Een plek in de rij vrijhouden | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Tu peux me garder ma place une minute ?

   Kun je mijn plek even vrijhouden?

   Tu peux

   kun je

   me

   mij

   garder

   vrijhouden; bewaren

   place

   plek; plaats

   une minute

   even; een minuut

   Uitgebreide uitleg

   Tu peux bevat pouvoir in de tegenwoordige tijd, tweede persoon enkelvoud: tu peux = “je kunt”. In deze vraag maakt het geheel een beleefd, alledaags verzoek: “Kun je …?” Het vraagt hier niet naar een algemene vaardigheid, maar naar de mogelijkheid om dit nu te doen. Een vergelijkbaar patroon is Tu peux attendre ? = “Kun je wachten?” me is een objectsvorm voor de eerste persoon enkelvoud: “mij”. Het staat vóór het daaropvolgende werkwoord. In deze constructie geeft het aan voor wie de plaats wordt vrijgehouden. Een vergelijkbaar patroon is Tu peux me chercher ? = “Kun je me ophalen?” garder is de infinitief, de basisvorm van het werkwoord. Hier betekent het “vrijhouden” van een plaats. Afhankelijk van het object kan het ook “bewaren” betekenen, bijvoorbeeld garder un secret = “een geheim bewaren”. In garder ma place is place het directe object. place is een zelfstandig naamwoord en betekent hier “plek” of “plaats”. Het is vrouwelijk; daarom staat ervoor ma, de bezittelijke vorm voor een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. In de contextzin staat ta place: ta is daar de bezittelijke vorm voor “jouw” bij hetzelfde vrouwelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord. une minute duidt hier een korte tijdsduur aan en betekent in deze context “even”. Une is wel de vrouwelijke enkelvoudige onbepaalde bepaler, maar de zin stelt hier niet noodzakelijk een exact getelde minuut vast. In pendant une minute wordt een tijdsduur explicieter benoemd; in deze zin maakt une minute het verzoek vooral kort en alledaags. Samen vormen me garder ma place en une minute de inhoud van het verzoek: de aangesprokene moet de plaats van de spreker kort vrijhouden. De volledige vraag Tu peux me garder ma place une minute ? betekent daarom: “Kun je mijn plek even vrijhouden?”

2. Je peux garder ta place pendant ton absence.

   Ik houd je plek vrij zolang je weg bent.

   Je peux

   ik kan

   garder

   vrijhouden

   ta place

   jouw plek

   pendant

   tijdens

   ton absence

   jouw afwezigheid

   Uitgebreide uitleg

   Je peux betekent hier “ik kan” en vormt samen met het volgende infinitief een constructie: pouvoir + infinitief. peux is de tegenwoordige tijd van pouvoir bij je; hier drukt het uit dat de spreker dit kan doen. Voorbeeld: Je peux aider. — “Ik kan helpen.” garder betekent hier “vrijhouden”: een plek voor iemand behouden. Het is een infinitief na peux, daarom staat hier niet een vervoegde vorm. In andere contexten kan garder ook “bewaken” of “oppassen op” betekenen. Voorbeeld: Je garde ta place. — “Ik houd je plek vrij.” ta place betekent “jouw plek”. place is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. ta is de bezittelijke vorm voor de tweede persoon enkelvoud bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; de vorm stemt af op place, niet op het geslacht van de bezitter. Vergelijk ton livre — “jouw boek”, waarbij livre mannelijk enkelvoud is. pendant betekent “tijdens” of “gedurende”. Hier koppelt het een handeling aan de periode die in ton absence wordt genoemd. Samen kan pendant ton absence in deze context natuurlijk worden weergegeven als “zolang je weg bent”. Voorbeeld: Pendant la réunion, je reste ici. — “Tijdens de vergadering blijf ik hier.” ton absence betekent “jouw afwezigheid”. absence is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Toch staat er ton en niet ta, omdat absence met een klinkerklank begint; het Frans gebruikt dan ton voor een vloeiende uitspraak. ton is hier enkelvoud, passend bij het enkelvoudige absence. Voorbeeld: Je comprends ton absence. — “Ik begrijp je afwezigheid.” Samen betekent Je peux garder ta place pendant ton absence.: “Ik houd je plek vrij zolang je weg bent.” De structuur is Je peux + infinitief garder + ta place + de periodebepaling pendant ton absence. De spreker zegt dus dat die een plek voor de aangesprokene kan vrijhouden gedurende diens afwezigheid.

3. J'ai laissé mon portefeuille derrière moi.

   Ik heb mijn portemonnee laten liggen.

   J'ai

   ik heb

   laissé

   achtergelaten / laten liggen

   portefeuille

   portemonnee

   derrière moi

   achter mij

   Uitgebreide uitleg

   J'ai is de samengevoegde vorm van je + ai: je betekent “ik” en ai is de tegenwoordige tijd van avoir in de eerste persoon enkelvoud. Samen met een voltooid deelwoord vormt dit in het Frans vaak de passé composé, een veelgebruikte verleden tijd. laissé is het voltooid deelwoord van laisser (“laten” of “achterlaten”). In deze zin betekent j'ai laissé dat de spreker zijn portefeuille ergens heeft achtergelaten of laten liggen. De vorm laissé verandert hier niet omdat het onderwerp mannelijk of vrouwelijk is; de persoon en tijd worden vooral zichtbaar in j'ai. portefeuille betekent “portemonnee”. Het is hier het voorwerp van laissé: datgene wat de spreker heeft achtergelaten. Een bruikbaar patroon is laisser + voorwerp: J'ai laissé mes clés. — “Ik heb mijn sleutels laten liggen.” Dit nieuwe voorbeeld gebruikt een ander voorwerp, maar hetzelfde patroon. derrière moi betekent letterlijk “achter mij”. derrière geeft de plaats aan; moi is de beklemtoonde vorm van “ik” die na een voorzetsel wordt gebruikt. Het geheel maakt duidelijk dat de portefeuille achter de spreker is achtergebleven, wat in deze context natuurlijk wordt weergegeven als “laten liggen”. Samen vormen de delen J'ai laissé mon portefeuille derrière moi de betekenis: “Ik heb mijn portemonnee laten liggen.” Het Frans gebruikt hier de passé composé (j'ai + laissé) voor de voltooide gebeurtenis, gevolgd door het voorwerp mon portefeuille en de plaatsbepaling derrière moi.

4. Essaie de revenir vite.

   Probeer snel terug te komen.

   Essaie

   probeer

   revenir

   terugkomen

   vite

   snel

   Uitgebreide uitleg

   Essaie betekent hier “probeer” en is de gebiedende wijs van essayer voor één aangesproken persoon. Het onderwerp “jij” staat niet afzonderlijk in de zin, maar wordt door deze werkwoordsvorm duidelijk. Bij een poging gevolgd door een andere handeling gebruikt het Frans vaak essayer de + infinitief: Essaie de comprendre. = “Probeer het te begrijpen.” revenir is een infinitief en betekent hier “terugkomen” of “terugkeren”. Het is het werkwoord dat volgt op de in de constructie essayer de revenir. De vorm blijft hier een infinitief; hij draagt dus niet de persoons- of tijdsmarkering van de gebiedende wijs. In een volledige mededelende zin kan dezelfde handeling bijvoorbeeld verschijnen als Je reviens. = “Ik kom terug.” vite is een bijwoord en betekent “snel”. Het beschrijft hier hoe snel het terugkomen moet gebeuren, niet wat er wordt teruggebracht. Vergelijk reviens vite = “kom snel terug” met reviens demain = “kom morgen terug”; beide woorden bepalen de omstandigheden van het terugkomen. Samen vormt Essaie de revenir vite. de aansporing “Probeer snel terug te komen.” Essaie de geeft de poging of aansporing aan, revenir noemt de handeling en vite voegt de gewenste snelheid daaraan toe. De zin richt zich rechtstreeks tot één persoon en gebruikt een gebiedende vorm.

5. Je vais le prendre maintenant.

   Ik ga hem nu pakken.

   Je vais

   ik ga

   le

   hem

   prendre

   pakken

   maintenant

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Je vais bevat je (“ik”) en de eerste persoon enkelvoud van aller: vais. Met een infinitief erna vormt aller hier de nabije toekomst: Je vais prendre betekent “ik ga pakken” of “ik zal pakken”. Dit is iets anders dan alleen Je vais, dat bijvoorbeeld ook “ik ga” in de zin van “ik vertrek” kan betekenen. le is een Frans persoonlijk voornaamwoord als direct object. Het is de mannelijke enkelvoudsvorm; in deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar “hem”. Het staat vóór de infinitief prendre, niet erna. Een vrouwelijk enkelvoudig object zou in dezelfde functie la krijgen; meervoud gebruikt les. prendre is de infinitief, met hier de betekenis “pakken”. De vorm in deze zin is niet vervoegd, omdat vais de persoon en tijd van de constructie draagt. Een bruikbaar contrast is Je prends (“ik pak”): daar is prendre zelf in de tegenwoordige tijd vervoegd. maintenant is een bijwoord met de betekenis “nu”. Het geeft aan dat de handeling op het huidige moment of vanaf dit moment plaatsvindt. Samen betekent Je vais + le + prendre + maintenant: “Ik ga hem nu pakken.” De structuur is aller in de tegenwoordige tijd + objectvoornaamwoord + infinitief + tijdsbepaling. De volgende zin kan bijvoorbeeld zijn: Je vais la prendre maintenant. — “Ik ga haar nu pakken.”

6. Je vais rester ici dans la file.

   Ik blijf hier in de rij staan.

   Je vais

   ik ga

   rester

   blijven

   ici

   hier

   dans

   in

   file

   rij

   Uitgebreide uitleg

   Je vais bevat de vorm vais, de eerste persoon enkelvoud van aller in de tegenwoordige tijd. Voor een infinitief drukt aller + infinitief hier een voorgenomen of nabije toekomstige handeling uit: Je vais rester betekent in deze zin dat ik hier zal blijven. Voorbeeld: Je vais attendre. — Ik ga wachten. rester is een infinitief en betekent hier ‘blijven’, dus niet weggaan van de plaats waar de spreker is. Dezelfde vorm staat na vais; het is vais die de persoon en tijd aangeeft. Voorbeeld: Nous allons rester. — Wij zullen blijven. Allons is hier de vorm van aller bij nous, terwijl rester onveranderd infinitief blijft. ici betekent ‘hier’: het wijst naar de plaats van de spreker. Het verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Reste ici. — Blijf hier. dans geeft hier een ruimtelijke relatie aan: de spreker blijft binnen of in een bepaalde rij. Het is een voorzetsel en verandert niet. In dans la file hoort dans bij de volledige plaatsbepaling. file is een zelfstandig naamwoord en betekent hier ‘rij’, in de betekenis van een rij wachtende mensen. Het is vrouwelijk, daarom staat ervoor la: la file. Voorbeeld: La file est longue. — De rij is lang. Dit is niet hetzelfde als een algemene lijn of een bestand in elke mogelijke context; de vaste vertaling maakt hier de wachtrijbetekenis duidelijk. Samen vormen Je vais rester en ici dans la file de betekenis: Je vais rester ici dans la file. — Ik blijf hier in de rij staan. De Franse constructie presenteert het blijven als een voorgenomen handeling, terwijl het Nederlands dit natuurlijk weergeeft met ik blijf.

7. Je l'ai trouvé et je suis revenu tout de suite.

   Ik heb hem gevonden en ben meteen teruggekomen.

   trouvé

   gevonden

   revenu

   teruggekomen

   tout de suite

   meteen

   Uitgebreide uitleg

   trouvé betekent hier ‘gevonden’. Het is het voltooid deelwoord van trouver (‘vinden’), gebruikt met ai: j’ai trouvé = ‘ik heb gevonden’. In Je l’ai trouvé staat l’ vóór het deelwoord als lijdend voorwerp; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het hier om ‘hem’ gaat. l’ is de verkorte vorm van le of la vóór een klinker, maar in deze zin geeft de vertaling de bedoelde vorm als ‘hem’ weer. revenu betekent hier ‘teruggekomen’. Het is het voltooid deelwoord van revenir (‘terugkomen’), met de vorm suis van être: je suis revenu = ‘ik ben teruggekomen’. Met être stemt het voltooid deelwoord af op het onderwerp in getal en, waar relevant, in geslacht. revenu is hier de mannelijke enkelvoudsvorm; bij een vrouwelijke spreker staat je suis revenue. Het verschil met trouvé is dat trouver in deze zin het hulpwerkwoord avoir gebruikt: j’ai trouvé. tout de suite is een vaste bijwoordelijke uitdrukking met de betekenis ‘meteen’ of ‘onmiddellijk’. Voorbeeld: Je viens tout de suite. = ‘Ik kom meteen.’ De zin bestaat uit twee handelingen die met et (‘en’) verbonden zijn: Je l’ai trouvé (‘Ik heb hem gevonden’) en je suis revenu (‘ik ben teruggekomen’). Tout de suite bepaalt dat het terugkomen meteen gebeurde. Samen betekent de volledige zin: ‘Ik heb hem gevonden en ben meteen teruggekomen.’

8. Tu peux reprendre ta place dans la file.

   Je kunt hier weer in de rij gaan staan.

   Tu peux

   je kunt

   reprendre

   weer innemen

   place

   plaats

   file

   rij

   Uitgebreide uitleg

   Tu peux bevat pouvoir in de tegenwoordige tijd, tweede persoon enkelvoud: tu peux = “je kunt”. In deze zin drukt het uit dat de aangesproken persoon iets kan of mag doen; de vaste vertaling maakt hier “je kunt” de passende betekenis. Voor een andere persoon verandert de vorm: je peux = “ik kan”, vous pouvez = “u/jullie kunnen”. Voorbeeld: Tu peux entrer. — “Je kunt binnenkomen.” reprendre is een infinitief. Het betekent hier “opnieuw innemen” of “weer hervatten”: de persoon neemt de eerdere plaats in de rij weer in. Het voorvoegsel re- draagt in dit werkwoord het idee van herhaling of terugkeer. De vorm verandert niet door tu; peux draagt de persoonsvervoeging en reprendre blijft infinitief na pouvoir. Voorbeeld: Je vais reprendre mon travail. — “Ik ga mijn werk hervatten.” place is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord en betekent hier “plaats”. Het is niet hetzelfde als file, dat “rij” betekent: ta place is de plaats, en dans la file geeft aan waar die plaats zich bevindt. Het bezittelijk bijvoeglijk woord ta past bij het vrouwelijke enkelvoud van place; het verwijst naar de plaats van de aangesproken persoon. Voorbeeld: C’est ma place. — “Dat is mijn plaats.” file is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord voor “rij” of “wachtrij”. In dans la file betekent dans “in” en la is het bepaalde lidwoord bij het vrouwelijke enkelvoud. De vaste vertaling verduidelijkt dat het om opnieuw in de rij gaan staan gaat. Samen vormen reprendre ta place dans la file en Tu peux de betekenis: “Je kunt je plaats in de rij weer innemen.” In natuurlijk Nederlands luidt de volledige zin volgens de vaste vertaling: “Je kunt hier weer in de rij gaan staan.”