Een pijnlijk been laten rusten | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Ma jambe me fait un peu mal.

   Mijn been doet een beetje pijn.

   jambe

   been

   me fait … mal

   doet pijn

   un peu

   een beetje

   Uitgebreide uitleg

   jambe betekent hier “been” en is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une jambe, ma jambe. Het bezittelijk woord ma is hier de vorm voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; het stemt in het Frans af op het grammaticale geslacht en getal van het bezeten zelfstandig naamwoord, niet op de bezitter. Het betekent hier “mijn” en drukt op zichzelf geen bepaald aantal benen uit. Voorbeeld: Ma jambe est fatiguée. — “Mijn been is moe.” me fait en mal vormen samen met de rest van de constructie faire mal à quelqu’un: iets doet iemand pijn. fait is de vorm van faire in de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd; het onderwerp is hier ma jambe. me is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud als degene die de pijn ervaart: letterlijk is de structuur ongeveer “mijn been doet mij pijn”. De vaste Franse formulering is dus niet hetzelfde als het Nederlandse werkwoordelijk patroon, ook al vertaal je haar natuurlijk met “doet pijn”. Voorbeeld: Cette chaussure me fait mal. — “Deze schoen doet mij pijn.” un peu betekent “een beetje” en maakt de klacht minder sterk. Het is een veelgebruikte hoeveelheid- of graaduitdrukking; in deze zin bepaalt het de mate van mal, niet het aantal benen. Voorbeeld: J’ai un peu froid. — “Ik heb het een beetje koud.” Samen betekent Ma jambe me fait un peu mal.: “Mijn been doet een beetje pijn.” De constructie koppelt het lichaamsdeel ma jambe aan de persoon die de pijn ervaart via me fait mal; un peu geeft aan dat de pijn slechts gering is.

2. Assieds-toi un moment sur cette chaise.

   Ga even op deze stoel zitten.

   Assieds-toi

   ga zitten

   un moment

   even

   sur

   op

   cette

   deze

   chaise

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   Assieds-toi is de gebiedende wijs van het wederkerende werkwoord s’asseoir (gaan zitten). De vorm is gericht aan één persoon in de tu-vorm. In de gebiedende wijs staat het wederkerende voornaamwoord achter het werkwoord en wordt het met een koppelteken verbonden: Assieds-toi ! = Ga zitten! De beleefde of meervoudsvorm is Asseyez-vous !. un moment betekent hier een korte tijd: even of een ogenblik. Het zegt niet noodzakelijk dat er precies één meetbaar moment wordt bedoeld. Moment is een mannelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier un. sur is een voorzetsel dat hier de plaatsrelatie op uitdrukt. Het verbindt de handeling van zitten met het oppervlak of de plaats waarop iemand zit. cette betekent deze en staat vóór een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Vergelijk ce bij een mannelijk enkelvoudig woord en ces bij het meervoud. In cette chaise wordt de vorm dus bepaald door chaise, niet door de aangesproken persoon. chaise betekent stoel. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une chaise, la chaise. Het meervoud is des chaises. Samen vormen de delen een korte aansporing: Assieds-toi geeft de opdracht om te gaan zitten, un moment beperkt de duur tot even, en sur cette chaise noemt de plaats. De volledige betekenis is: Ga even op deze stoel zitten.

3. J'ai trop marché aujourd'hui.

   Ik heb vandaag te veel gelopen.

   J'ai

   ik heb

   trop

   te veel

   marché

   gelopen

   aujourd'hui

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   J'ai is de samentrekking van je (ik) en ai, de eerste persoon enkelvoud van avoir (hebben). Samen vormt dit hier met een voltooid deelwoord de passé composé, een veelgebruikte Franse verleden tijd voor een afgeronde gebeurtenis. Voorbeelden: J'ai travaillé. = Ik heb gewerkt. Je wordt vóór een klinker of stomme h een apostrof: j'ai. trop betekent hier te veel: de hoeveelheid lopen overschrijdt wat als passend of draaglijk wordt voorgesteld. Het staat vóór het voltooid deelwoord in deze werkwoordgroep. Vergelijk beaucoup (veel), dat alleen een grote hoeveelheid aanduidt en niet noodzakelijk ‘te veel’. marché is het voltooid deelwoord van marcher (lopen). De vorm van marcher in de passé composé is avoir + marché; marché verandert hier niet om zich aan je aan te passen. Voorbeelden: J'ai marché dans le parc. = Ik heb in het park gelopen. Nous avons marché. = Wij hebben gelopen. In deze zin geeft marché volgens de vaste vertaling het lopen aan, niet bijvoorbeeld een andere betekenis die marcher in een andere context kan hebben. aujourd'hui betekent vandaag. De apostrof hoort bij de vaste schrijfwijze van dit bijwoord. Het plaatst de gebeurtenis in de huidige dag: Aujourd'hui, je travaille. = Vandaag werk ik. Samen bestaat de zin uit J'ai marché (ik heb gelopen), met trop als bepaling van de hoeveelheid en aujourd'hui als tijdsbepaling. De volledige betekenis is dus: Ik heb vandaag te veel gelopen.

4. Mets ta jambe ici, en hauteur, et repose-toi.

   Leg je been hier omhoog en rust uit.

   Mets

   leg

   ta

   je (bezittelijk)

   jambe

   been

   ici

   hier

   en hauteur

   omhoog

   repose-toi

   rust uit

   Uitgebreide uitleg

   Mets is de gebiedende wijs van mettre (“leggen/zetten”). Hier krijgt de aangesproken persoon de opdracht om iets op een bepaalde plaats te leggen. In een gewone mededelende zin zie je bijvoorbeeld Tu mets le livre ici — “Je legt het boek hier.” De vorm mets hoort bij tu in de tegenwoordige tijd en bij deze imperatief; het onderwerp tu wordt in de opdracht niet uitgesproken. ta betekent hier “je” in de betekenis van bezit: “jouw”. Deze vorm staat bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord, hier jambe. Vergelijk ton bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord en tes bij meervoud. Het bezittelijke woord stemt af op het bezeten zelfstandig naamwoord, niet op de persoon die bezit. jambe betekent “been”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une jambe, “een been”. Het meervoud is jambes. In ta jambe gaat het om één been van de aangesprokene; de vertaling specificeert niet welk been. ici betekent “hier”, dus op de plaats die in de situatie als nabij wordt aangewezen. Het is een bijwoord en verandert niet naar geslacht of aantal. Een bruikbaar contrast is ici (“hier”) tegenover là (“daar”), wanneer de plaats verder weg of anders aangewezen is. en hauteur geeft aan dat het been hoog of verhoogd moet liggen: “omhoog” of “op een hogere positie”. en hoort hier bij de vaste ruimtelijke uitdrukking en hauteur; het is niet nodig om die uitdrukking woord voor woord als een afzonderlijke Nederlandse constructie na te bootsen. Samen met mets ta jambe specificeert de uitdrukking waar en in welke positie het been moet komen. repose-toi is de gebiedende wijs van het wederkerende werkwoord se reposer, “uitrusten/rusten”. toi is hier het wederkerende voornaamwoord bij de aangesproken persoon tu; bij deze imperatief staat het achter het werkwoord en wordt het met een koppelteken geschreven. In een mededelende zin staat het voornaamwoord ervoor: Tu te reposes — “Je rust uit.” De zin bouwt twee opdrachten op: Mets ta jambe ici, en hauteur zegt dat de aangesprokene zijn of haar been hier in een verhoogde positie moet leggen. et repose-toi voegt daaraan toe dat die persoon moet uitrusten. Samen betekent de uiting dus: “Leg je been hier omhoog en rust uit.”

5. Est-ce que je peux marcher un peu plus tard ?

   Kan ik straks een beetje rondlopen?

   Est-ce que je peux

   Kan ik ...?

   marcher

   lopen

   un peu

   een beetje

   plus tard

   later

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que je peux maakt van de mededeling een directe ja/nee-vraag. Est-ce que is een vaste vraagmarkeerder; je peux is de eerste persoon enkelvoud van pouvoir (“kunnen”). Na peux staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Est-ce que je peux entrer ? — “Kan ik binnenkomen?” marcher betekent hier “lopen” of “wandelen”. Het is de infinitief na peux; deze vorm drukt hier dus niet zelf de persoon of tijd uit. De vervoegde vorm voor “ik loop” is je marche. Voorbeeld: Je peux marcher. — “Ik kan lopen.” un peu betekent “een beetje”. In deze zin vormt het samen met plus tard de tijdsbepaling un peu plus tard: “een beetje later” of natuurlijker “straks”. Het beperkt hier dus niet de hoeveelheid lopen. Voorbeeld: Attends un peu. — “Wacht een beetje.” plus tard betekent “later” en verwijst naar een later moment dan nu. Samen met un peu geeft het een moment aan dat kort na nu ligt. Voorbeeld: Je reviendrai plus tard. — “Ik kom later terug.” Samen vormt Est-ce que je peux marcher un peu plus tard ? de vraag: “Kan ik straks een beetje rondlopen?” Est-ce que maakt er een ja/nee-vraag van, je peux marcher betekent “ik kan lopen”, en un peu plus tard plaatst het lopen op een iets later moment. In deze vaste zin komt de bedoelde betekenis overeen met de Nederlandse vertaling.

6. Marche seulement si ça va.

   Loop alleen als dat goed voelt.

   Marche

   loop

   seulement

   alleen

   si

   als

   ça va

   het goed gaat

   Uitgebreide uitleg

   Marche is hier de gebiedende wijs van marcher (“lopen”). Bij een opdracht aan één persoon gebruikt het Frans deze vorm zonder uitgesproken onderwerp: Marche ! = “Loop!” In een andere context kan marche ook een tegenwoordige tijdsvorm van marcher zijn, maar hier maakt de zin duidelijk dat het om een aansporing gaat. seulement betekent “alleen” en beperkt de opdracht: het lopen wordt alleen onder de genoemde voorwaarde toegestaan. Een bruikbaar patroon is seulement si ... = “alleen als ...”. si leidt hier een voorwaardelijke bijzin in en betekent “als”. Het verbindt de voorwaarde met de opdracht. Bijvoorbeeld: Viens si tu peux. = “Kom als je kunt.” ça va is een vaste, alledaagse uitdrukking. Letterlijk bevat ze ça (“dat/het”) en va, de derde persoon enkelvoud van aller (“gaan”), maar hier betekent de combinatie dat iets goed gaat of goed voelt. In deze zin verwijst de vertaling daarom naar de voorwaarde dat lopen goed voelt. Ça va ? kan in een andere context ook “Gaat het?” betekenen; hier is het geen zelfstandige vraag. Samen vormen de delen Marche seulement si ça va: een opdracht (Marche) met de beperking seulement si ça va (“alleen als het goed voelt”). De volledige betekenis is dus: “Loop alleen als dat goed voelt.”

7. Le canapé est plus confortable que cette chaise.

   De bank is comfortabeler dan deze stoel.

   canapé

   bank

   est

   is

   plus confortable

   comfortabeler

   que

   dan

   cette

   deze

   chaise

   stoel

   Uitgebreide uitleg

   canapé betekent hier “bank”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord; het meervoud is canapés. Voorbeeld: Le canapé est grand. — “De bank is groot.” est is de vorm van être (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: il/elle est. Voorbeeld: La chaise est libre. — “De stoel is vrij.” plus confortable drukt een vergelijking uit: confortable betekent “comfortabel” en plus confortable “comfortabeler”. Het bijvoeglijk naamwoord confortable verandert hier niet van vorm voor mannelijk of vrouwelijk enkelvoud. Het patroon is plus + bijvoeglijk naamwoord + que: “...er dan ...”. Voorbeeld: Ce siège est plus confortable que l’autre. — “Deze zitplaats is comfortabeler dan de andere.” que is hier het vergelijkingswoord “dan” na plus. In dit patroon verbindt het de twee vergeleken zaken. cette betekent “deze” bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier, volgens de vaste vertaling, naar de stoel die met chaise wordt genoemd. Vergelijk ce canapé (“deze bank”, mannelijk enkelvoud) met cette chaise (“deze stoel”, vrouwelijk enkelvoud). De vorm cette zelf geeft nabijheid en vrouwelijk enkelvoud aan; het volgende zelfstandig naamwoord bepaalt welke zaak bedoeld is. chaise betekent “stoel”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het meervoud is chaises. Voorbeeld: Cette chaise est confortable. — “Deze stoel is comfortabel.” Samen bestaat de zin uit Le canapé est (“De bank is”), daarna de vergelijking plus confortable que (“comfortabeler dan”), en vervolgens cette chaise (“deze stoel”). De volledige betekenis is: “De bank is comfortabeler dan deze stoel.”

8. Alors, assieds-toi là et ne bouge pas ta jambe.

   Ga dan daar zitten en houd je been stil.

   Alors

   dan

   assieds-toi

   ga zitten

   là

   daar

   ne bouge pas

   beweeg niet

   ta

   je

   jambe

   been

   Uitgebreide uitleg

   Alors betekent hier “dan” en leidt de instructie in. Het kan ook “dus” of “nou” betekenen, maar in deze zin sluit het aan bij wat nu moet gebeuren. assieds-toi betekent “ga zitten”. Dit is de gebiedende wijs voor één persoon van s’asseoir (“gaan zitten”); toi is het bijbehorende wederkerende voornaamwoord. De schrijfwijze met koppelteken hoort bij deze bevestigende gebiedende wijs. Voor meerdere personen of een beleefde aanspreekvorm staat bijvoorbeeld asseyez-vous. là betekent “daar” en wijst de plaats aan waar de aangesprokene moet gaan zitten. Voor “hier” gebruik je ici. ne bouge pas betekent “beweeg niet”. Dit is de ontkenning van bouger (“bewegen”): in een gewone Franse zin omringt ne ... pas de vervoegde werkwoordsvorm. In de gebiedende wijs blijft de ontkenning hier ook vóór en na het werkwoord staan: Ne bouge pas ! = “Beweeg niet!” ta betekent hier “je” in de bezitsuitdrukking. Deze vorm staat bij een vrouwelijk enkelvoudig bezeten woord. Het bezittelijk woord stemt af op het bezeten woord, niet op het geslacht van de persoon die het been heeft. Vergelijk ton bras (“je arm”), omdat bras mannelijk enkelvoud is; bij meervoud staat tes. jambe betekent hier “been”. Het is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Samen met ta vormt het ta jambe (“je been”). Samen vormen de delen één instructie: “Ga dan daar zitten en houd je been stil.” Eerst geeft assieds-toi là de gewenste plaats en handeling aan; daarna verbiedt ne bouge pas ta jambe het bewegen van het been. De zin spreekt één persoon informeel aan.