Een tas ordenen | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Est-ce que mes lunettes sont dans ce sac ?

   Zit mijn bril in deze tas?

   Est-ce que

   vraagmarker voor een ja-neevraag

   lunettes

   bril

   dans

   in

   ce

   deze

   sac

   tas

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que staat aan het begin van een directe ja-neevraag. Daarna volgt de gewone mededelende zinsbouw; het is dus niet nodig om onderwerp en werkwoord om te draaien. Bijvoorbeeld: Est-ce que le livre est ici ? betekent: “Is het boek hier?” mes lunettes: lunettes is een vrouwelijk meervoudig zelfstandig naamwoord dat in deze betekenis “bril” betekent. Het meervoud is hier de normale Franse vorm voor een bril, ook al gebruikt het Nederlands in de vertaling het enkelvoud bril. Het bezittelijk woord mes betekent “mijn” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord; bij enkelvoud krijg je mon of ma, afhankelijk van het grammaticale geslacht. In de vervolgzinscontext wordt naar lunettes verwezen met het vrouwelijke meervoudige elles. mes drukt hier bezit uit, niet een aantal. Het stemt af op het bezeten zelfstandig naamwoord in getal: mes clés betekent bijvoorbeeld “mijn sleutels”. dans geeft aan dat iets zich in een ruimte of houder bevindt: “in”. Le téléphone est dans le sac betekent: “De telefoon zit in de tas.” ce sac: ce is een aanwijzend woord bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; sac is mannelijk enkelvoud en betekent “tas”. Vergelijk cette poche voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Ce betekent hier “deze”, en niet op zichzelf een numerieke hoeveelheid. In de volledige vraag vormen mes lunettes het onderwerp en sont de derde persoon meervoud van être (“zijn”). dans ce sac geeft de plaats aan. Samen met Est-ce que ontstaat de betekenis: “Zit mijn bril in deze tas?” De Franse vorm behandelt de bril als meervoud (lunettes), terwijl de Nederlandse vaste vertaling natuurlijk het enkelvoud bril gebruikt.

2. Elles sont dans la poche latérale.

   Ze zitten in het zijvak.

   Elles

   ze

   sont

   zijn

   dans

   in

   poche

   vak of zak

   latérale

   aan de zijkant gelegen

   Uitgebreide uitleg

   Elles betekent hier “ze” voor een vrouwelijke meervoudige groep; in de gegeven context gaat het om de bril. De vorm is meervoud en vrouwelijk. Vergelijk bijvoorbeeld Elle est ici — “Ze is hier” — met Elles sont ici — “Ze zijn hier”. Het voornaamwoord zelf noemt niet opnieuw het zelfstandig naamwoord. Sont is de vorm van être (“zijn”) voor de derde persoon meervoud in de tegenwoordige tijd. In deze zin vormt het met Elles de betekenis “ze zijn”. Vergelijk Elle est (“ze is”) en Elles sont (“ze zijn”); est en sont zijn dus vormen van hetzelfde werkwoord. Dans betekent “in” en geeft hier de plaats aan. Het wordt gevolgd door de plaatsaanduiding la poche latérale: dans la boîte betekent bijvoorbeeld “in de doos”. Poche betekent hier “vak” of “zak”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la poche. In deze context is een vak in een tas bedoeld. Een bruikbaar contrast is une poche intérieure — “een binnenvak” — waarbij poche hetzelfde zelfstandig naamwoord blijft. Latérale betekent “aan de zijkant gelegen” of “zij-”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord latéral; de vorm stemt af op het vrouwelijke enkelvoud poche. Bij een mannelijk zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld un compartiment latéral — “een zijvak” of “een lateraal compartiment”. Samen vormen Elles sont (“ze zijn”), dans (“in”) en la poche latérale (“het zijvak”) de volledige betekenis: “Ze zitten in het zijvak.” De plaats wordt dus uitgedrukt met het patroon être dans + plaats; hier verwijst Elles volgens de vaste vertaling en context naar de bril.

3. J'ai aussi besoin de mon carnet.

   Ik heb mijn notitieboek ook nodig.

   J'ai

   ik heb

   aussi

   ook

   besoin de

   behoefte aan

   mon

   mijn

   carnet

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   J’ai is de samentrekking van je + ai, de eerste persoon enkelvoud van avoir in de tegenwoordige tijd. Hier betekent het samen met het vervolg niet alleen “ik bezit”, maar “ik heb nodig”. Voorbeeld: J’ai un stylo. — “Ik heb een pen.” aussi betekent hier “ook” en voegt deze behoefte toe aan iets dat al in de context genoemd is. Het verandert de betekenis van het werkwoord niet; de plaats ervan na J’ai is een gebruikelijke manier om dit “ook” uit te drukken. besoin de vormt samen met avoir de vaste constructie avoir besoin de — “nodig hebben”. besoin is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “behoefte”, maar in deze constructie vertaal je de hele uitdrukking natuurlijk als “nodig hebben”. Na de komt datgene wat iemand nodig heeft. Voorbeeld: J’ai besoin d’eau. — “Ik heb water nodig.” Voor een klinker wordt de vaak d’, zoals in d’eau. mon betekent “mijn” en staat hier vóór het zelfstandig naamwoord. Deze vorm hoort bij een mannelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud, zoals mon carnet. Voor een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud gebruik je vóór een medeklinker doorgaans ma, bijvoorbeeld ma table — “mijn tafel”. Vóór een klinker of een stomme h gebruik je echter ook mon bij een vrouwelijk woord, bijvoorbeeld mon amie — “mijn vriendin”; dit voorkomt een lastige klinkerbotsing. De vorm hangt dus af van het grammaticale geslacht en getal van het benoemde zelfstandig naamwoord, niet van het geslacht van de bezitter. carnet betekent hier “notitieboek” of “schriftje”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord; daarom past de vorm mon erbij. Het meervoud is carnets. Samen vormen de delen J’ai aussi besoin de mon carnet de betekenis: “Ik heb mijn notitieboek ook nodig.” De constructie geeft de behoefte aan, mon carnet benoemt wat nodig is, en aussi voegt “ook” toe.

4. Il est sous ton parapluie.

   Het ligt onder je paraplu.

   Il

   het (Frans mannelijk enkelvoud)

   est

   is / bevindt zich

   sous

   onder

   ton

   je/jouw (voor een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord)

   parapluie

   paraplu

   Uitgebreide uitleg

   Il is hier het Franse onderwerppronomen voor een mannelijk enkelvoud. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het hier naar een niet nader genoemde zaak verwijst; ze identificeert die zaak niet verder. In andere zinnen kan il ook naar een man verwijzen. Het vrouwelijke enkelvoud is elle, bijvoorbeeld: Elle est sous la table. — “Ze is onder de tafel.” est is de vorm van être (“zijn”) in de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud: il est, elle est, on est. In deze zin beschrijft être geen blijvende eigenschap, maar een plaats: iets bevindt zich ergens. Voorbeeld: Le livre est sur la table. — “Het boek ligt op de tafel.” sous is een voorzetsel dat “onder” aangeeft. Het kan een ruimtelijke relatie uitdrukken, zoals in sous la chaise — “onder de stoel”. ton betekent hier “je/jouw” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Deze vorm hoort bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord: ton parapluie. Voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord gebruik je doorgaans ta, bijvoorbeeld ta chaise — “je stoel”. Voor meervoud gebruik je tes, bijvoorbeeld tes livres — “je boeken”. De keuze hangt dus samen met het grammaticale geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord waarnaar het bezit verwijst, niet met het geslacht van de bezitter. parapluie is een mannelijk zelfstandig naamwoord voor “paraplu”. Het meervoud is parapluies: des parapluies — “paraplu’s”. Het zelfstandig naamwoord blijft na ton in zijn gewone enkelvoudsvorm staan. Samen vormen de woorden Il est sous ton parapluie de betekenis: “Het bevindt zich onder je paraplu” of, natuurlijker in deze context, “Het ligt onder je paraplu.” Il est geeft aan waar de zaak zich bevindt; sous introduceert de plaatsrelatie; ton parapluie is het voorwerp waaronder die zaak zich bevindt.

5. Est-ce que je peux déplacer le parapluie ?

   Kan ik de paraplu verplaatsen?

   Est-ce que je peux

   kan ik …?

   déplacer

   verplaatsen

   parapluie

   paraplu

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que je peux is een vaste vraagconstructie: “kan ik …?” Het combineert est-ce que voor een ja-neevraag met je peux, de vorm van pouvoir (“kunnen”) bij je. Na pouvoir volgt een infinitief: je peux déplacer = “ik kan verplaatsen”. Voorbeelden: Est-ce que je peux entrer ? = “Kan ik binnenkomen?” en Je peux attendre. = “Ik kan wachten.” déplacer betekent hier “verplaatsen”. Dit is de infinitief; na pouvoir blijft het werkwoord in deze vorm. Dezelfde infinitief kan na andere werkwoorden voorkomen, bijvoorbeeld Je veux déplacer la chaise. = “Ik wil de stoel verplaatsen.” Het onderwerp van déplacer is in deze zin dezelfde persoon als bij je peux. parapluie betekent “paraplu”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: daarom staat ervoor le in le parapluie. Het meervoud is les parapluies. Voorbeeld: Le parapluie est ici. = “De paraplu is hier.” Samen vormt Est-ce que je peux déplacer le parapluie ? de vraag “Kan ik de paraplu verplaatsen?” Est-ce que maakt er een vraag van, je peux drukt de mogelijkheid of toestemming van de spreker uit, déplacer benoemt de handeling en le parapluie is het voorwerp dat verplaatst wordt. De vraag is beleefd en neutraal in alledaags Frans.

6. Mets-le près de la poignée pour qu'il ne gêne pas.

   Leg hem bij het handvat, zodat hij niet in de weg ligt.

   Mets-le

   Leg hem neer

   près de

   bij / vlak bij

   la poignée

   het handvat

   pour qu'il

   zodat hij

   ne gêne pas

   niet in de weg ligt

   Uitgebreide uitleg

   Mets-le betekent hier “leg hem neer”. Mets is de gebiedende wijs van mettre (“leggen”, “zetten” of “plaatsen”) voor één aangesproken persoon. De vorm mets hoort bij het werkwoord mettre; ze is niet afgeleid van een ander werkwoord. le is een lijdend-voorwerpspronomen in het mannelijk enkelvoud. In de gegeven context verwijst het naar het voorwerp dat men wil verplaatsen, met name de paraplu uit de vorige zin. In een andere zin kan hetzelfde pronomen naar een ander mannelijk enkelvoudig voorwerp verwijzen. près de is een vaste voorzetselconstructie met de betekenis “dicht bij” of “vlak bij”. Bijvoorbeeld: Le livre est près de la fenêtre. — “Het boek ligt dicht bij het raam.” la poignée betekent hier “het handvat”. Poignée is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat er la. Het woord kan, afhankelijk van de context, ook een greep of deurklink aanduiden. Het voorzetsel de maakt duidelijk waarvan het handvat de plaatsbepaling is: dicht bij het handvat. pour qu'il leidt een doelzin in: “zodat hij/het”. Il is hier een mannelijk enkelvoudig onderwerp; samen met de context kan het naar hetzelfde verplaatste voorwerp verwijzen. Na pour que gebruikt het Frans de subjonctif, omdat de zin een beoogd doel uitdrukt. Voorbeeld: Je ferme la porte pour qu'il ne fasse pas froid. — “Ik doe de deur dicht zodat het niet koud wordt.” ne gêne pas betekent hier “niet hindert” of natuurlijker “niet in de weg ligt”. Het werkwoord is gêner (“hinderen”, “lastigvallen”); gêne is de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige subjonctif. De ontkenning bestaat uit ne vóór en pas na het vervoegde werkwoord. In deze zin beschrijft gêner niet letterlijk een liggende beweging, maar het effect dat het voorwerp geen hinder veroorzaakt. Samen vormen de delen een opdracht plus doelzin: Mets-le geeft de handeling, près de la poignée geeft de gewenste plaats, en pour qu'il ne gêne pas geeft het doel. De hele zin betekent dus: “Leg hem bij het handvat, zodat hij niet in de weg ligt.”

7. Je vais ranger le sac maintenant.

   Ik ga de tas nu ordenen.

   Je vais

   ik ga

   ranger

   ordenen; opruimen

   le sac

   de tas

   maintenant

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Je vais betekent hier samen met het volgende werkwoord: “ik ga …”. vais is de vorm van aller voor de eerste persoon enkelvoud (je). In de constructie aller in de tegenwoordige tijd + infinitief drukt het Frans een nabije of voorgenomen toekomstige handeling uit. Bijvoorbeeld: Je vais cuisiner. — “Ik ga koken.” ranger is de infinitief en betekent hier “ordenen” of “opruimen”: iets op zijn plaats leggen of overzichtelijk maken. Na vais blijft het werkwoord in de infinitief staan. Een bruikbaar contrast is Je range le sac. — “Ik ruim de tas op.” Hier is range de tegenwoordige tijd bij je, terwijl ranger de infinitief is in Je vais ranger. le sac betekent “de tas”. sac is een mannelijk zelfstandig naamwoord; het bepaalde lidwoord daarbij is le in het enkelvoud. In het meervoud wordt dit les sacs — “de tassen”. Het lidwoord en het zelfstandig naamwoord horen dus samen bij het noemen van een specifieke tas, zonder dat de vorm zelf een aantal groter dan één aangeeft. maintenant betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment of onmiddellijk daaromheen. Het kan aan het einde staan, zoals hier: Je vais ranger le sac maintenant. De delen vormen samen: Je vais + infinitief ranger geeft “ik ga opruimen/ordenen”, le sac geeft aan wat wordt opgeruimd en maintenant zegt wanneer. De volledige betekenis is daarom: “Ik ga de tas nu ordenen.”

8. Alors, ce sera plus facile de trouver les choses.

   Dan is het makkelijker om dingen te vinden.

   Alors

   dan

   ce sera

   zal zijn

   plus facile

   makkelijker

   trouver

   vinden

   les choses

   de dingen

   Uitgebreide uitleg

   Alors betekent hier “dan” en sluit aan bij de voorafgaande situatie: eerst wordt de tas geordend, en vervolgens wordt een gevolg genoemd. Het kan in andere contexten ook “dus” of “nou” betekenen; hier geeft het een overgang naar dit gevolg aan. ce sera betekent “het zal zijn”. sera is de futur simple van être (“zijn”): je serai, tu seras, il/elle/on sera, nous serons, vous serez, ils/elles seront. In deze zin is ce het grammaticale onderwerp van de constructie; de vorm sera staat in de derde persoon enkelvoud. Het gaat hier niet om een concreet benoemde persoon. plus facile betekent “makkelijker”. facile is de basisvorm; plus facile is de vergrotende trap met plus (“meer”). De vergelijking is hier niet met een expliciet genoemde tweede situatie, maar met de eerder bedoelde situatie: iets zal gemakkelijker zijn. Het bijvoeglijk naamwoord facile verandert in deze vorm niet door mannelijk of vrouwelijk; het heeft wel een meervoudsvorm faciles wanneer het bij een meervoudig zelfstandig naamwoord staat. trouver betekent “vinden”. Dit is de infinitief. In de constructie être plus facile de trouver ... volgt na de een infinitief: letterlijk gaat het om “makkelijker zijn om ... te vinden”. Voorbeelden: C’est difficile de choisir. — “Het is moeilijk om te kiezen.” Trouver is hier geen vervoegde persoonsvorm; sera draagt de toekomstige tijd. les choses betekent “de dingen”. chose is het zelfstandig naamwoord “ding”; choses is de meervoudsvorm. les is het bepaald lidwoord voor meervoud, zowel bij mannelijke als vrouwelijke zelfstandige naamwoorden. Het vaste fragment noemt dus dingen in het algemeen, zonder ze afzonderlijk te specificeren. Samen vormen de delen: Alors (“dan”) + ce sera (“het zal zijn”) + plus facile (“makkelijker”) + de trouver les choses (“om de dingen te vinden”). De volledige betekenis is: “Dan zal het makkelijker zijn om de dingen te vinden.”