Basisacties en keuzes thuis | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ouvre la porte, s'il te plaît.

   Doe de deur alsjeblieft open.

   Ouvre

   open

   porte

   deur

   s'il te plaît

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Ouvre betekent hier “doe open” en is de gebiedende wijs van ouvrir (“openen”) voor één aangesproken persoon. In het Frans staat het onderwerp bij een gewone gebiedende wijs meestal niet: Ouvre la porte ! betekent “Doe de deur open!”. Vergelijk als herbruikbaar patroon: Ferme la fenêtre ! — “Doe het raam dicht!”; ferme is daar de gebiedende wijs van fermer (“sluiten”). porte betekent hier “deur” en is een zelfstandig naamwoord. De basisvorm is porte; het bepaalde lidwoord la ervoor laat zien dat het om een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord gaat. Het lidwoord draagt dus de grammaticale markering; porte zelf verandert hier niet. Een bruikbaar contrast is la fenêtre — “het raam”, eveneens met la in deze uitdrukking. s'il te plaît is een vaste beleefdheidsuitdrukking die hier “alsjeblieft” betekent. te richt de uitdrukking op één aangesproken persoon in de informele vorm. In een formele aanspreekvorm of tegenover meerdere personen gebruikt het Frans doorgaans s'il vous plaît. Samen vormen de delen de gebiedende zin Ouvre la porte, s'il te plaît.: één persoon krijgt het verzoek om de deur open te doen, met een beleefde toevoeging “alsjeblieft”.

2. Ferme la fenêtre, s'il te plaît.

   Doe het raam alsjeblieft dicht.

   Ferme

   doe dicht

   fenêtre

   raam

   s'il te plaît

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Ferme is hier de gebiedende wijs van fermer («sluiten»), gericht aan één persoon die informeel met tu wordt aangesproken. Bij regelmatige werkwoorden op -er valt in de gebiedende wijs van de tweede persoon enkelvoud de uitgangs-s weg: tu fermes → Ferme. Het onderwerp wordt bij een bevel normaal niet uitgesproken. Voorbeeld: Ferme la porte. — «Doe de deur dicht.» fenêtre betekent hier «raam». Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor la: la fenêtre. De meervoudsvorm is les fenêtres. Voorbeeld: La fenêtre est ouverte. — «Het raam staat open.» s'il te plaît is de vaste beleefde toevoeging «alsjeblieft». te richt de uitdrukking aan één informeel aangesproken persoon. Bij formele aanspreking of meervoud wordt doorgaans s'il vous plaît gebruikt. De uitdrukking maakt van het bevel geen vraag, maar verzacht het. Samen vormen Ferme la fenêtre en s'il te plaît de betekenis «Doe het raam dicht, alsjeblieft.» De gebiedende wijs geeft de opdracht, la fenêtre is wat gesloten moet worden, en de laatste woordgroep voegt de beleefde formulering toe.

3. Allume-le, s'il te plaît.

   Zet het alsjeblieft aan.

   Allume

   zet aan

   le

   het

   s'il te plaît

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Allume komt van allumer en is hier de gebiedende wijs voor tu: “zet aan” of “doe aan”. Bij een bevestigende opdracht staat het voornaamwoord voor het lijdend voorwerp er in het Frans achter, met een koppelteken: Allume-le. Een bruikbaar contrast uit de context is éteins-le: “zet het uit”; dat komt van éteindre. le is hier een Frans lijdend-voorwerpvoornaamwoord voor een mannelijk enkelvoudig referent. De vertaling maakt de bedoelde referent als “het” weer, maar identificeert niet welk voorwerp dat precies is. In een bevestigende gebiedende wijs volgt le het werkwoord: Regarde-le betekent bijvoorbeeld “Kijk ernaar” of “Kijk naar hem”, afhankelijk van de context. s'il te plaît is een vaste beleefdheidsuitdrukking met de betekenis “alsjeblieft”. te hoort bij de informele aanspreekvorm tu; bij formele aanspreking of meervoud is de vorm s'il vous plaît. Samen vormt Allume-le, s'il te plaît. de directe, beleefde opdracht “Zet het alsjeblieft aan.”

4. Éteins-le, s'il te plaît.

   Zet het alsjeblieft uit.

   Éteins

   zet uit

   le

   het

   s'il te plaît

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Éteins betekent hier “zet uit” en is de gebiedende wijs voor tu van éteindre (“uitdoen, uitschakelen”). De vorm richt zich dus rechtstreeks tot één persoon. Vergelijk in de vorige zin Allume-le (“zet het aan”): allumer is het tegenovergestelde van éteindre. le is een voornaamwoordelijk direct object met de betekenis “het”. In een bevestigende Franse gebiedende wijs staat zo’n objectvoornaamwoord achter het werkwoord en wordt het met een koppelteken verbonden: Éteins-le. Het voornaamwoord draagt hier niet zelfstandig de informatie over wat het precies is; de vertaling bevestigt alleen dat het om “het” gaat. s'il te plaît is de vaste beleefde toevoeging “alsjeblieft”. te verwijst naar de aangesprokene in de informele enkelvoudsvorm; de uitdrukking is niet hetzelfde als een bevelsvorm van het hoofdwerkwoord. In een formele of meervoudige aanspreking verschijnt vaak s'il vous plaît, maar dat verandert de kernhandeling niet. Samen vormen de delen de directe opdracht Éteins-le, verzacht door s'il te plaît: “Zet het alsjeblieft uit.”

5. Donne-moi ça, s'il te plaît.

   Geef me dit alsjeblieft.

   Donne-moi

   geef me

   ça

   dit

   s'il te plaît

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Donne-moi betekent hier “geef me”. Het is de gebiedende wijs van donner (“geven”) voor één aangesproken persoon in de informele vorm. moi is de beklemtoonde vorm van “mij”; na een bevestigende gebiedende wijs staat die vorm achter het werkwoord en wordt ze met een koppelteken verbonden: Donne-moi. Een formele of meervoudige aanspreking gebruikt Donnez-moi. Voorbeeld: Donne-moi le livre. — “Geef me het boek.” ça is hier een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis “dit/dat”; de vertaling legt hier de betekenis “dit” vast. Het voornaamwoord benoemt geen zelfstandig naamwoord en verandert niet mee met een genoemd zelfstandig naamwoord. Het concrete voorwerp waarnaar het verwijst, wordt in deze zin zelf niet benoemd. Voorbeeld: Je prends ça. — “Ik neem dit.” s'il te plaît is een vaste beleefdheidsuitdrukking: “alsjeblieft”. In deze vorm is te gericht aan één persoon die informeel wordt aangesproken. Bij een formele of meervoudige aanspreking is de overeenkomstige vorm s'il vous plaît. De zin wordt dus opgebouwd als Donne-moi + ça + s'il te plaît: “Geef me dit, alsjeblieft.” De gebiedende wijs drukt het verzoek uit, moi geeft de ontvanger van het geven aan, ça is wat gevraagd wordt, en de slotuitdrukking maakt het verzoek beleefd.

6. Je vais prendre ça.

   Ik neem dit.

   Je vais

   ik ga …

   prendre

   nemen

   ça

   dit

   Uitgebreide uitleg

   Je vais betekent hier samen met het daaropvolgende werkwoord dat de spreker iets gaat doen. vais is de vorm van aller voor je in de tegenwoordige tijd: je vais. Met een infinitief vormt dit de futur proche, een nabije of voorgenomen toekomst: Je vais partir. — Ik ga vertrekken. De vorm vais betekent hier dus niet zelfstandig “gaan” als beweging naar een plaats; de combinatie kondigt de handeling aan. prendre is de infinitief van prendre, “nemen”. Na je vais blijft het werkwoord in de infinitief: Je vais prendre .... Andere vormen zijn bijvoorbeeld je prends — ik neem, en j'ai pris — ik heb genomen. In deze zin geeft prendre de handeling weer die de spreker van plan is uit te voeren. ça is een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis “dit” in deze context. Het verwijst naar iets dat de gesprekspartners als het aangewezen object begrijpen; het woord zelf geeft niet aan wat dat object precies is. In een andere context kan ça ook “dat” betekenen. Het verschilt van ce wanneer ce als aanwijzend element vóór een zelfstandig naamwoord staat, bijvoorbeeld ce livre — dit/dat boek. Samen vormen de delen Je vais prendre ça. de betekenis “Ik neem dit.” De Franse vorm gebruikt letterlijk de constructie “ik ga dit nemen”, maar in het Nederlands past hier de natuurlijke vertaling “Ik neem dit”. De voorafgaande zin bevat hetzelfde aangewezen object in ça, zodat ça in deze uiting naar dat reeds aangewezen “dit” verwijst.