Praten over hoofdpijn | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. J’ai un léger mal de tête.

   Ik heb een lichte hoofdpijn.

   J’ai

   ik heb

   léger

   licht

   mal de tête

   hoofdpijn

   Uitgebreide uitleg

   J’ai is de samentrekking van je (“ik”) en ai, de tegenwoordige tijd van avoir (“hebben”) in de eerste persoon enkelvoud. In deze zin drukt avoir het hebben van een lichamelijke klacht uit: J’ai ... = “Ik heb ...”. Voorbeelden: J’ai faim. = “Ik heb honger.” en J’ai froid. = “Ik heb het koud.” léger betekent hier “licht” in de betekenis van niet ernstig of niet sterk. Het bijvoeglijk naamwoord staat in de mannelijke enkelvoudsvorm, omdat mal in deze uitdrukking mannelijk enkelvoud is. De vrouwelijke vorm is légère, bijvoorbeeld in une douleur légère = “een lichte pijn”. mal de tête is een vaste Franse uitdrukking voor “hoofdpijn”. Het zelfstandig naamwoord mal betekent hier “pijn” of “kwaal”; de tête specificeert dat het om het hoofd gaat. In un mal de tête is un het onbepaalde lidwoord bij het mannelijke enkelvoudige mal; het lidwoord drukt op zichzelf geen bepaald aantal hoofdpijnen uit. Een verwante, maar andere uitdrukking is avoir mal à la tête = “hoofdpijn hebben”. Samen vormen de delen J’ai + un léger mal de tête de betekenis: “Ik heb lichte hoofdpijn.” De Franse zin gebruikt dus letterlijk de constructie “ik heb” met een lichamelijke klacht als lijdend voorwerp.

2. Assieds-toi un moment et repose tes yeux.

   Ga een minuutje zitten en laat je ogen rusten.

   Assieds-toi

   Ga zitten

   un moment

   even, een momentje

   repose

   laat rusten

   yeux

   ogen

   Uitgebreide uitleg

   Assieds-toi betekent hier “ga zitten”. Dit is de gebiedende wijs van het wederkerende werkwoord s’asseoir voor tu, dus voor één aangesproken persoon. In deze vorm staat het wederkerende voornaamwoord na het werkwoord als toi. Een herbruikbaar patroon is Assieds-toi ! — “Ga zitten!” Een gewone mededeling is bijvoorbeeld Tu t’assieds ici. — “Jij gaat hier zitten.” un moment betekent hier “even” of “een momentje”. De uitdrukking duidt op een korte tijdsduur; un beweert hier niet dat er noodzakelijk precies één minuut bedoeld is. De vaste vertaling geeft die korte duur weer met “een minuutje”. repose betekent hier “laat rusten”. Dit is de gebiedende wijs van reposer voor tu. In reposer tes yeux is tes yeux het lijdend voorwerp: de ogen zijn datgene wat rust krijgt. Een vergelijkbaar oefenvoorbeeld is Repose ta voix. — “Laat je stem rusten.” yeux betekent “ogen”. Het is het meervoud van œil; dat meervoud heeft dus een onregelmatige vorm. Tes betekent hier “jouw” en staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord yeux; samen betekent tes yeux “jouw ogen”. Et verbindt de twee aansporingen. De zin bouwt zo de betekenis op: de aangesprokene moet even gaan zitten en de eigen ogen laten rusten. Als geheel betekent de uiting: “Ga een minuutje zitten en laat je ogen rusten.”

3. Tu peux m’apporter un peu d’eau ?

   Kun je wat water voor me halen?

   Tu peux

   Kun je

   m’apporter

   voor me halen

   un peu

   wat; een beetje

   d’eau

   water

   Uitgebreide uitleg

   Tu peux bevat peux, de tegenwoordige tijd van pouvoir voor de tweede persoon enkelvoud: tu peux betekent hier “jij kunt” of in deze vraag natuurlijk “kun je”. Na pouvoir volgt een infinitief: Tu peux apporter… betekent “Je kunt … brengen/halen”. In een vraag kan de Franse woordvolgorde hetzelfde blijven; de vraag blijkt hier uit de intonatie en het vraagteken. m’apporter bestaat uit het voornaamwoord m’, de verkorte vorm van me, en de infinitief apporter. Apporter betekent hier iets naar iemand toe brengen; m’ geeft aan dat de spreker de ontvanger of begunstigde is, dus “voor mij”. Voor een klinker wordt me verkort tot m’: me apporter wordt m’apporter. Na peux blijft apporter de infinitief. un peu betekent “een beetje” en vormt met het volgende de de vaste hoeveelheidsexpressie un peu de …: “een beetje …” of natuurlijk “wat …”. Un peu duidt hier op een kleine hoeveelheid. Het losse bijwoord peu betekent eerder “weinig” en is niet dezelfde vorm als deze uitdrukking. d’eau bestaat uit de plus eau (“water”). Voor een klinker wordt de verkort tot d’, dus de eau wordt d’eau. Eau is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, maar het geslacht veroorzaakt hier niet de apostrof; die komt door de beginklinker. Het herbruikbare patroon is un peu de + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld: un peu de lait = “een beetje melk”. Samen vormt Tu peux m’apporter un peu d’eau ? de directe vraag “Kun je wat water voor me halen?”. Tu peux vraagt of de aangesprokene dit kan doen, m’apporter geeft de relatie tot de spreker aan, en un peu d’eau benoemt de gevraagde hoeveelheid water. De formulering gebruikt tu en is daardoor niet op zichzelf een formele aanspreekvorm; de vraag kan in deze context wel als een vriendelijk verzoek functioneren.

4. Tiens, bois-en doucement.

   Hier, drink er langzaam van.

   Tiens

   Hier

   bois-en

   drink ervan

   doucement

   langzaam

   Uitgebreide uitleg

   Tiens betekent hier “hier” en wordt gebruikt om iets aan te reiken of de aandacht erop te richten. Het is een vaste uitroep; het is niet de gebiedende wijs van een werkwoord in deze zin. bois-en bestaat uit de gebiedende wijs bois van boire (“drinken”) en het eraan vastgeschreven voornaamwoord en (“ervan”, hier: van de aangeboden drank). In een bevestigende Franse gebiedende wijs komen zulke voornaamwoorden na het werkwoord en worden ze met een koppelteken verbonden. Vergelijk: Bois de l’eau = “Drink water”; met een al bekende drank kan dat Bois-en worden = “Drink ervan”. De vorm bois is gericht aan één persoon met tu; de gebiedende wijs noemt het onderwerp niet. doucement is een bijwoord en zegt hoe het drinken moet gebeuren: rustig of langzaam. Het hoort bij bois, niet bij en. Het bijvoeglijke naamwoord doux betekent onder andere “zacht”; doucement is daarvan de bijwoordelijke vorm. Voorbeeld: Parle doucement. — “Praat zachtjes.” Samen vormt Tiens, bois-en doucement. de betekenis: “Hier, drink er langzaam van.” De eerste uitroep begeleidt het aanreiken, bois-en geeft de opdracht om van de aangeboden drank te drinken, en doucement beperkt de manier waarop dat gebeurt.

5. Je me sens aussi un peu fatigué.

   Ik voel me ook een beetje moe.

   Je me sens

   ik voel me

   aussi

   ook

   un peu

   een beetje

   fatigué

   moe

   Uitgebreide uitleg

   Je me sens betekent hier “ik voel me”. Het is de eerste persoon enkelvoud van se sentir (“zich voelen”): je me sens, tu te sens, il/elle se sent. Het voornaamwoord me hoort bij de ik-vorm. Vergelijk: Je suis fatigué = “Ik ben moe”; Je me sens fatigué legt meer nadruk op hoe iemand zich voelt. aussi betekent “ook” en voegt deze mededeling toe aan iets wat al in de context geldt. Het woord verandert niet mee met persoon of getal. un peu betekent “een beetje”. Dit is een vaste, veelgebruikte hoeveelheidsaanduiding; het verzacht de graad van het volgende bijvoeglijk naamwoord. Bijvoorbeeld: Je suis un peu inquiet. — “Ik ben een beetje bezorgd.” fatigué betekent hier “moe”. Het is het bijvoeglijk naamwoord fatigué, met de basisvorm die ook als mannelijke enkelvoudsvorm wordt gebruikt. In deze zin staat de mannelijke enkelvoudsvorm bij de ik-persoon: fatigué; bij een vrouwelijke spreker staat doorgaans fatiguée. Het meervoud is fatigués of fatiguées, afhankelijk van het grammaticale geslacht van de betrokken personen. Dit is niet hetzelfde als het zelfstandig naamwoord fatigue (“vermoeidheid”). Samen vormen de delen: Je me sens + aussi + un peu + fatigué = “Ik voel me ook een beetje moe.” De spreker beschrijft dus zijn of haar eigen toestand, voegt die toe aan de voorafgaande situatie en geeft aan dat de vermoeidheid slechts in beperkte mate wordt ervaren.

6. Tu peux t’allonger dans cette pièce calme.

   Je kunt in deze rustige kamer gaan liggen.

   Tu peux

   je kunt

   t’allonger

   gaan liggen

   dans

   in

   cette

   deze

   pièce

   kamer

   calme

   rustige

   Uitgebreide uitleg

   Tu peux betekent hier dat de aangesprokene toestemming of de mogelijkheid heeft om iets te doen: “je kunt”. Peux is de vorm van pouvoir in de tegenwoordige tijd bij tu; de volledige reeks is bijvoorbeeld je peux, tu peux, il/elle peut. Na pouvoir volgt een infinitief: Tu peux entrer betekent “Je kunt binnenkomen”. T’allonger is de infinitief s’allonger met het wederkerend voornaamwoord te, verkort tot t’ voor een klinker. In deze zin betekent het “gaan liggen” of “je uitrekken en gaan liggen”. De vorm blijft een infinitief omdat hij volgt op peux. Het wederkerende element hoort bij het werkwoord: s’allonger, niet een werkwoord dat van te is afgeleid. Voorbeeld: Je vais m’allonger. — “Ik ga liggen.” Dans drukt hier de plaats uit: “in”. Het leidt de plaatsaanduiding cette pièce calme in. Voorbeeld: Le livre est dans le sac. — “Het boek zit in de tas.” Cette is een aanwijzend woord bij een enkelvoudig vrouwelijk zelfstandig naamwoord: “deze” of “die”, afhankelijk van de context. Het ondersteunt hier de verwijzing naar pièce; de vorm zelf geeft vrouwelijk enkelvoud aan, maar bepaalt niet zelfstandig welke kamer bedoeld wordt. Vergelijk ce bij een mannelijk enkelvoudig woord, cet vóór een klinkerklank bij een mannelijk enkelvoudig woord, en ces bij het meervoud. Pièce betekent hier “kamer”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor cette, niet ce. In andere contexten kan pièce ook een ander soort ruimte of een stuk betekenen, maar hier maakt de plaatsconstructie de betekenis “kamer” passend. Calme beschrijft pièce: “rustig”. Het bijvoeglijk naamwoord staat na het zelfstandig naamwoord. In het enkelvoud heeft calme dezelfde vorm bij mannelijk en vrouwelijk; in het meervoud wordt het calmes. Voorbeeld: une rue calme — “een rustige straat”. Samen vormen dans cette pièce calme en t’allonger de handeling en plaats: je kunt gaan liggen in deze rustige kamer. De volledige zin Tu peux t’allonger dans cette pièce calme. betekent dus: “Je kunt in deze rustige kamer gaan liggen.”

7. J’espère me sentir bientôt mieux.

   Ik hoop dat ik me snel beter voel.

   J’espère

   ik hoop

   me sentir

   me voelen

   bientôt

   snel

   mieux

   beter

   Uitgebreide uitleg

   J’espère betekent hier “ik hoop”. Het is de eerste persoon enkelvoud van het werkwoord espérer in de tegenwoordige tijd: j’espère = “ik hoop”. De apostrof in j’ staat voor je vóór een klinker. Een bruikbaar patroon is J’espère + infinitief: “Ik hoop [te …].” me sentir betekent hier “me voelen”. sentir is de infinitief “voelen”; me is de vorm die bij de spreker hoort in de wederkerende constructie se sentir (“zich voelen”). Omdat dezelfde persoon zowel hoopt als zich voelt, staat hier me sentir, niet bijvoorbeeld te sentir. Voorbeeld: Je veux me reposer. — “Ik wil uitrusten.” bientôt betekent “binnenkort” of “snel” in de betekenis van een nabije toekomstige tijd. Het zegt wanneer de toestand verwacht wordt, niet hoe goed iemand zich voelt. Voorbeeld: À bientôt ! — “Tot binnenkort!” mieux betekent hier “beter”. Het is de vergelijkende vorm die bij bien (“goed”) hoort: bien → mieux. Mieux werkt hier als bijwoord bij me sentir: het beschrijft dat de spreker zich beter zal voelen. Het is dus niet het bijvoeglijk naamwoord meilleur, dat bij een zelfstandig naamwoord gebruikt wordt. Voorbeeld: Je vais mieux. — “Het gaat beter met me.” Samen vormen de delen J’espère + me sentir + bientôt + mieux de betekenis: “Ik hoop me binnenkort beter te voelen.” De infinitiefconstructie maakt duidelijk dat de spreker hoopt op een toekomstige verbetering van zijn of haar eigen toestand.

8. Reste ici et appelle-moi si tu as besoin de quelque chose.

   Blijf hier en bel me als je iets nodig hebt.

   Reste

   blijf

   ici

   hier

   appelle-moi

   bel me

   si

   als

   tu as besoin de

   je nodig hebt

   quelque chose

   iets

   Uitgebreide uitleg

   Reste komt van rester (“blijven”). Dit is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, gebaseerd op tu: “blijf”. Voorbeeld: Reste ici. — “Blijf hier.” De vorm is hier een opdracht, niet een gewone tegenwoordige tijd. ici is een bijwoord en betekent “hier”: het wijst naar de plaats waar de aangesproken persoon zich bevindt of moet blijven. appelle-moi komt van appeler (“bellen”, ook “roepen”). Het is opnieuw de gebiedende wijs voor tu. -moi is het eraan vastgekoppelde voornaamwoord “mij”; in deze gebiedende constructie staat het na het werkwoord en wordt het met een koppelteken geschreven. Voorbeeld: Appelle-moi demain. — “Bel me morgen.” si betekent hier “als” en leidt de voorwaardelijke bijzin in. tu as besoin de gebruikt de vaste constructie avoir besoin de (“nodig hebben”). as is de tweede persoon enkelvoud van avoir in de tegenwoordige tijd: tu as. Het zelfstandig naamwoord besoin betekent letterlijk “behoefte”, maar de hele constructie betekent “nodig hebben”. Voorbeeld: J’ai besoin d’aide. — “Ik heb hulp nodig.” quelque chose is een onbepaald voornaamwoord en betekent “iets”. In besoin de quelque chose is het datgene wat iemand nodig heeft. Voorbeeld: Tu veux quelque chose ? — “Wil je iets?” De twee opdrachten worden verbonden door et: eerst moet de aangesproken persoon hier blijven, daarna moet die persoon de spreker bellen wanneer dat nodig is. si tu as besoin de quelque chose betekent “als je iets nodig hebt”. Samen vormt de zin: “Blijf hier en bel me als je iets nodig hebt.”