De kamer klaarmaken voor een rustige avond | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Il fait sombre plus tôt ces jours-ci.

   Het wordt tegenwoordig eerder donker.

   Il fait sombre

   Het is donker

   plus tôt

   eerder

   ces jours-ci

   tegenwoordig

   Uitgebreide uitleg

   Il fait sombre betekent hier dat het donker is of wordt, zonder een specifiek onderwerp dat zelf “donker” is. In het Frans gebruikt men voor weer- en lichtomstandigheden vaak faire: Il fait sombre is een vaste onpersoonlijke constructie. Het il verwijst hier dus niet naar een bepaalde persoon of zaak. Vergelijk als voorbeeld: Il fait chaud. — Het is warm. plus tôt betekent “eerder” en vergelijkt het tijdstip met een ander, hier niet nader genoemd tijdstip. tôt betekent “vroeg”; de vergrotende vorm is plus tôt — “vroeger/ eerder”. Het tegenovergestelde is plus tard — “later”. Voorbeeld: Je me lève plus tôt. — Ik sta eerder op. ces jours-ci betekent “tegenwoordig” of “deze dagen”. ces is de meervoudsvorm van het aanwijzende woord bij een meervoudige tijdsaanduiding; de uitdrukking verwijst naar de huidige periode, niet noodzakelijk naar letterlijk enkele afzonderlijke kalenderdagen. Voorbeeld: Je travaille beaucoup ces jours-ci. — Ik werk tegenwoordig veel. Samen vormt de zin de betekenis: Il fait sombre geeft de lichtomstandigheid, plus tôt zegt dat die omstandigheid eerder optreedt dan voorheen of dan het gebruikelijke vergelijkingspunt, en ces jours-ci plaatst dat in de huidige periode. De volledige vertaling is daarom: “Het wordt tegenwoordig eerder donker.”

2. Je vais fermer les rideaux avant le dîner.

   Ik doe de gordijnen dicht voor het avondeten.

   Je vais

   ik ga

   fermer

   sluiten

   rideaux

   gordijnen

   avant

   voor

   dîner

   avondeten

   Uitgebreide uitleg

   Je vais is een vaste, herbruikbare constructie voor de nabije toekomst: je is “ik” en vais is de vorm van aller (“gaan”) bij je. Voor een werkwoord volgt daarna het infinitief: Je vais fermer betekent hier “ik ga sluiten / ik zal dichtdoen”. Dit is niet hetzelfde als Je ferme, dat eenvoudig “ik sluit” betekent. fermer betekent hier “sluiten” of, bij gordijnen, “dichtdoen”. Het is een infinitief na vais. Dezelfde vorm kan ook in andere constructies voorkomen, bijvoorbeeld: Je vais fermer la porte. — “Ik ga de deur dichtdoen.” rideaux betekent “gordijnen”. Het is het meervoud van rideau; het meervoud wordt hier zichtbaar aan -x. In de bron staat les rideaux: les is het meervoudige bepaalde lidwoord, dus “de gordijnen”. avant betekent “voor” in de tijd. Het verbindt hier de handeling met een later tijdstip: eerst de gordijnen dichtdoen, daarna het avondeten. Voor een volledige tijdsbepaling staat er avant plus een zelfstandig naamwoordelijk zinsdeel, zoals avant le dîner — “voor het avondeten”. dîner betekent hier “avondeten” als zelfstandig naamwoord. Het kan in het Frans ook een werkwoord zijn (“avondeten”), maar in le dîner is het een naamwoord: het avondeten. Het bepaalde lidwoord le maakt de tijdsaanduiding concreet, zonder op zichzelf een hoeveelheid uit te drukken. Samen bestaat de zin uit Je vais + het infinitief fermer, gevolgd door het object les rideaux, en daarna de tijdsbepaling avant le dîner. De volledige betekenis is: “Ik doe de gordijnen dicht voor het avondeten.”

3. Tu peux aussi allumer le petit radiateur ?

   Kun je de kleine kachel ook aanzetten?

   Tu peux

   kun je

   aussi

   ook

   allumer

   aanzetten

   petit

   klein

   radiateur

   kachel

   Uitgebreide uitleg

   Tu peux betekent hier “kun je?” of letterlijk “jij kunt”. peux is de vorm van pouvoir (“kunnen”) bij tu; na pouvoir volgt een infinitief: Tu peux venir = “Je kunt komen”. De vorm peux hoort bij tu; bij je is het ook peux, terwijl bij il/elle de vorm peut is. aussi betekent hier “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets anders dat al gebeurt of gevraagd is. In deze zin staat het vóór de infinitief: Tu peux aussi aider ? = “Kun je ook helpen?” allumer is de infinitief met de betekenis “aanzetten” of “aansteken”, afhankelijk van het voorwerp. De zin gebruikt deze vorm omdat hij volgt op peux. Het gebruikelijke tegenovergestelde is éteindre (“uitzetten”): Je peux allumer la lampe = “Ik kan de lamp aanzetten.” petit betekent hier “klein”. Het bijvoeglijk naamwoord staat bij radiateur en heeft daarom de vorm voor mannelijk enkelvoud. De vormen zijn onder andere petit (mannelijk enkelvoud) en petite (vrouwelijk enkelvoud); dit is dus de vorm van het bijvoeglijk naamwoord, niet van het zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: une petite lampe = “een kleine lamp”. radiateur betekent “radiator” of, in deze context, een klein verwarmingstoestel. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: un radiateur. Het woord verwijst niet automatisch naar elk soort kachel; voor andere verwarmingstoestellen kan het Frans bijvoorbeeld een ander zelfstandig naamwoord gebruiken. Samen vormen Tu peux aussi allumer en le petit radiateur de vraag: “Kun je de kleine kachel ook aanzetten?” le verwijst hier naar het specifieke verwarmingstoestel dat in de vaste vertaling als “de kleine kachel” is bedoeld. De vraag gebruikt geen apart vraagwoord; de intonatie en de context maken van de mededeling een verzoek of vraag.

4. Je peux le régler au plus bas.

   Ik kan hem op een lage stand zetten.

   Je peux

   ik kan

   le

   hem

   régler

   instellen

   au plus bas

   op de laagste stand

   Uitgebreide uitleg

   Je peux betekent hier “ik kan”. peux is de eerste persoon enkelvoud van pouvoir in de tegenwoordige tijd: je peux, maar bijvoorbeeld tu peux en il/elle peut. Na pouvoir volgt doorgaans een infinitief: Je peux régler… = “Ik kan … instellen”. le is een mannelijk enkelvoudig lijdendvoorwerpspronomen. In deze vaste zin verwijst het, in overeenstemming met de vertaling en de context, naar de kachel: “hem”. Het staat vóór het werkwoord: Je le règle = “Ik stel hem in”. De vorm la gebruik je bij een vrouwelijk enkelvoudig lijdend voorwerp; les is meervoud. régler is de infinitief met de betekenis “instellen” in deze context. De stamvorm is régler; na je in de tegenwoordige tijd wordt dat bijvoorbeeld je règle, terwijl na peux de infinitief blijft staan: Je peux régler. Het werkwoord kan in andere contexten ook “regelen” of “afrekenen” betekenen, maar hier gaat het om het instellen van een stand. au plus bas betekent “op de laagste stand”. au is de samentrekking van à le. plus bas drukt hier de uiterste lage positie binnen de beschikbare standen uit: bas = “laag”, plus bas = “lager”, en met le plus bas = “het laagst”. In deze vaste uitdrukking verwijst au plus bas naar een instelling of niveau, niet naar een zelfstandig genoemd voorwerp. Samen vormen de delen Je peux + le + régler + au plus bas de betekenis: “Ik kan hem op een lage stand zetten.” De Franse zinsbouw zet het voorwerpspronomen vóór de infinitief: Je peux le régler, gevolgd door de bepaling van de gekozen stand au plus bas. De zin beschrijft een mogelijkheid om de kachel zo laag mogelijk in te stellen.

5. Mais la pièce est déjà agréable.

   Maar de kamer voelt al prettig aan.

   Mais

   maar

   la pièce

   de kamer

   est

   is

   déjà

   al

   agréable

   prettig

   Uitgebreide uitleg

   Mais betekent hier “maar” en verbindt deze mededeling met een tegenstelling of correctie. Voorbeeld: La pièce est petite, mais agréable. — “De kamer is klein, maar prettig.” la pièce betekent hier “de kamer”. pièce is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het bepaalde lidwoord la ervoor. Het lidwoord geeft bepaaldheid aan, niet een numerieke hoeveelheid. Pièce kan in andere contexten ook “stuk” of “kamer/ruimte” betekenen, maar in deze zin ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “kamer”. est is de derde persoon enkelvoud van être (“zijn”) in de tegenwoordige tijd. De vorm hoort bij la pièce: la pièce est. Être krijgt bij een enkelvoudig onderwerp deze vorm; het geslacht van pièce verandert est niet. Voorbeeld: La pièce est calme. — “De kamer is rustig.” déjà betekent “al” of “reeds” en geeft aan dat iets op het bedoelde moment al zo is. Het staat hier vóór het bijvoeglijk naamwoord agréable. Voorbeeld: La pièce est déjà prête. — “De kamer is al klaar.” agréable is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “prettig” of “aangenaam”. De enkelvoudige vorm is hetzelfde voor een mannelijk en vrouwelijk zelfstandig naamwoord; in het meervoud wordt dat agréables. Voorbeeld: La lumière est agréable. — “Het licht is prettig.” Samen vormen de delen: Mais (“maar”) + la pièce (“de kamer”) + est (“is”) + déjà (“al”) + agréable (“prettig/aangenaam”). De volledige betekenis is dus: “Maar de kamer voelt al prettig aan.” In het Frans gebruikt deze zin être (“zijn”) met een bijvoeglijk naamwoord om de toestand of beoordeling van de kamer uit te drukken; de Nederlandse vertaling maakt dat natuurlijk als “voelt ... aan”.

6. Je veux que la pièce soit chaleureuse ce soir.

   Ik wil dat de kamer vanavond gezellig aanvoelt.

   Je

   ik

   veux

   wil

   la pièce

   de kamer

   soit

   is

   chaleureuse

   gezellig

   ce soir

   vanavond

   Uitgebreide uitleg

   Je is het Franse persoonlijk voornaamwoord voor de spreker: “ik”. Het staat hier als onderwerp van veux. veux komt van vouloir (“willen”). Dit is de tegenwoordige tijd, eerste persoon enkelvoud: je veux = “ik wil”. Na je verandert de vorm van het werkwoord; vergelijk bijvoorbeeld il veut = “hij wil”. la pièce betekent hier “de kamer”. Pièce is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, daarom staat het lidwoord in de vorm la. Het kan in andere contexten ook “stuk” of “ruimte” betekenen, maar hier ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “kamer”. soit komt van être (“zijn”). Het is hier de vorm van de aanvoegende wijs, de subjonctif, bij elle/la pièce: qu’elle soit. De constructie je veux que ... wordt in het Frans gevolgd door de subjonctif: Je veux que la pièce soit ... = “Ik wil dat de kamer ... is/aanvoelt”. chaleureuse is een bijvoeglijk naamwoord en betekent hier dat de kamer gezellig en aangenaam warm aandoet. De vorm is vrouwelijk enkelvoud, omdat hij bij la pièce hoort. De basisvorm is chaleureux; de vrouwelijke vorm is chaleureuse. In deze zin beschrijft het woord de sfeer of indruk van de kamer, niet noodzakelijk een letterlijk hoge temperatuur. ce soir betekent “vanavond”. Dit is een vaste tijdsbepaling: ce betekent hier “deze” en soir “avond”. Samen vormt Je veux que het patroon “Ik wil dat ...”. Daarna volgt de gewenste toestand: la pièce soit chaleureuse, “de kamer gezellig aanvoelt”. Ce soir bepaalt wanneer die toestand gewenst is. De hele zin betekent dus: “Ik wil dat de kamer vanavond gezellig aanvoelt.”

7. Une lampe avec une lumière plus douce pourrait faire ça sans rendre la pièce trop chaude.

   Een lamp met zachter licht kan dat misschien doen zonder de kamer te warm te maken.

   lampe

   lamp

   lumière

   licht

   plus douce

   zachter

   pourrait

   zou kunnen

   faire

   doen

   ça

   dat

   sans rendre

   zonder te maken

   pièce

   kamer

   trop chaude

   te warm

   Uitgebreide uitleg

   lampe betekent hier “lamp”. Het is een zelfstandig naamwoord met vrouwelijk grammaticaal geslacht: une lampe, niet omdat une op zichzelf een aantal uitdrukt, maar omdat het een onbepaald exemplaar introduceert. Een bruikbaar contrast is un ... bij een mannelijk zelfstandig naamwoord. lumière betekent “licht” en is vrouwelijk: une lumière. In avec une lumière ... geeft het aan welk soort licht de lamp heeft. plus douce betekent hier “zachter”. douce is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord doux; de vorm past bij lumière. De vergelijking is opgebouwd met plus + bijvoeglijk naamwoord: plus doux bij een mannelijk enkelvoudig woord, plus douce bij een vrouwelijk enkelvoudig woord. In deze zin is het licht zachter dan een niet nader genoemde vergelijking; de context ondersteunt de betekenis “zachter licht”. pourrait is de derde persoon enkelvoud van pouvoir in de conditionnel présent. Het drukt hier een mogelijkheid uit: “zou kunnen”. Vergelijk peut (“kan”) voor een directere mogelijkheid en pourrait voor een meer voorwaardelijke of voorzichtige mogelijkheid. Na pouvoir volgt een infinitief: pourrait faire. faire is de infinitief van “doen/maken”. Na pourrait blijft het werkwoord in de infinitief staan. Samen betekent pourrait faire ça: “zou dat kunnen doen”. ça is een aanwijzend voornaamwoord met de betekenis “dat”. Het verwijst hier naar iets dat in de situatie of het gesprek bedoeld is; de zin specificeert niet zelfstandig welke handeling dat precies is. Ça is een compacte, gebruikelijke vorm in plaats van cela. sans rendre betekent “zonder ... te maken”. sans wordt hier gevolgd door een infinitief. rendre kan in de constructie rendre + voorwerp + bijvoeglijk naamwoord betekenen dat iets een bepaalde toestand veroorzaakt, bijvoorbeeld: Cette lumière rend la pièce calme. — “Dit licht maakt de kamer rustig.” pièce betekent hier “kamer”. Het is vrouwelijk: la pièce. Dat specifieke referent wordt ook door de vaste vertaling ondersteund. trop chaude betekent “te warm”. chaude is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van chaud en stemt af op pièce; trop versterkt het bijvoeglijk naamwoord en betekent hier “te”, dus boven een gewenste grens. Vergelijk très chaude (“erg warm”), dat alleen sterke mate uitdrukt en niet noodzakelijk “te warm”. De zin bouwt zo op: Une lampe is het voorgestelde onderwerp, avec une lumière plus douce beschrijft die lamp, en pourrait faire ça geeft de mogelijke handeling aan. sans rendre la pièce trop chaude voegt de voorwaarde toe dat dit gebeurt zonder de kamer te warm te maken. Het geheel betekent: “Een lamp met zachter licht zou dat misschien kunnen doen zonder de kamer te warm te maken.”

8. La lumière plus douce rend la pièce beaucoup plus calme.

   Door het zachtere licht voelt de kamer veel rustiger aan.

   lumière

   licht

   plus douce

   zachter

   rend

   maakt

   pièce

   kamer

   beaucoup plus calme

   veel rustiger

   Uitgebreide uitleg

   lumière betekent hier “licht”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la lumière. Het kan in andere contexten ook naar een lichtbron of lamplicht verwijzen, maar hier gaat het om het licht zelf. Voorbeeld: La lumière entre par la fenêtre. — “Het licht komt door het raam naar binnen.” plus douce beschrijft lumière. douce is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van doux; het bijvoeglijk naamwoord past zich dus aan lumière aan. De vergelijking wordt gevormd met plus: doux/douce — “zacht” — en plus doux/plus douce — “zachter”. Voorbeeld: Cette voix est plus douce. — “Deze stem is zachter.” rend komt van rendre en is de tegenwoordige tijd, derde persoon enkelvoud. Het onderwerp is La lumière. In de bruikbare constructie rendre + voorwerp + bijvoeglijk naamwoord betekent rendre dat iets ervoor zorgt dat het voorwerp een bepaalde eigenschap krijgt of zo wordt ervaren. Voorbeeld: Le silence rend la salle calme. — “De stilte maakt de zaal rustig.” pièce betekent hier “kamer” en is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la pièce. In deze zin is la pièce het voorwerp van rend: de kamer is datgene wat rustiger wordt. Het bepaalde lidwoord la geeft hier een specifieke kamer aan; het zegt op zichzelf niets over het aantal kamers. beaucoup plus calme betekent “veel rustiger”. calme is het bijvoeglijk naamwoord “rustig”; plus calme maakt daarvan de vergrotende trap “rustiger”, en beaucoup versterkt die vergelijking tot “veel rustiger”. calme heeft in het enkelvoud dezelfde spelling voor mannelijk en vrouwelijk; in het meervoud wordt het calmes. Voorbeeld: Cette musique rend l’enfant beaucoup plus calme. — “Deze muziek maakt het kind veel rustiger.” Samen vormt de zin de structuur La lumière plus douce rend la pièce beaucoup plus calme: “Het zachtere licht maakt de kamer veel rustiger.” In overeenstemming met de vaste Nederlandse vertaling wordt dit natuurlijk weergegeven als: “Door het zachtere licht voelt de kamer veel rustiger aan.” Het zachtere licht is de oorzaak, en de kamer is datgene waarvan de ervaren toestand verandert.

9. Alors, nous pourrons nous détendre après le repas.

   Dan kunnen we na het eten ontspannen.

   Alors

   dan

   pourrons

   zullen kunnen

   nous détendre

   ons ontspannen

   après

   na

   repas

   maaltijd

   Uitgebreide uitleg

   Alors betekent hier “dan” en verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat: het geeft een gevolg of volgende stap aan. Het kan in andere contexten ook “dus” of “nou” betekenen, maar hier past “dan” bij de voortgang van de situatie. pourrons is de vorm van pouvoir (“kunnen”) voor nous in de futur simple: nous pourrons = “we zullen kunnen”. Het gaat om een mogelijkheid op een later moment, niet om het tegenwoordige nous pouvons (“we kunnen”). Voorbeelden: Je pourrai venir. — “Ik zal kunnen komen.” Ils pourront choisir. — “Ze zullen kunnen kiezen.” In nous détendre is détendre een infinitief met nous als wederkerend voornaamwoord: se détendre betekent “ontspannen”. Na pouvoir staat het volgende werkwoord in de infinitief: nous pourrons nous détendre = “we zullen ons kunnen ontspannen”. Het eerste nous is het onderwerp; het tweede nous hoort bij de wederkerende handeling. Voorbeeld: Nous pouvons nous reposer. — “We kunnen uitrusten.” après betekent “na” en geeft aan wat later komt dan de genoemde gebeurtenis. Het staat hier vóór le repas, dus vóór de maaltijd in de tijd. avant is een bruikbaar contrast en betekent “voor”. repas betekent “maaltijd”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord; het meervoud wordt eveneens als repas geschreven, maar het lidwoord zou dan bijvoorbeeld les zijn in plaats van le. In le repas staat dus het enkelvoudige bepaalde lidwoord le. Samen vormen de delen Alors + nous pourrons + nous détendre + après le repas de betekenis: “Dan zullen we ons na het eten kunnen ontspannen.” De toekomstige mogelijkheid (pourrons) geldt voor nous, en après le repas bepaalt wanneer die ontspanning mogelijk is.