Ruimte laten in een drukke rij | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Cette file devient vraiment bondée.

   Deze rij wordt echt druk.

   Cette

   deze

   file

   rij

   devient

   wordt

   vraiment

   echt

   bondée

   druk

   Uitgebreide uitleg

   Cette staat hier vóór het zelfstandig naamwoord en is een aanwijzend bijvoeglijk woord: “deze”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm. Vergelijk: ce voor mannelijk enkelvoud vóór een medeklinker, cet voor mannelijk enkelvoud vóór een klinker of stomme h, cette voor vrouwelijk enkelvoud en ces voor het meervoud. file betekent hier “rij”, bijvoorbeeld een rij mensen of voertuigen. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor cette en krijgt het bijvoeglijk naamwoord later de vrouwelijke vorm. devient is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud, van devenir (“worden”). De vorm drukt een verandering uit: de rij wordt drukker of raakt vol, in plaats van alleen een toestand te beschrijven. Voorbeeld: La salle devient bondée. — “De zaal wordt druk/vol.” vraiment is een bijwoord met de betekenis “echt”. Het versterkt hier de daaropvolgende beschrijving: de rij wordt echt druk. Het verandert niet mee naar geslacht of getal. bondée betekent hier “druk” in de zin van “vol mensen” of “overvol”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van bondé, die bij file past. De basisvorm is bondé; andere vormen zijn bijvoorbeeld bondés (mannelijk meervoud) en bondées (vrouwelijk meervoud). Voorbeeld: Les rues sont bondées. — “De straten zijn druk/vol.” Samen bestaat de zin uit een onderwerp (Cette file), een werkwoord dat een verandering aangeeft (devient), een versterkend bijwoord (vraiment) en een beschrijving (bondée). De volledige betekenis is: “Deze rij wordt echt druk.”

2. Laissons un peu de place sur le côté.

   Laten we aan de kant wat ruimte laten.

   Laissons

   laten we

   un peu

   een beetje

   place

   ruimte

   sur le côté

   aan de kant

   Uitgebreide uitleg

   Laissons is de nous-vorm van laisser (“laten”). In deze vorm wordt een voorstel of aansporing voor “wij” uitgedrukt: Laissons ... = “Laten we ...”. De vorm is hier gebiedend van aard, maar betekent niet dat één persoon alleen iets moet laten. Vergelijk: Laissez ... richt zich tot meerdere personen of een beleefde gesprekspartner. un peu verzacht de hoeveelheid: “een beetje”. Het staat hier bij de hoeveelheid ruimte die men wil vrijlaten. Een bruikbaar patroon is laisser un peu de + zelfstandig naamwoord: “een beetje ... laten”. place betekent hier “ruimte” of “plaats” die beschikbaar blijft. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het meervoud is places. In deze zin staat het na de in de vaste hoeveelheidsexpressie un peu de place; de verbindt de hoeveelheid met wat er beschikbaar moet blijven. Voorbeeld: Il reste un peu de place. — “Er is nog een beetje ruimte over.” sur le côté betekent hier “aan de kant” of “aan de zijkant”. côté is het zelfstandig naamwoord “kant”; le is het bepaalde lidwoord in deze uitdrukking. Het geheel geeft aan waar de ruimte moet blijven, zonder dat de zin specificeert welke concrete kant bedoeld is. Samen vormen de delen Laissons + un peu de place + sur le côté: “Laten we aan de kant wat ruimte laten.” De spreker stelt dus voor dat de groep een beetje vrije ruimte aan de kant overlaat.

3. Est-ce que je dois reculer un peu ?

   Zal ik een beetje naar achteren gaan?

   Est-ce que

   vraaginleiding

   je dois

   ik moet

   reculer

   achteruitgaan

   un peu

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que is een vaste, neutrale manier om van een mededelende zin een ja-neevraag te maken. Het verandert de woordvolgorde niet: Est-ce que je dois… ? betekent hier: “Moet/zal ik…?” je dois komt van devoir (“moeten”) en is de tegenwoordige tijd voor je: je dois, tu dois, il/elle doit. In deze vraag gaat het om de vraag of de spreker achteruit moet gaan; de vaste vertaling geeft dat natuurlijk weer als “Zal ik … gaan?”. Na devoir staat een infinitief: je dois reculer. reculer is de infinitief en betekent hier “achteruitgaan” of “naar achteren gaan”. Het onderwerp van deze infinitief is dezelfde persoon als bij je dois: de spreker. Voorbeeld: Je dois reculer. — “Ik moet achteruitgaan.” un peu betekent “een beetje” en verzacht de hoeveelheid of mate. Het staat hier bij reculer: de spreker vraagt of die een kleine afstand naar achteren moet gaan. Attends un peu. — “Wacht even/een beetje.” Samen vormt Est-ce que je dois reculer un peu ? een neutrale vraag waarin de spreker vraagt of die een beetje naar achteren moet gaan: “Zal ik een beetje naar achteren gaan?”

4. Comme ça, les gens pourront passer plus facilement.

   Dan kunnen mensen er makkelijker langs.

   Comme ça

   zo; op die manier

   les gens

   de mensen

   pourront

   zullen kunnen

   passer

   erlangs gaan; passeren

   plus facilement

   gemakkelijker

   Uitgebreide uitleg

   Comme ça betekent hier “zo” of “op die manier”. Het sluit aan bij de besproken manier van handelen in de vorige zin, zonder dat het op zichzelf precies zegt welke handeling wordt uitgevoerd. Het kan een manier of het daaruit volgende resultaat aanduiden. Voorbeeld: Fais comme ça. — “Doe het zo.” les gens betekent “de mensen”. Les is het meervoudige bepaalde lidwoord en gens is een meervoudig zelfstandig naamwoord. In deze zin is les gens de groep die volgens de vertaling gemakkelijker erlangs kan gaan. Voorbeeld: Les gens attendent. — “De mensen wachten.” pourront is de vorm van pouvoir (“kunnen”) in de futur simple, derde persoon meervoud. Hier betekent het samen met passer: “zullen kunnen passeren”. Het toekomstige element zit in pourront; passer blijft als infinitief staan. De bruikbare vormketen is: pouvoir → ils pourront. Voorbeeld: Ils pourront venir demain. — “Ze zullen morgen kunnen komen.” passer is een infinitief en betekent hier “erlangs gaan” of “passeren”. Na pouvoir staat het volgende werkwoord in de infinitief: pourront passer — “zullen kunnen passeren”. In andere contexten kan passer bijvoorbeeld “voorbijgaan” of “langskomen” betekenen; hier past “erlangs gaan” bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Je peux passer. — “Ik kan erlangs gaan.” plus facilement betekent “gemakkelijker”. Facilement is een bijwoord dat van facile (“gemakkelijk”) is afgeleid. Plus vormt hier de vergrotende trap van het bijwoord: facilement — “gemakkelijk”, plus facilement — “gemakkelijker”. Het bijwoord zegt hoe de mensen kunnen passeren. Voorbeeld: Elle marche plus facilement maintenant. — “Ze loopt nu gemakkelijker.” Samen betekent Comme ça + les gens pourront passer + plus facilement: “Zo zullen de mensen er gemakkelijker langs kunnen.” De zin verbindt de besproken manier van handelen met het resultaat dat mensen er gemakkelijker langs kunnen.

5. Est-ce que c’est assez loin ?

   Is dit ver genoeg?

   Est-ce que

   is het zo dat …?

   c’est

   het is

   assez

   genoeg

   loin

   ver

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que staat aan het begin als vaste vraagmarkering. Het maakt van de mededeling erna een ja-neevraag, zonder zelf de inhoudelijke betekenis “is het zo dat” als gewone Nederlandse woorden te hoeven dragen. Bijvoorbeeld: Est-ce que tu viens ? = “Kom je?” c’est is de vorm van ce + est: “het is” of “dit is”. In deze zin verwijst ce niet naar een concreet zelfstandig naamwoord dat hier genoemd wordt; samen geeft c’est de algemene constructie “het is”. Est is de tegenwoordige tijd van être (“zijn”); bij een andere persoon verschijnt bijvoorbeeld je suis (“ik ben”) of ils sont (“zij zijn”). assez betekent hier “genoeg” en staat vóór loin om aan te geven dat de vereiste mate bereikt is: “ver genoeg”. Het kan ook vóór een bijvoeglijk naamwoord staan, bijvoorbeeld assez grand = “groot genoeg”. loin betekent hier “ver” en beschrijft de afstand. Het is in deze combinatie een bijwoordelijke afstandsaanduiding; het verandert niet omdat er geen zelfstandig naamwoord door wordt bepaald. Voor vergelijking is een bruikbare reeks loin (“ver”), plus loin (“verder”) en le plus loin (“het verst”); plus loin is dus niet de vorm die in de vaste zin staat. Samen vormen de delen Est-ce que + c’est assez loin de vraag “Is dit ver genoeg?” De vraag gaat over de vraag of de afstand voldoende is voor het bedoelde doel. De voorafgaande zin noemt dat mensen er gemakkelijker langs moeten kunnen; de volgende zin meldt dat er nu een vrije doorgang is. De Franse zin zelf formuleert alleen de vraag naar voldoende afstand.

6. Il y a maintenant un passage libre.

   Er is nu een vrije doorgang.

   Il y a

   er is

   maintenant

   nu

   passage

   doorgang

   libre

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   Il y a is een vaste Franse constructie om het bestaan of de aanwezigheid van iets uit te drukken: “er is” of “er zijn”. In deze zin is il geen verwijzing naar een concreet mannelijk persoon; het hoort bij de onpersoonlijke constructie. De vorm a is de tegenwoordige tijd van avoir in deze constructie. Vergelijk: Il y avait une chaise ici. — “Er stond hier een stoel.” maintenant plaatst de situatie in het heden en betekent “nu”. Het kan ook in andere posities staan, bijvoorbeeld Maintenant, je comprends. — “Nu begrijp ik het.” passage is hier een mannelijk zelfstandig naamwoord met de betekenis “doorgang”. Het kan in andere contexten ook een passage of doorgang in bredere zin aanduiden, maar in deze zin gaat het om de doorgang die beschikbaar is. Het meervoud is passages. libre beschrijft passage en betekent hier “vrij” in de zin van niet geblokkeerd of beschikbaar. Het bijvoeglijk naamwoord staat in het enkelvoud en stemt hier af op het mannelijke zelfstandig naamwoord passage. De vorm is voor mannelijk en vrouwelijk enkelvoud hetzelfde; in het meervoud wordt het libres. Voorbeeld: La place est libre. — “De plaats is vrij.” Samen vormt Il y a de mededeling dat iets aanwezig is, maintenant geeft aan dat dit op dit moment geldt, en un passage libre benoemt wat aanwezig is: een vrije doorgang. De volledige betekenis is dus: “Er is nu een vrije doorgang.”

7. Je peux me mettre plus près du mur.

   Ik kan dichter bij de muur gaan staan.

   Je peux

   ik kan

   me mettre

   me opstellen / gaan staan

   plus près

   dichterbij

   mur

   muur

   Uitgebreide uitleg

   Je peux betekent hier “ik kan” en bestaat uit je (“ik”) plus peux, de tegenwoordige tijd van pouvoir voor de eerste persoon enkelvoud. Na pouvoir volgt een infinitief: Je peux attendre. — “Ik kan wachten.” me mettre betekent hier “me opstellen” of “gaan staan”. mettre betekent in de basis “plaatsen”; in de wederkerende constructie se mettre gaat het om zichzelf op een bepaalde plaats of in een bepaalde positie brengen. me hoort bij je: Je me mets près de la porte. — “Ik ga bij de deur staan.” De vorm me mettre is een infinitiefconstructie na peux; het onderwerp blijft je. plus près betekent “dichterbij” of “dichter”. près drukt nabijheid uit, en plus près is de vergrotende vorm. De gebruikelijke constructie is plus près de + een plaats of referentiepunt: Elle s’assoit plus près de la fenêtre. — “Zij gaat dichter bij het raam zitten.” In du mur betekent mur “muur”. mur is een mannelijk zelfstandig naamwoord. du is de samentrekking van de + le: près du mur betekent dus “bij de muur”. Samen betekent Je peux me mettre plus près du mur.: “Ik kan dichter bij de muur gaan staan.” Je peux geeft de mogelijkheid aan, me mettre beschrijft het zichzelf opstellen, en plus près du mur geeft de nieuwe, dichterbij gelegen positie aan. De hele zin kan als patroon worden hergebruikt: Je peux me mettre plus près de ... — “Ik kan dichter bij ... gaan staan/zitten.”

8. Comme ça, le passage reste libre.

   Zo blijft de doorgang vrij.

   Comme ça

   zo; op die manier

   le passage

   de doorgang

   reste

   blijft

   libre

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   Comme ça betekent hier “zo” of “op die manier”: het verwijst naar de manier waarop iets gebeurt. Het is een herbruikbare manier om een gevolg of praktische oplossing aan te duiden. Voorbeeld: Comme ça, tout est prêt. — “Zo is alles klaar.” le passage is hier “de doorgang”. passage is een zelfstandig naamwoord; in deze betekenis is het mannelijk, daarom staat ervoor le. Het kan in andere contexten ook een passage of doortocht aanduiden, maar hier past de betekenis “doorgang” bij de vaste vertaling. Voorbeeld: Le passage est étroit. — “De doorgang is smal.” reste komt van rester en is de tegenwoordige tijd van de derde persoon enkelvoud: “blijft”. De vorm past bij le passage. Rester drukt hier uit dat de doorgang vrij blijft, dus dat die toestand voortduurt. Voorbeeld: La porte reste ouverte. — “De deur blijft open.” libre betekent hier “vrij”, in de zin van niet geblokkeerd of beschikbaar. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat bij le passage hoort. Bij een meervoudig zelfstandig naamwoord krijgt het de vorm libres; de vorm libre zelf onderscheidt mannelijk en vrouwelijk enkelvoud niet. Voorbeeld: Les sièges sont libres. — “De zitplaatsen zijn vrij.” Samen vormen de delen: Comme ça (“zo”) + le passage (“de doorgang”) + reste (“blijft”) + libre (“vrij”). De hele zin betekent daarom: “Zo blijft de doorgang vrij.” In deze context beschrijft de zin het praktische gevolg van de voorgestelde positie. Comme ça is een gewone, vrij informele formulering voor “zo/op die manier”.