Kleding kiezen bij wisselend weer | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Le temps change tout le temps cette semaine.

   Het weer blijft deze week veranderen.

   temps

   weer

   change

   verandert

   tout le temps

   de hele tijd; voortdurend

   cette

   deze

   semaine

   week

   Uitgebreide uitleg

   temps betekent hier “weer”, zoals de vaste vertaling bevestigt. Het Franse le temps kan afhankelijk van de context ook “tijd” betekenen; in deze zin gaat het om het weer. Het bepaalde lidwoord le hoort bij het zelfstandig naamwoord, maar de betekenis “weer” volgt hier uit de context. change is de tegenwoordige tijd van changer (“veranderen”) bij de derde persoon enkelvoud. De uitgangsvorm is dus changer → il/elle change; het onderwerp Le temps bepaalt die vorm. Voorbeelden: Le temps change. — “Het weer verandert.” Les conditions changent. — “De omstandigheden veranderen.” tout le temps is een vaste tijdsbepaling met de betekenis “de hele tijd” of “voortdurend”. tout betekent in deze uitdrukking niet simpelweg een zelfstandig “alles”; samen benadrukt de woordgroep dat de verandering herhaaldelijk of voortdurend plaatsvindt. cette is een aanwijzend woord voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het hoort hier bij semaine: cette semaine betekent “deze week”. De vorm contrasteert bijvoorbeeld met ce bij een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord en ces bij meervoud, maar de keuze hangt af van het zelfstandig naamwoord dat volgt. semaine betekent “week”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor cette, niet ce. Voorbeeld: Cette semaine est chargée. — “Deze week is druk.” Samen vormt Le temps change tout le temps cette semaine de betekenis: “Het weer blijft deze week veranderen.” Le temps is het onderwerp, change zegt wat het doet, tout le temps geeft aan dat dit voortdurend gebeurt, en cette semaine beperkt de uitspraak tot deze week.

2. Porte plusieurs couches pour pouvoir ajuster ta tenue pendant la journée.

   Draag laagjes, zodat je je kleding overdag kunt aanpassen.

   Porte

   draag

   plusieurs couches

   meerdere lagen

   pour pouvoir

   om te kunnen

   ajuster

   aanpassen

   ta tenue

   je outfit

   pendant la journée

   overdag

   Uitgebreide uitleg

   Porte is de gebiedende wijs van porter (“dragen”): de vorm spreekt één persoon aan met tu. In een bevestigend bevel staat het onderwerp meestal niet apart. Vergelijk: Porte une veste. — “Draag een jas.” De ontkenning gebruikt een andere omlijsting: Ne porte pas cela. — “Draag dat niet.” plusieurs couches betekent hier “meerdere lagen kleding”. Plusieurs geeft een aantal boven één aan zonder een exact aantal te noemen; het zelfstandig naamwoord couches is het meervoud van couche (“laag”). Bijvoorbeeld: Je porte plusieurs couches. — “Ik draag meerdere lagen.” pour pouvoir leidt een doel in: “om te kunnen”. Pour wordt hier gevolgd door een infinitief, en pouvoir is de infinitief “kunnen”. De combinatie drukt dus niet alleen mogelijkheid uit, maar het doel waarvoor je iets doet. Bijvoorbeeld: Je pars tôt pour pouvoir marcher. — “Ik vertrek vroeg om te kunnen wandelen.” ajuster is een infinitief met de betekenis “aanpassen” of “bijstellen”. In deze zin hoort het bij pouvoir: pouvoir ajuster = “kunnen aanpassen”. Het onderwerp van dit werkwoord blijft dezelfde aangesproken persoon als bij Porte; Frans hoeft dat onderwerp hier niet opnieuw te noemen. ta tenue betekent “je outfit” of “je kleding”. Tenue is een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; ta is de bezittelijke vorm die daarbij hoort wanneer de bezitter met tu wordt aangesproken. De vorm van ta wordt dus hier door tenue bepaald, niet door het geslacht van de bezitter. Vergelijk: ton manteau — “je jas”, omdat manteau mannelijk is. Tenue is het lijdend voorwerp van ajuster. pendant la journée geeft de tijdsduur of periode aan: “overdag” of letterlijk “gedurende de dag”. Pendant betekent “gedurende/tijdens” en la journée verwijst naar de dag als tijdsperiode. Bijvoorbeeld: Je travaille pendant la journée. — “Ik werk overdag.” Samen ontstaat de structuur Porte plusieurs couches pour pouvoir ajuster ta tenue pendant la journée: “Draag meerdere lagen om je kleding overdag te kunnen aanpassen.” Het bevel is Porte plusieurs couches; daarna legt pour pouvoir ... het doel uit, namelijk dat je je outfit gedurende de dag kunt aanpassen.

3. Est-ce que je dois aussi prendre une veste chaude ?

   Zal ik ook een warme jas meenemen?

   Est-ce que

   vraagmarkeerder

   je dois

   ik moet

   aussi

   ook

   prendre

   meenemen

   veste

   jas

   chaude

   warm

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que markeert hier een ja-neevraag. Het verandert de kernbetekenis niet, maar maakt duidelijk dat de zin een vraag is. Een bruikbaar patroon is Est-ce que + onderwerp + werkwoord ... ?, bijvoorbeeld: Est-ce que tu viens ? — Kom je? je dois komt van devoir en betekent hier dat de spreker vraagt of het nodig of wenselijk is om iets te doen. dois is de vorm voor je in de tegenwoordige tijd; devoir staat in de infinitief. Met een infinitief erna vormt het vaak een constructie voor verplichting of noodzaak: Je dois partir. — Ik moet vertrekken. De vraag Est-ce que je dois ... ? betekent dus: Moet ik ...? aussi betekent hier ook. Het voegt deze handeling toe aan andere handelingen of kledingstukken die al in de situatie relevant zijn. De plaats van aussi is in deze zin natuurlijk na de vervoegde werkwoordsvorm: je dois aussi .... prendre is de infinitief van het werkwoord. In deze zin betekent het niet alleen letterlijk nemen, maar in combinatie met een kledingstuk meenemen. Na devoir blijft het werkwoord in de infinitief: je dois prendre. Bijvoorbeeld: Je dois prendre un parapluie. — Ik moet een paraplu meenemen. veste is een zelfstandig naamwoord voor een jas of jasje. Het is vrouwelijk: une veste. Het onbepaalde lidwoord une markeert hier een niet nader bepaalde jas; het zegt op zichzelf niet hoeveel jassen er zijn. chaude betekent hier warm en beschrijft veste. De vorm hoort bij het bijvoeglijk naamwoord chaud; omdat veste vrouwelijk enkelvoud is, krijgt het bijvoeglijk naamwoord de vrouwelijke vorm chaude. Vergelijk: un manteau chaud — een warme jas, maar une veste chaude — een warme jas of warm jasje. De uitgang hoort dus bij chaude, niet bij het zelfstandig naamwoord veste. Samen vormen une veste chaude de naamwoordgroep een warme jas. je dois aussi prendre une veste chaude betekent ik moet ook een warme jas meenemen, en Est-ce que maakt daarvan de vraag Zal ik ook een warme jas meenemen?.

4. Prends-en une pour le matin.

   Neem er een mee voor de ochtend.

   Prends-en

   neem ervan / neem er … van

   une

   één exemplaar; eentje

   matin

   ochtend

   Uitgebreide uitleg

   Prends-en betekent hier “neem er … van/mee”. Prends is de gebiedende wijs van prendre (“nemen”) voor tu; de vorm is dus geschikt voor een rechtstreeks verzoek aan één persoon. In de combinatie prendre quelque chose kan prendre afhankelijk van de context ook “meenemen” betekenen. En is hier een verwijzend voornaamwoord dat aansluit bij iets dat al in de context aanwezig is; samen met une krijg je de betekenis “er een”. Voorbeeld: Prends-en deux. — “Neem er twee.” Het getal staat dan na en; in de vaste zin specificeert une dat het om één exemplaar gaat. une betekent hier “één exemplaar / eentje” en staat zelfstandig voor een weggelaten vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Het is dus niet alleen het onbepaalde lidwoord bij een zichtbaar zelfstandig naamwoord. De vorm une hoort bij een vrouwelijk woord; bij een mannelijk woord staat in dezelfde constructie un: Prends-en un. — “Neem er een mee.” Het grammaticale geslacht van une zegt niet op zichzelf hoeveel concrete voorwerpen er in de situatie zijn; de zin kiest hier wel één exemplaar. matin betekent “ochtend”. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze uitdrukking staat het met het bepaalde lidwoord le: le matin. In pour le matin geeft pour het bestemde moment aan: “voor de ochtend”. Samen bestaat de zin uit de gebiedende wijs Prends, het verwijzende en, de keuze voor één vrouwelijk exemplaar une, en de tijdsbepaling pour le matin. De volledige betekenis is daarom: “Neem er een mee voor de ochtend.”

5. Garde-la avec toi plus tard s'il fait plus chaud.

   Neem hem later mee als het warmer wordt.

   Garde-la

   houd hem

   avec toi

   bij je

   plus tard

   later

   plus chaud

   warmer

   s'il fait plus chaud

   als het warmer wordt

   Uitgebreide uitleg

   Garde-la komt van garder (“houden/bewaren”). Garde is hier de gebiedende wijs voor tu: “houd/bewaar”. la is een lijdend voornaamwoord voor één vrouwelijk enkelvoudig object. Daarom ondersteunt de Franse vorm hier “houd haar/het bij je”, niet zonder meer het in de vaste vertaling genoemde Nederlandse hem. De vaste Franse tekst en de Nederlandse vertaling spreken elkaar op dit concrete punt tegen; de bedoelde referent is daarom onopgelost. avec toi betekent letterlijk “met jou” en geeft aan dat iets bij de aangesprokene blijft. toi is de beklemtoonde vorm die na avec wordt gebruikt; het onderwerp of de aangesprokene hoeft niet opnieuw te worden genoemd. plus tard betekent “later” en plaatst de handeling op een later moment. Het is een vaste tijdsbepaling; vergelijk bijvoorbeeld Je reviendrai plus tard. — “Ik kom later terug.” plus chaud betekent “warmer”. chaud is het bijvoeglijk naamwoord “warm”; plus chaud is de vergrotende trap. In deze uitdrukking beschrijft chaud het weer of de temperatuur, niet noodzakelijk een zelfstandig naamwoord dat in de zin wordt genoemd. s'il fait plus chaud betekent “als het warmer is/wordt”. si betekent “als”. In il fait chaud is il een onpersoonlijk onderwerp in de Franse weeruitdrukking; het verwijst hier niet naar een geïdentificeerde man. fait is de vorm van faire die in deze uitdrukking wordt gebruikt. plus chaud maakt van “het is warm” de vergelijking “het is warmer”. Samen vormt de Franse zin de betekenis: “Houd haar/het later bij je als het warmer is/wordt.” Die lezing volgt de Franse vorm la; de vaste vertaling met “hem” is daarmee niet volledig verenigbaar, zodat de concrete referent niet betrouwbaar kan worden vastgelegd.

6. J'ai aussi besoin de chaussures dans lesquelles je peux marcher facilement.

   Ik heb ook schoenen nodig waar ik makkelijk op kan lopen.

   J'ai

   ik heb

   aussi

   ook

   besoin de

   nodig hebben

   chaussures

   schoenen

   dans lesquelles

   waarin

   je peux

   ik kan

   marcher

   lopen

   facilement

   gemakkelijk

   Uitgebreide uitleg

   J'ai is de eerste persoon enkelvoud van avoir in de tegenwoordige tijd: j'ai = “ik heb”. De vorm komt van je + ai, waarbij de klinkerbotsing door elisie j'ai oplevert. Voorbeeld: J'ai un livre. — “Ik heb een boek.” aussi betekent hier “ook” en voegt deze behoefte toe aan iets dat al genoemd of verondersteld is. Het staat vaak dicht bij het element waarop de toevoeging betrekking heeft. besoin de hoort bij de vaste constructie avoir besoin de = “nodig hebben”. In deze zin wordt die constructie vervoegd als j'ai besoin de: letterlijk “ik heb behoefte aan”, maar natuurlijk Nederlands is “ik heb ... nodig”. Voorbeeld: J'ai besoin d'eau. — “Ik heb water nodig.” Voor een klinker wordt de elisie: d'eau. chaussures is het meervoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord chaussure (“schoen”). Het meervoud wordt hier met -s geschreven: une chaussure — “een schoen”, des chaussures — “schoenen”. Het woord staat na besoin de, omdat het aangeeft wat nodig is. dans lesquelles verwijst naar een vrouwelijke meervoudige antecedent en betekent hier “waarin”. lesquelles is de vrouwelijke meervoudsvorm van het betrekkelijk voornaamwoord lequel; dans betekent “in”. De vorm past bij chaussures, dat vrouwelijk meervoud is. Voorbeeld: Voici les chaussures dans lesquelles je marche. — “Dit zijn de schoenen waarin ik loop.” je peux is de eerste persoon enkelvoud van pouvoir in de tegenwoordige tijd: pouvoir → je peux = “ik kan”. Na pouvoir volgt een infinitief, zoals in je peux marcher (“ik kan lopen”). Voorbeeld: Je peux venir demain. — “Ik kan morgen komen.” marcher is de infinitief en betekent hier “lopen”. Na peux blijft het werkwoord in de infinitief; het wordt dus niet opnieuw vervoegd. Voorbeeld: Nous pouvons marcher. — “Wij kunnen lopen.” facilement is een bijwoord en betekent “gemakkelijk” of “makkelijk”. Het beschrijft hier hoe het lopen gebeurt. Het is verwant aan het bijvoeglijk naamwoord facile (“gemakkelijk”), maar facilement is de bijwoordelijke vorm. Voorbeeld: Elle marche facilement. — “Zij loopt gemakkelijk.” Samen vormt de zin J'ai aussi besoin de chaussures dans lesquelles je peux marcher facilement de betekenis: “Ik heb ook schoenen nodig waarin ik makkelijk kan lopen.” J'ai besoin de chaussures drukt de behoefte uit; aussi voegt “ook” toe; en dans lesquelles je peux marcher facilement beschrijft welke schoenen bedoeld zijn: schoenen waarin de spreker gemakkelijk kan lopen.

7. Choisis une paire légère avec une bonne adhérence si les chemins sont mouillés.

   Kies een licht paar met een stevige grip voor het geval de paden nat zijn.

   Choisis

   kies

   paire

   paar

   légère

   licht

   bonne

   goede

   adhérence

   grip

   si

   als / indien

   chemins

   paden

   mouillés

   nat

   Uitgebreide uitleg

   Choisis betekent hier “kies” en is de gebiedende wijs van choisir (“kiezen”) voor tu. De vorm richt zich dus rechtstreeks tot één aangesproken persoon. Bijvoorbeeld: Choisis une option. — “Kies een optie.” paire betekent hier “paar”, in deze context een paar schoenen. Het is een zelfstandig naamwoord: une paire, met het vrouwelijke lidwoord une. Het woord kan ook andere soorten paren aanduiden; de vertaling en de context met schoenen bepalen hier de bedoelde betekenis. légère betekent “licht” en beschrijft paire. De vorm is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord léger; de uitgang past hier bij het vrouwelijke enkelvoud van paire. Vergelijk: un sac léger — “een lichte tas” en une paire légère — “een licht paar”. bonne betekent hier “goede” en hoort bij adhérence. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van bon (“goed”), omdat adhérence vrouwelijk enkelvoud is. Een nuttig contrast is une bonne adhérence — “een goede grip” tegenover une mauvaise adhérence — “een slechte grip”. adhérence betekent hier “grip” of “hechting”: het vermogen van een oppervlak om contact te houden en niet gemakkelijk te glijden. Het is een zelfstandig naamwoord; bonne geeft er de kwaliteit van aan. Bijvoorbeeld: Ces chaussures ont une bonne adhérence. — “Deze schoenen hebben een goede grip.” si betekent hier “als” of “indien” en leidt de voorwaardelijke bijzin in. Het maakt de keuze afhankelijk van een voorwaarde. Bijvoorbeeld: Je viendrai si tu appelles. — “Ik kom als je belt.” chemins betekent “paden”. Het is het meervoud van chemin (“pad”); de slot-s wordt in het Frans in deze vorm doorgaans niet uitgesproken. Les chemins sont étroits. — “De paden zijn smal.” mouillés betekent hier “nat” en beschrijft chemins. Het is de mannelijke meervoudsvorm van mouillé, het voltooid deelwoord/bijvoeglijk gebruikte vorm bij mouiller (“nat maken”). De uitgang -s past bij het mannelijke meervoud van chemins: les chemins mouillés — “de natte paden”. Samen vormt Choisis une paire légère avec une bonne adhérence de hoofdopdracht: “Kies een licht paar met een goede grip.” avec verbindt het paar met de eigenschap die het moet hebben. si les chemins sont mouillés voegt de voorwaarde toe: “als de paden nat zijn.” De volledige zin betekent dus: “Kies een licht paar met een goede grip als de paden nat zijn.”

8. Ça devrait marcher s'il fait plus chaud dans l'après-midi.

   Dat zou moeten werken als het in de middag warmer wordt.

   Ça devrait

   Dat zou moeten

   marcher

   werken

   s'il fait

   als het ... is/wordt

   plus chaud

   warmer

   dans l'après-midi

   in de middag

   Uitgebreide uitleg

   Ça devrait betekent hier “dat zou moeten”. Ça is een aanwijzend pronomen dat naar iets uit de situatie verwijst; de precieze referent wordt in deze zin niet benoemd. Devrait is de conditionnel présent van devoir bij de derde persoon enkelvoud: devoir → il doit → il devrait. In deze combinatie drukt het een verwachting of waarschijnlijkheid uit, niet een bevel. Vergelijk: Ça devra marcher = “dat zal moeten werken”, met meer nadruk op een toekomstige verplichting of noodzaak. marcher betekent hier “werken” of “functioneren”. Het is de infinitief na devrait: devoir + infinitief. Hetzelfde werkwoord kan in een andere context ook letterlijk “lopen” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Voorbeeld: Cette méthode marche bien. — “Deze methode werkt goed.” S'il fait bestaat uit si (“als”) en il fait (“het is” in een weeruitdrukking). Si leidt de voorwaarde in; il is hier het onpersoonlijke onderwerp voor het weer, niet een genoemde persoon. Fait is de tegenwoordige tijd van faire: faire → il fait. In weeruitdrukkingen betekent il fait samen met een bijvoeglijk naamwoord bijvoorbeeld “het is ...”. Voorbeeld: S'il fait froid, nous resterons ici. — “Als het koud is, blijven we hier.” Plus chaud betekent “warmer”. Chaud is het bijvoeglijk naamwoord; plus chaud is de vergelijkende trap met plus (“meer”). De vergelijking is hier contextueel: de middag wordt vergeleken met een eerder of anders verondersteld moment, zonder dat dat vergelijkingspunt apart wordt genoemd. De basisvorm is chaud, de vergrotende trap plus chaud; het bijvoeglijk naamwoord past zich in het Frans normaal aan het zelfstandig naamwoord aan, maar in deze onpersoonlijke weeruitdrukking staat het in de mannelijke enkelvoudsvorm. Voorbeeld: L'eau est plus chaude aujourd'hui. — “Het water is vandaag warmer.” Dans l'après-midi betekent “in de middag”. Dans geeft de tijdsperiode aan. L'après-midi is een zelfstandig naamwoord met het bepaalde lidwoord l'; de apostrof is de samentrekking van la of le voor een klinkerklank. Hier noemt de uitdrukking het tijdstip waarop de weersvoorwaarde geldt. Voorbeeld: Je travaille dans l'après-midi. — “Ik werk in de middag.” Samen vormt Ça devrait marcher de hoofdmededeling “dat zou moeten werken”. S'il fait plus chaud dans l'après-midi voegt de voorwaarde toe: “als het in de middag warmer is/wordt”. De hele zin betekent dus: “Dat zou moeten werken als het in de middag warmer wordt.”

9. Alors, tu pourras garder la veste avec toi sans la trouver trop lourde.

   Dan kun je de jas meenemen zonder hem te zwaar te vinden.

   Alors

   dan

   tu pourras

   je zult kunnen

   garder

   houden

   la veste

   de jas

   avec toi

   bij je

   sans

   zonder

   la trouver

   hem vinden

   trop

   te

   lourde

   zwaar

   Uitgebreide uitleg

   Alors staat hier aan het begin en verbindt deze zin met wat eraan voorafgaat: “dan”. Het kan in andere contexten ook “dus” of “toen” betekenen; hier past de gevolgtrekking “dan”. tu pourras bestaat uit tu (“je”, enkelvoud) en de toekomstige vorm pourras van pouvoir (“kunnen”). De futur simple van pouvoir is: je pourrai, tu pourras, il/elle pourra. Hier gaat het om de mogelijkheid in de toekomst: “je zult kunnen”. De infinitief die daarna volgt, zegt wat mogelijk zal zijn. garder is een infinitief met de kernbetekenis “houden” of “bewaren”. In deze zin betekent garder la veste avec toi dat je de jas bij je kunt houden of meenemen. Na een vervoegde vorm van pouvoir blijft het volgende werkwoord in de infinitief: tu pourras garder. la veste betekent “de jas”. Veste is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het bepaalde lidwoord hier als la. Het meervoud is les vestes. avec toi betekent letterlijk “met jou” en geeft hier aan dat iets bij de aangesprokene blijft: “bij je” of “met je mee”. Toi is de beklemtoonde vorm die na het voorzetsel avec wordt gebruikt; na andere voorzetsels zie je hetzelfde patroon, bijvoorbeeld pour toi (“voor jou”). sans betekent “zonder” en kan hier een handeling in de infinitief inleiden: sans la trouver betekent “zonder hem te vinden”. Na sans kan bijvoorbeeld rechtstreeks een zelfstandig naamwoord staan, zoals in sans argent (“zonder geld”); bij een volgende handeling staat een infinitief, zoals in sans parler (“zonder te praten”). la trouver bestaat uit het objectvoornaamwoord la en de infinitief trouver (“vinden”). La verwijst hier, volgens de vaste vertaling, naar de jas en staat vóór het werkwoord, zoals in het Frans gebruikelijk is bij zo’n kort objectvoornaamwoord. Omdat veste vrouwelijk enkelvoud is, is de Franse vorm la; in de Nederlandse vertaling wordt dit hem, omdat jas een de-woord is. Trop betekent “te” in de combinatie trop lourde: de mate is hoger dan gewenst of praktisch. Vergelijk très lourde (“erg zwaar”): très versterkt alleen, terwijl trop aangeeft dat het over de grens gaat. Lourde betekent hier “zwaar” en beschrijft la veste. De basisvorm is het bijvoeglijk naamwoord lourd; de vrouwelijke enkelvoudsvorm is lourde. Het verschil in spelling komt dus bij lourde, niet bij veste. Voor een mannelijk enkelvoudig woord blijft de vorm bijvoorbeeld lourd. Samen vormt tu pourras garder la veste avec toi de betekenis “je zult de jas bij je kunnen houden/meenemen”. Sans la trouver trop lourde voegt de voorwaarde toe: dat gebeurt zonder de jas te zwaar te vinden. De hele zin betekent daarom: “Dan kun je de jas meenemen zonder hem te zwaar te vinden.”