzcamos las prioridades stelt de voorwaarde “op voorwaarde dat we het aantal prioriteiten verminderen”. Als geheel betekent de uiting: “Ik kan resultaten blijven leveren, op voorwaarde dat we het aantal prioriteiten verminderen.”

4. Tenemos que distinguir el trabajo urgente del que se hace principalmente para ganar visibilidad.

   We moeten dringend werk onderscheiden van werk dat vooral voor de zichtbaarheid wordt gedaan.

   Tenemos que

   we moeten

   distinguir

   onderscheiden

   el trabajo

   het werk

   urgente

   dringend

   del que

   van het werk dat

   se hace

   wordt gedaan

   principalmente

   voornamelijk

   ganar

   verwerven

   visibilidad

   zichtbaarheid

   Uitgebreide uitleg

   Tenemos que drukt hier een verplichting uit: “we moeten”. Tenemos is de eerste persoon meervoud van tener; samen met que vormt tener que + infinitief, een veelgebruikt patroon voor “moeten + werkwoord”. Het onderwerp is hier het impliciete “wij”, zoals ook in de vertaling. distinguir betekent “onderscheiden”. Na tener que blijft het volgende werkwoord in de infinitief: tenemos que distinguir. Een bruikbaar contrast is distinguir A de B: A en B van elkaar onderscheiden. Voorbeeld: Hay que distinguir los hechos de las opiniones. — “Feiten moeten van meningen worden onderscheiden.” el trabajo betekent hier “het werk”. Trabajo is een zelfstandig naamwoord; el markeert hier een enkelvoudig, mannelijk naamwoord. De woordgroep is het eerste deel van de tegenstelling: het werk dat urgent is. urgente betekent “dringend” of “urgent”. Het beschrijft hier el trabajo. De vorm urgente verandert niet tussen mannelijk en vrouwelijk enkelvoud: el trabajo urgente, maar bijvoorbeeld ook la tarea urgente. In het meervoud wordt het urgentes. del que betekent hier “van het werk dat”. Del is de samentrekking van de + el; que leidt de betrekkelijke bijzin in. In deze zin verwijst el que naar het bedoelde werk, en de bijzin specificeert welk werk wordt bedoeld. Het patroon el ... del que ... kan een eerder genoemd mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord nader omschrijven. se hace betekent hier “wordt gedaan”. Hace is de derde persoon enkelvoud van hacer in de tegenwoordige tijd. Samen met se vormt dit hier een passieve constructie: het werk is datgene wat wordt gedaan. Voorbeeld: El informe se hace cada mes. — “Het rapport wordt elke maand gemaakt.” principalmente betekent “voornamelijk” of “vooral”. Het beperkt hier niet het werkwoord hace tot een gedeeltelijke handeling, maar geeft aan dat het doel van dit werk vooral in het volgende ligt: zichtbaarheid verkrijgen. ganar betekent “verwerven”, “winnen” of, in deze combinatie, “verkrijgen”. Omdat het na para staat, verschijnt het in de infinitief: para ganar = “om te verkrijgen”. Para + infinitief drukt hier het doel uit. Voorbeeld: Trabajan para ganar experiencia. — “Ze werken om ervaring op te doen.” visibilidad betekent “zichtbaarheid”. Het is een zelfstandig naamwoord en het lijdend voorwerp van ganar: men verkrijgt zichtbaarheid. De combinatie ganar visibilidad betekent natuurlijk “zichtbaarheid verwerven” en hoeft niet letterlijk als “zichtbaarheid winnen” te worden vertaald. De zin zet twee soorten werk tegenover elkaar. Eerst staat el trabajo urgente: het werk dat dringend is. Daarna volgt na distinguir ... de ... het andere werk, omschreven als el que se hace principalmente para ganar visibilidad: werk dat vooral wordt gedaan om zichtbaarheid te verwerven. Het geheel betekent dus: “We moeten dringend werk onderscheiden van werk dat vooral voor de zichtbaarheid wordt gedaan.”

5. Algunas tareas visibles consumen energía sin cambiar los resultados.

   Sommige zichtbare taken kosten energie zonder de resultaten te veranderen.

   tareas

   taken

   visibles

   zichtbaar

   consumen

   kosten; verbruiken

   energía

   energie

   cambiar

   veranderen

   resultados

   resultaten

   Uitgebreide uitleg

   tareas betekent hier “taken”. Het is het meervoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord tarea (“taak”); daarom staat ervoor algunas, “sommige”. Een bruikbaar patroon is algunas + meervoudig zelfstandig naamwoord: Algunas tareas son difíciles. — “Sommige taken zijn moeilijk.” visibles beschrijft de taken als “zichtbaar”. Het is het meervoud van visible; deze vorm is hetzelfde voor mannelijk en vrouwelijk meervoud. Vergelijk un trabajo visible — “zichtbaar werk” — en unas tareas visibles — “zichtbare taken”. consumen is de tegenwoordige tijd van consumir, hier in de derde persoon meervoud: “ze kosten/verbruiken”. De uitgang past bij het onderwerp tareas. In deze zin gaat het om het verbruiken van energie, niet noodzakelijk om geldelijke kosten. Estas máquinas consumen mucha energía. — “Deze machines verbruiken veel energie.” energía betekent “energie”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het accent op í hoort bij de spelling. In consumir energía is het de zaak die verbruikt wordt: “energie verbruiken”. cambiar betekent “veranderen”. Dit is de infinitiefvorm. Na sin wordt de infinitief gebruikt om aan te geven dat iets gebeurt zonder een andere handeling of uitkomst: Trabaja sin cambiar el plan. — “Hij/zij werkt zonder het plan te veranderen.” resultados betekent “resultaten”. Het is het meervoud van resultado, een mannelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het lidwoord hier als los. In cambiar los resultados is los resultados datgene wat verandert. Samen geeft Algunas tareas visibles het onderwerp: “sommige zichtbare taken”. consumen energía zegt dat deze taken energie verbruiken. sin cambiar los resultados voegt toe dat dit gebeurt zonder de resultaten te veranderen. De volledige betekenis is dus: “Sommige zichtbare taken kosten energie zonder de resultaten te veranderen.”

6. Entonces deberíamos eliminarlas o delegarlas de forma deliberada.

   Dan moeten we ze bewust schrappen of delegeren.

   Entonces

   dan

   deberíamos

   zouden moeten

   eliminarlas

   ze schrappen

   delegarlas

   ze delegeren

   de forma deliberada

   bewust

   Uitgebreide uitleg

   Entonces betekent hier “dan” en verbindt deze conclusie met wat eerder is vastgesteld. Het kan ook “toen” betekenen wanneer het naar een tijdstip verwijst; in deze zin is het een gevolgtrekkend verbindingswoord. deberíamos is de vorm van deber (“moeten”) in de conditionele wijs, voor nosotros/nosotras. Samen met een infinitief drukt deberíamos + infinitief hier een voorgestelde of als passend voorgestelde handeling uit: “we zouden moeten …”. Voorbeeld: Deberíamos revisar el plan. — “We zouden het plan moeten herzien.” eliminarlas bestaat uit eliminar (“schrappen, verwijderen”) plus het aangehechte directe-objectvoornaamwoord las. las is vrouwelijk meervoud; in deze context verwijst het naar de eerder genoemde tareas (“taken”). De infinitief blijft eliminar; door het voornaamwoord eraan vast te schrijven ontstaat eliminarlas. Vergelijk: eliminarlo voor één mannelijk object en eliminarlas voor meerdere vrouwelijke objecten. Voorbeeld: Podemos eliminarlas. — “We kunnen ze schrappen.” delegarlas bestaat uit delegar (“delegeren”) plus opnieuw las, dat naar dezelfde vrouwelijke meervoudige taken verwijst. Het werkwoord blijft in de infinitief; het clitische voornaamwoord maakt duidelijk wat gedelegeerd wordt. Voorbeeld: Es mejor delegarlas. — “Het is beter om ze te delegeren.” de forma deliberada betekent “bewust” of “opzettelijk”. deliberada is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord deliberado en stemt af op het vrouwelijke enkelvoud forma; het is dus niet de vorm van een zelfstandig naamwoord dat ernaast staat. de forma + bijvoeglijk naamwoord is een bruikbaar patroon om de manier waarop iets gebeurt te beschrijven. Voorbeeld: Lo hizo de forma deliberada. — “Hij/zij deed het bewust.” Samen vormen deberíamos eliminarlas o delegarlas en de forma deliberada de betekenis: “Dan zouden we ze bewust moeten schrappen of delegeren.” Het onderwerp van deberíamos is “wij”, en eliminarlas en delegarlas noemen twee alternatieven voor dezelfde eerder genoemde taken. o betekent “of”; de zin zegt dus dat bewust schrappen óf bewust delegeren als passende opties worden voorgesteld.

7. También me ayudaría tener puntos claros para detenerme.

   Ik zou ook baat hebben bij duidelijkere momenten om te stoppen.

   También

   ook

   ayudaría

   zou helpen

   tener

   hebben

   puntos

   punten; momenten

   claros

   duidelijk(e)

   detenerme

   stoppen

   Uitgebreide uitleg

   También betekent hier “ook”: het voegt dit voordeel toe aan iets dat al genoemd of gedacht is. Het is een bijwoord en verandert niet van vorm. me ayudaría bevat ayudaría, de vorm van het werkwoord ayudar (“helpen”) in de voorwaardelijke wijs. In deze zin past de vaste vertaling bij een impliciet onderwerp ik: “het zou mij helpen” of natuurlijker “ik zou er baat bij hebben”. me is hier het indirecte object: degene die baat heeft. De voorwaardelijke wijs maakt de uitspraak minder stellig en presenteert haar als een gewenste of nuttige mogelijkheid. Voorbeeld: Me ayudaría una lista breve. — “Een korte lijst zou mij helpen.” tener is de infinitief van tener, “hebben”. Na ayudaría benoemt deze infinitief wat nuttig zou zijn: iets hebben. Het patroon me ayudaría + infinitief is herbruikbaar voor een handeling die de spreker zou helpen. Voorbeeld: Me ayudaría descansar cinco minutos. — “Vijf minuten rusten zou mij helpen.” puntos is het meervoud van punto, letterlijk “punten”. Hier krijgt het door de vaste vertaling de betekenis van duidelijke stopmomenten of concrete punten waarop de spreker kan stoppen. Het zelfstandig naamwoord staat in het meervoud; een enkelvoudig voorbeeld is un punto claro — “een duidelijk punt”. claros is het meervoud van claro, “duidelijk”. Het bijvoeglijk naamwoord past zich aan puntos aan: mannelijk meervoud, omdat het bij dat zelfstandig naamwoord hoort. In de brontekst is dit geen vergrotende trap; más claros zou “duidelijkere” betekenen. De vertaling gebruikt “duidelijkere” als natuurlijke contextuele formulering, maar claros zelf betekent hier “duidelijke”. detenerme bestaat uit de infinitief detener (“stoppen”) en het aangehechte voornaamwoord me. In deze vorm verwijst me naar de spreker; detenerme betekent hier “stoppen” in de betekenis “zelf stoppen”. Het voornaamwoord staat aan het einde van de infinitief, zoals in Quiero detenerme. — “Ik wil stoppen.” Samen vormt tener puntos claros para detenerme de bedoeling “duidelijke stopmomenten hebben om te stoppen”. Para met een infinitief geeft het doel aan: die punten dienen ertoe dat de spreker kan stoppen. De hele zin También me ayudaría tener puntos claros para detenerme. betekent daarom: “Ik zou ook baat hebben bij duidelijke momenten om te stoppen.”

8. Puedo definir criterios de finalización para cada tarea activa.

   Ik kan voor elke actieve taak criteria voor voltooiing vaststellen.

   Puedo

   ik kan

   definir

   vaststellen; definiëren

   criterios

   criteria

   finalización

   voltooiing

   para cada

   voor elke

   tarea

   taak

   activa

   actief

   Uitgebreide uitleg

   Puedo komt van poder en is de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: “ik kan”. Het drukt hier mogelijkheid of bekwaamheid uit. Na poder volgt een infinitief: puedo definir = “ik kan vaststellen/definiëren”. Voorbeeld: Puedo ayudarte. = “Ik kan je helpen.” definir is een infinitief en betekent hier “vaststellen” of “definiëren”. De infinitief verandert niet volgens persoon; de vervoegde vorm puedo draagt hier de persoon en tijd. Voorbeeld: Quiero definir el objetivo. = “Ik wil het doel definiëren.” criterios is het meervoud van criterio, “criterium”. Het meervoud verwijst hier naar meerdere maatstaven of voorwaarden. Voorbeeld: Necesitamos criterios claros. = “We hebben duidelijke criteria nodig.” finalización is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent “voltooiing” of “beëindiging”. Het is gevormd als zelfstandig naamwoord met de uitgang -ción; het meervoud is finalizaciones. In criterios de finalización bepaalt de waarvan de criteria zijn: het gaat om criteria die aangeven wanneer iets voltooid is. para cada vormt het patroon “voor elke”. cada staat bij een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, ook wanneer de betekenis over alle afzonderlijke leden van een groep gaat: cada tarea = “elke taak”. Voorbeeld: Hay una regla para cada caso. = “Er is een regel voor elk geval.” tarea is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: “taak”. In deze zin staat het in het enkelvoud na cada. Het meervoud is tareas. activa betekent hier “actief” en beschrijft tarea. Het bijvoeglijk naamwoord staat daarom in het vrouwelijk enkelvoud, passend bij tarea; de mannelijke enkelvoudsvorm is activo. Voorbeeld: una cuenta activa = “een actief account”. Samen betekent Puedo definir criterios de finalización para cada tarea activa: “Ik kan voor elke actieve taak criteria voor voltooiing vaststellen.” De structuur is puedo + infinitief definir, gevolgd door wat er kan worden vastgesteld (criterios de finalización) en vervolgens op welke taken dit van toepassing is (para cada tarea activa). De zin zegt dus dat de spreker voor elke afzonderlijke actieve taak zulke voltooiingscriteria kan vaststellen, zonder te specificeren welke criteria dat precies zijn.