Praten over rugpijn | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. J'ai mal au dos.

   Mijn rug doet pijn.

   J'ai mal

   pijn hebben

   dos

   rug

   Uitgebreide uitleg

   J'ai mal betekent hier “ik heb pijn”. Dit is de vaste Franse constructie avoir mal à voor lichamelijke pijn. J'ai is de eerste persoon enkelvoud van avoir (“hebben”): j'ai, tu as, il/elle a. Het is dus niet het werkwoord être (“zijn”). Voorbeeld: J'ai mal à la tête. — “Ik heb hoofdpijn.” dos betekent hier “rug”. Het zelfstandig naamwoord is mannelijk: le dos. In deze zin staat het na au, de samentrekking van à le: avoir mal au dos — “rugpijn hebben”. Het voorzetsel à met een lichaamsdeel geeft aan waar de pijn zit. Voorbeeld: Elle a mal au dos. — “Zij heeft rugpijn.” Samen vormen de delen J'ai mal au dos: “Mijn rug doet pijn.” De Franse formulering gebruikt letterlijk de constructie “ik heb pijn aan de rug”, terwijl de vaste Nederlandse vertaling “mijn rug doet pijn” is.

2. Essaie de t'asseoir bien droit.

   Probeer rechtop te zitten.

   Essaie

   probeer

   t'asseoir

   gaan zitten

   bien droit

   rechtop

   Uitgebreide uitleg

   Essaie is de gebiedende wijs voor de tweede persoon enkelvoud van essayer (“proberen”). De vorm richt zich dus tot één persoon. In een instructie kan Essaie de + infinitief een herbruikbaar patroon zijn: “Probeer te …”. Bijvoorbeeld: Essaie de dormir. — “Probeer te slapen.” t'asseoir betekent hier “gaan zitten” of “zitten”. Het is de infinitief van het wederkerende werkwoord s'asseoir; t' is de verkorte vorm van te voor een klinker en verwijst naar de aangesprokene. De infinitief staat na de omdat essaie de met een volgende handeling wordt gecombineerd. S'asseoir heeft onregelmatige vervoegingen; bijvoorbeeld: Je m'assieds. — “Ik ga zitten / Ik zit.” bien droit beschrijft hoe de aangesprokene moet zitten: rechtop. Bien versterkt hier droit. Droit is in deze vorm een bijvoeglijk naamwoord in het mannelijk enkelvoud; bij een vrouwelijke aangesprokene kan de vorm droite worden gebruikt, afhankelijk van de Franse constructie en overeenkomst. Het relevante contrast is droit — “rechtop” tegenover courbé — “gebogen”. Voorbeeld: Assieds-toi bien droit. — “Ga rechtop zitten.” Samen vormt Essaie de t'asseoir bien droit de aansporing “Probeer rechtop te zitten.” De gebiedende vorm Essaie geeft de aansporing, de t'asseoir benoemt de handeling die geprobeerd moet worden, en bien droit geeft de gewenste houding aan.

3. Je suis resté assis trop longtemps aujourd'hui.

   Ik heb vandaag te lang gezeten.

   Je suis

   ik ben …

   resté

   gebleven

   assis

   gezeten

   trop longtemps

   te lang

   aujourd'hui

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Je suis is hier het onderwerp plus het hulpwerkwoord in de eerste persoon enkelvoud. suis is de vorm van être bij je; bij rester gebruikt het Frans être als hulpwerkwoord. Het Nederlandse perfectum gebruikt in de vaste vertaling heb, maar het Franse hulpwerkwoord is hier suis. resté is het voltooid deelwoord van rester (“blijven”). Met être stemt het af op het onderwerp: resté is mannelijk enkelvoud, restée vrouwelijk enkelvoud, restés mannelijk of gemengd meervoud en restées vrouwelijk meervoud. Een bruikbaar patroon is je suis resté(e) ... — “ik ben gebleven ...”. assis betekent hier “gezeten” en beschrijft de toestand waarin de spreker bleef. Het is de mannelijke enkelvoudsvorm; assise is vrouwelijk enkelvoud, terwijl assis ook voor mannelijk of gemengd meervoud wordt gebruikt en assises voor vrouwelijk meervoud. Rester assis is een herbruikbare combinatie met de betekenis “blijven zitten”. In Je suis resté assis stemmen resté en assis af op een mannelijke enkelvoudige spreker; bij een vrouwelijke spreker zijn de vormen restée assise. trop longtemps betekent “te lang”. trop geeft aan dat de duur boven de bedoelde grens ligt, en longtemps betekent “lang” in de betekenis “lange tijd”. Vergelijk longtemps (“lang / lange tijd”) met pas longtemps (“niet lang”). Voorbeeld: J'ai attendu trop longtemps. — “Ik heb te lang gewacht.” aujourd'hui is het bijwoord “vandaag”. De apostrof hoort bij de vaste spelling. Voorbeeld: Je travaille aujourd'hui. — “Ik werk vandaag.” Samen betekent Je suis resté assis trop longtemps aujourd'hui.: “Ik heb vandaag te lang gezeten.” Je suis resté vormt de verleden tijd van “blijven”, assis geeft de zittende toestand aan, trop longtemps de buitensporige duur en aujourd'hui het tijdstip.

4. Étire-toi lentement si tu peux.

   Rek je langzaam uit als je kunt.

   Étire-toi

   Rek je uit

   lentement

   langzaam

   si tu peux

   als je kunt

   Uitgebreide uitleg

   Étire-toi betekent hier “rek je uit”. Het is de bevestigende gebiedende wijs van s’étirer (“zich uitrekken”) voor één aangesproken persoon. In een bevestigende Franse imperatief komt het wederkerend voornaamwoord als toi achter de werkwoordsvorm en wordt het met een koppelteken verbonden: Étire-toi. Voorbeeld: Étire-toi doucement. — “Rek je zachtjes uit.” lentement betekent “langzaam”. Dit is een bijwoord: het beschrijft hoe de handeling gebeurt en verandert niet mee met de persoon. Het bijvoeglijk naamwoord is lent (“langzaam”); lentement is de bijwoordelijke vorm. si tu peux betekent “als je kunt”. peux is de tegenwoordige tijd van pouvoir (“kunnen”) bij tu: tu peux. si leidt hier een voorwaarde in; met een tegenwoordige tijd in beide delen gaat het om een mogelijke voorwaarde in het heden. Voorbeeld: Viens si tu peux. — “Kom als je kunt.” Samen vormt de zin een aansporing met een voorwaarde: Étire-toi geeft de handeling, lentement geeft de manier aan, en si tu peux beperkt de aansporing tot het geval waarin de aangesproken persoon dat kan. De volledige betekenis is dus: “Rek je langzaam uit als je kunt.”

5. Cette chaise est plus confortable.

   Deze stoel zit beter.

   Cette

   deze

   chaise

   stoel

   est

   is

   plus confortable

   comfortabeler

   Uitgebreide uitleg

   Cette betekent hier “deze” en staat bij het zelfstandig naamwoord chaise. Het is een aanwijzend woord voor een enkelvoudig vrouwelijk woord: cette chaise. Vergelijk bijvoorbeeld ce fauteuil voor een enkelvoudig mannelijk woord en ces chaises voor het meervoud. De vertaling maakt duidelijk dat het om deze stoel gaat. chaise betekent “stoel”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une chaise, la chaise; in het meervoud wordt het des chaises. In het Frans is het grammaticale geslacht onderdeel van het woord en bepaalt het onder andere de vorm van cette. est is de vorm van être (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: il/elle est, la chaise est. De vorm est hoort dus bij het onderwerp Cette chaise. Een bruikbaar voorbeeld is Cette chaise est solide. — “Deze stoel is stevig.” plus confortable betekent “comfortabeler”. confortable is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; plus confortable vormt de vergelijking met plus + bijvoeglijk naamwoord. Het bijvoeglijk naamwoord verandert hier niet tussen mannelijk en vrouwelijk: un fauteuil confortable, une chaise confortable. Voor een tegengestelde vergelijking kun je moins confortable (“minder comfortabel”) gebruiken. Samen vormen de delen Cette chaise est plus confortable.: “Deze stoel is comfortabeler.” De Nederlandse vertaling Deze stoel zit beter geeft dezelfde vergelijking natuurlijk weer; het Frans beschrijft de stoel als comfortabeler, terwijl het Nederlands de ervaring van het zitten benadrukt.

6. Reste là quelques minutes.

   Blijf daar een paar minuten.

   Reste

   blijf

   là

   daar

   quelques

   enkele

   minutes

   minuten

   Uitgebreide uitleg

   Reste is hier de gebiedende wijs van rester (“blijven”) voor één aangesproken persoon. De vorm geeft een verzoek of instructie; het onderwerp tu staat in het Frans meestal niet bij deze bevestigende imperatief. Vergelijk: Reste ici. — “Blijf hier.” De ontkenning gebruikt een andere omlijsting: Ne reste pas. — “Blijf niet.” là is een plaatsbijwoord met de betekenis “daar”. In deze zin verwijst het naar de plaats waar de aangesprokene zich moet blijven bevinden. Het staat na de imperatief en specificeert dus de plaats van het blijven. ici betekent daarentegen “hier”. quelques is een onbepaald kwantificerend woord bij een meervoudig zelfstandig naamwoord: “enkele”, “een paar”. Het drukt hier een kleine, niet exact bepaalde hoeveelheid uit. Het heeft dezelfde vorm voor mannelijk en vrouwelijk meervoud; het enkelvoudige quelque wordt in andere constructies gebruikt, maar is niet de vorm in deze zin. minutes is het meervoud van het zelfstandig naamwoord minute, “minuut”. minute is vrouwelijk in het Frans; het meervoud krijgt hier de uitgang -s. Na quelques staat het zelfstandig naamwoord in het meervoud: quelques minutes — “een paar minuten”. Samen vormen de delen de instructie Reste là + de tijdsduur quelques minutes: “Blijf daar een paar minuten.” De vertaling geeft daarmee een verzoek aan één aangesproken persoon om op die plaats te blijven gedurende een korte, niet precies bepaalde tijd.

7. Une courte pause devrait aider.

   Een korte pauze zou moeten helpen.

   courte

   kort

   pause

   pauze

   devrait

   zou moeten

   aider

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   courte beschrijft hier pause: het betekent “kort” en staat in de vrouwelijke enkelvoudsvorm, omdat pause een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord is. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is court (mannelijk enkelvoud); vergelijk court en courte. Voorbeeld: Une courte visite suffit. — “Een kort bezoek is genoeg.” pause betekent “pauze”, een onderbreking van een activiteit. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une pause, meervoud des pauses. Voorbeeld: La pause commence maintenant. — “De pauze begint nu.” devrait betekent hier “zou moeten”. Het is de derde persoon enkelvoud van devoir in de conditionnel présent. De vorm drukt in deze zin een verwachting of waarschijnlijke werking uit, niet een bevel aan een aangesproken persoon. Een nuttige vergelijking is doit (“moet” in de tegenwoordige tijd) tegenover devrait (“zou moeten”). Voorbeeld: Cette solution devrait fonctionner. — “Deze oplossing zou moeten werken.” aider is de infinitief van “helpen”. Na devrait blijft het werkwoord in de infinitief: devrait aider. De infinitief benoemt de handeling zonder zelf persoon of tijd aan te geven; die informatie zit hier in devrait. Voorbeeld: Le repos devrait aider. — “De rust zou moeten helpen.” Samen vormt Une courte pause de onbepaalde naamwoordgroep “een korte pauze”. Devrait aider zegt dat die pauze naar verwachting behulpzaam zal zijn. De volledige betekenis is: “Een korte pauze zou moeten helpen.”

8. Bouge lentement quand tu te lèves.

   Beweeg langzaam als je opstaat.

   Bouge

   beweeg

   lentement

   langzaam

   quand

   als; wanneer

   te lèves

   opstaat

   Uitgebreide uitleg

   Bouge is hier de gebiedende wijs van bouger voor één aangesproken persoon. Het onderwerp tu staat niet in deze hoofdzin, zoals vaak bij een Franse bevestigende imperatief: Bouge ! betekent “Beweeg!”. De vorm voor vous is Bougez. lentement is een bijwoord en zegt hoe de beweging gebeurt. Het is gevormd bij het bijvoeglijk naamwoord lent (“langzaam”): lent → lentement. Een vergelijkbaar patroon is normal → normalement (“normaal” → “normaal gesproken/op normale wijze”). quand leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “als” of “wanneer”. Het geeft aan op welk moment de beweging langzaam moet gebeuren. Voor een voorwaarde met de betekenis “als dit gebeurt” kan Frans ook si gebruiken, maar quand legt hier de nadruk op het tijdstip. te lèves hoort bij het werkwoord se lever (“opstaan”). te is het wederkerende voornaamwoord bij tu, en lèves is de tegenwoordige tijd voor tu; de basisvorm van het vervoegde werkwoord is lever, maar in deze betekenis wordt het als se lever gebruikt. De combinatie tu te lèves betekent “je staat op”. Het accent grave in lèves hoort bij deze vervoegde vorm; vergelijk de infinitief lever. Samen vormt quand tu te lèves de tijdsbepaling “als je opstaat”. De hoofdzin Bouge lentement geeft de instructie “beweeg langzaam”. De volledige betekenis is dus: “Beweeg langzaam als je opstaat.”