Medicijninstructies lezen | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. J'ai récupéré ce médicament à la pharmacie.

   Ik heb dit medicijn bij de apotheek opgehaald.

   J'ai

   ik heb

   récupéré

   opgehaald

   ce

   dit

   médicament

   medicijn

   pharmacie

   apotheek

   Uitgebreide uitleg

   J'ai is de samentrekking van je + ai: het onderwerp is “ik” en ai is de tegenwoordige vorm van avoir voor de eerste persoon enkelvoud. Hier vormt ai samen met récupéré de passé composé, waarmee een voltooide handeling in het verleden wordt uitgedrukt. Voorbeeld: J'ai compris. — “Ik heb het begrepen.” récupéré komt van récupérer. In deze zin betekent het dat de spreker het medicijn heeft opgehaald of verkregen. De uitgang -é is hier het voltooid deelwoord; bij avoir verandert dit deelwoord niet mee met het onderwerp: J'ai récupéré, Nous avons récupéré. Voorbeeld: Elle a récupéré son sac. — “Zij heeft haar tas opgehaald.” ce is een aanwijzend woord voor een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar médicament; de vorm wordt dus gekozen door het grammaticale geslacht en getal van dat zelfstandig naamwoord, niet alleen door de betekenis “dit”. Vergelijk: ce médicament — “dit medicijn”, maar cette ordonnance — “dit voorschrift”, omdat ordonnance vrouwelijk is. médicament is een zelfstandig naamwoord voor een geneesmiddel of medicijn. Het is mannelijk: daarom staat hier ce médicament. Het meervoud is médicaments, bijvoorbeeld in ces médicaments — “deze medicijnen”. pharmacie betekent “apotheek” en is vrouwelijk. In à la pharmacie betekent het geheel “bij/in de apotheek”: à geeft hier de plaats aan en la is het bepaald lidwoord bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Je vais à la pharmacie. — “Ik ga naar de apotheek.” Samen vormen de delen J'ai récupéré + ce médicament + à la pharmacie de betekenis: “Ik heb dit medicijn bij de apotheek opgehaald.” De passé composé maakt duidelijk dat het ophalen als voltooide handeling wordt voorgesteld.

2. Le pharmacien t'a expliqué comment le prendre ?

   Heeft de apotheker uitgelegd hoe je dit moet gebruiken?

   pharmacien

   apotheker

   expliqué

   uitgelegd

   comment

   hoe

   prendre

   innemen; gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   pharmacien betekent hier “apotheker”. Het is een zelfstandig naamwoord voor een persoon die in een apotheek werkt. De vrouwelijke vorm is pharmacienne; het verschil zit dus in het zelfstandig naamwoord zelf, niet in le. expliqué is de vorm van het werkwoord expliquer (“uitleggen”). In deze zin staat het in de voltooide tijd: a expliqué = “heeft uitgelegd”. Het hulpwerkwoord a draagt persoon en getal; expliqué blijft hier de voltooid-deelwoordvorm. Voorbeeld: Elle a expliqué la règle. — “Zij heeft de regel uitgelegd.” comment betekent hier “hoe” en leidt de indirecte vraag naar de manier waarop iets gebeurt. Vergelijk pourquoi (“waarom”) en quand (“wanneer”): comment vraagt naar de wijze, niet naar de reden of het tijdstip. prendre is de infinitief “innemen” of, afhankelijk van het object en de context, “nemen/gebruiken”. In deze zin verwijst het naar het innemen of gebruiken van het eerder genoemde medicijn. De infinitief staat na comment: comment prendre ... = “hoe je ... moet innemen”. De vervoegde vormen zijn bijvoorbeeld je prends (“ik neem in”) en il/elle prend (“hij/zij neemt in”); prendre zelf noemt geen persoon of tijd. Samen vormt Le pharmacien t'a expliqué comment le prendre ? een vraag: “Heeft de apotheker uitgelegd hoe je dit moet gebruiken?” Le pharmacien is de uitvoerder, t'a expliqué betekent “heeft het jou uitgelegd”, en comment le prendre is datgene waarover uitleg is gegeven. Het voornaamwoord le verwijst in deze context naar het medicijn dat eerder bij de apotheek is opgehaald; de volgende zin preciseert dat het na de maaltijden moet worden ingenomen. De vraagtekenintonatie maakt van de mededeling een vraag.

3. L'étiquette dit qu'il faut le prendre après les repas.

   Op het etiket staat dat je het na het eten moet innemen.

   L'étiquette

   het etiket

   dit

   zegt / vermeldt

   qu'il faut

   dat ... moet

   le prendre

   het innemen

   après

   na

   les repas

   de maaltijden

   Uitgebreide uitleg

   L’étiquette betekent hier “het etiket”. Het zelfstandig naamwoord étiquette is vrouwelijk; het bepaalde lidwoord is daarom l’ vóór de klinker. De apostrof is een spellingvorm van la, niet een apart woord. dit is de vorm van dire (“zeggen”) in de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud: il/elle dit. Hier betekent het “vermeldt” of “zegt”. Bijvoorbeeld: Le médecin dit oui. — “De arts zegt ja.” qu’il faut begint de inhoud van wat er vermeld wordt: “dat het moet”. faut hoort bij het werkwoord falloir; de vaste, veelgebruikte vorm il faut drukt noodzaak of verplichting uit. il is hier onpersoonlijk: het verwijst niet naar de persoon die het middel moet innemen. Bijvoorbeeld: Il faut attendre. — “Je moet wachten.” le prendre betekent hier “het innemen”. prendre is de infinitief van “nemen”; in deze context krijgt het door de vertaling de betekenis “innemen”. le is een mannelijk enkelvoudig lijdend voornaamwoord en staat vóór de infinitief: le prendre, niet prendre le. Het verwijst hier naar het in te nemen object, zonder dat de zin zelf dat object bij naam noemt. In een andere context kan prendre ook gewoon “nemen” betekenen. après betekent “na” en geeft hier de tijd aan. Het verbindt le prendre met les repas: de handeling moet na de maaltijden plaatsvinden. les repas betekent “de maaltijden”. repas is zowel in het enkelvoud als meervoud hetzelfde gespeld; het lidwoord toont het verschil: le repas = “de maaltijd”, les repas = “de maaltijden”. les is hier meervoud, maar zegt op zichzelf niet hoeveel maaltijden het precies zijn. Samen heeft de zin de structuur [bron] dit que [noodzaak] [handeling] [tijdsbepaling]: het etiket vermeldt dat het nodig is het in te nemen na de maaltijden. De volledige betekenis is: “Op het etiket staat dat je het na het eten moet innemen.”

4. Alors, ne le prends pas avant le petit-déjeuner.

   Neem het dan niet vóór het ontbijt in.

   Alors

   dan

   ne … pas

   niet

   prends

   neem in

   avant

   vóór

   petit-déjeuner

   ontbijt

   Uitgebreide uitleg

   Alors betekent hier ‘dan’ en sluit aan bij de eerder genoemde instructie. Het kan in andere zinnen ook ‘dus’ of ‘nou’ betekenen, maar hier geeft het de volgende stap in de instructie aan. ne … pas vormen samen de gewone Franse ontkenning rond het werkwoord: ne staat ervoor en pas erna. In deze zin ontkennen ze het innemen. In de omgangstaal wordt ne soms weggelaten, maar de volledige vorm is de standaardvorm. prends is de gebiedende wijs voor één aangesproken persoon van prendre (‘nemen’). In deze context betekent prendre een middel innemen; het voornaamwoord le is het lijdend voorwerp en verwijst naar wat eerder bedoeld is. De zin noemt niet zelfstandig wat dat precies is. Voorbeelden: Prends ce médicament. — ‘Neem dit medicijn in.’ Ne prends pas ce médicament. — ‘Neem dit medicijn niet in.’ avant betekent ‘vóór’ in een tijdsaanduiding. Het wordt hier gevolgd door le petit-déjeuner: de handeling mag niet vóór dat moment plaatsvinden. Vergelijk avant le repas (‘vóór de maaltijd’) met après le repas (‘na de maaltijd’). petit-déjeuner is het Franse zelfstandig naamwoord voor ‘ontbijt’. Het is een samengesteld woord met een koppelteken; het lidwoord le maakt de volledige uitdrukking le petit-déjeuner (‘het ontbijt’). Het is hier geen beschrijving van de grootte van een ontbijt, maar de vaste benaming voor de ochtendmaaltijd. Samen betekent Alors, ne le prends pas avant le petit-déjeuner.: ‘Neem het dan niet vóór het ontbijt in.’ De gebiedende wijs geeft de instructie, ne … pas maakt haar negatief, en avant le petit-déjeuner bepaalt wanneer de handeling niet moet gebeuren.

5. Je ne sais pas quelle est la bonne dose.

   Ik weet niet zeker wat de juiste dosis is.

   Je ne sais pas

   Ik weet het niet

   quelle est

   wat ... is

   bonne

   juiste

   dose

   dosis

   Uitgebreide uitleg

   Je ne sais pas betekent hier “ik weet het niet”. sais is de vorm van savoir (weten) bij je; ne ... pas maakt de zin ontkennend. In deze context geeft de vertaling de nuance “ik weet niet zeker”. Voorbeeld: Je ne sais pas. — “Ik weet het niet.” quelle est leidt de vraag naar een bepaalde zaak in: “wat ... is”. quelle is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van quel en verwijst hier naar het vrouwelijke zelfstandige naamwoord dose; est is de vorm van être (zijn) bij een enkelvoudig onderwerp. In een indirecte vraag blijft de Franse vraagvolgorde hier behouden: quelle est ..., niet een gewone mededelende volgorde. Voorbeeld: Je ne sais pas quelle est la réponse. — “Ik weet niet wat het antwoord is.” bonne betekent hier “juiste” of “goede”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van bon en stemt af op dose; de vorm hoort dus bij het bijvoeglijk naamwoord, niet bij het zelfstandig naamwoord. Voor een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld bon: un bon conseil — “een goed advies”. dose betekent “dosis”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor la in la bonne dose. Het meervoud is doses. Voorbeeld: la dose recommandée — “de aanbevolen dosis”. Samen betekent Je ne sais pas quelle est la bonne dose.: “Ik weet niet zeker wat de juiste dosis is.” De hoofdzin zegt dat de spreker dit niet weet; de indirecte vraag specificeert waarover de onzekerheid gaat, namelijk welke dosis de juiste is.

6. Appelle la pharmacie si l'étiquette n'est pas claire.

   Bel de apotheek als het etiket niet duidelijk is.

   Appelle

   bel

   pharmacie

   apotheek

   étiquette

   etiket

   claire

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Appelle betekent hier “bel”. Het is de gebiedende wijs van appeler voor één aangesproken persoon in de informele tu-vorm. In een Franse opdracht staat het onderwerp meestal niet: Appelle ! = “Bel!” Een beleefde of meervoudige opdracht gebruikt een andere vorm: Appelez ! = “Bel!”. pharmacie betekent “apotheek”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat er hier la pharmacie, met het vrouwelijke enkelvoudige lidwoord la. si betekent hier “als” en leidt de voorwaardelijke bijzin in. De opdracht geldt dus onder de voorwaarde die in deze bijzin wordt genoemd. l'étiquette betekent “het etiket”. étiquette is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. Voor een woord dat met een klinker begint, wordt la hier l': la étiquette wordt l'étiquette. De apostrof markeert deze weglating in de spelling. n'est pas vormt hier de ontkenning “is niet”. est is de vorm van être bij een derde persoon enkelvoud; ne ... pas omringt in deze zin die werkwoordsvorm. claire betekent hier “duidelijk”. Dit is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord clair, omdat het als naamwoordelijk deel aansluit bij het vrouwelijke enkelvoudige onderwerp l'étiquette. De mannelijke enkelvoudsvorm is clair; bijvoorbeeld: Le message est clair. = “Het bericht is duidelijk.” Samen betekent Appelle la pharmacie si l'étiquette n'est pas claire.: “Bel de apotheek als het etiket niet duidelijk is.” Appelle la pharmacie is de opdracht en si l'étiquette n'est pas claire geeft de voorwaarde voor die opdracht. De vorm claire stemt overeen met l'étiquette in geslacht en getal.

7. C'est plus sûr que de deviner.

   Dat is veiliger dan raden.

   C'est

   dat is

   plus sûr

   veiliger

   deviner

   raden

   Uitgebreide uitleg

   C'est is een vaste, veelgebruikte vorm van ce + est, van het werkwoord être (zijn). Hier verwijst ce naar een eerder genoemde of bedoelde situatie, niet noodzakelijk naar één zelfstandig naamwoord: “Dat is …”. C'est staat vaak voor een beschrijving of beoordeling. plus sûr betekent hier “veiliger”. sûr is het basisbijvoeglijk naamwoord voor “veilig/zeker”; plus sûr is de vergrotende trap: plus + bijvoeglijk naamwoord. Het patroon plus + adjectief + que vergelijkt twee situaties. In plus sûr staat het waargenomen adjectief in de mannelijke enkelvoudsvorm; het verandert hier niet zichtbaar door een zelfstandig naamwoord, omdat de zin met c'est naar een situatie verwijst. Vergelijk bijvoorbeeld: Cette méthode est plus sûre. — “Deze methode is veiliger.” deviner is een infinitief en betekent hier “raden”. De infinitief kan na de als handeling worden gebruikt: de deviner betekent ongeveer “het raden”. Het is niet dezelfde vorm als een vervoegde persoonsvorm; bijvoorbeeld Je devine. betekent “Ik raad.” De combinatie plus sûr que de deviner vergelijkt de eerste situatie met de handeling de deviner: plus ... que betekent “...er dan ...”. Samen vormen C'est plus sûr en que de deviner de volledige betekenis: “Dat is veiliger dan raden.” De zin stelt dus dat de bedoelde handelwijze veiliger is dan zelf proberen te raden. In deze context gaat het om een veilige keuze rond informatie op een etiket en een dosis, zonder dat de Franse zin specificeert wie precies zou raden.

8. Le pharmacien peut te dire quelle est la bonne dose avant que tu le prennes.

   De apotheker kan je de juiste dosis vertellen voordat je het inneemt.

   pharmacien

   apotheker

   peut

   kan

   dire

   vertellen; zeggen

   quelle est

   welke ... is

   bonne

   juiste; goede

   dose

   dosis

   avant que

   voordat

   prennes

   neemt

   Uitgebreide uitleg

   pharmacien betekent hier “apotheker”. Het is een zelfstandig naamwoord voor een persoon. De vorm is mannelijk enkelvoud; het vrouwelijke woord is pharmacienne. peut komt van pouvoir (“kunnen”). Dit is de vorm voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: il/elle peut. Daarna volgt het infinitief dire, omdat pouvoir aangeeft dat iemand iets kan doen. Bijvoorbeeld: Elle peut venir. — “Zij kan komen.” dire betekent “zeggen” of “vertellen”. Het is het infinitief; veelgebruikte vormen zijn je dis (“ik zeg”) en il dit (“hij zegt”). Hier leidt dire de mededeling in die de apotheker kan geven. quelle est vormt hier het begin van een indirecte vraag: “welke ... is”. quelle is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het vragende woord quel, omdat het overeenkomt met het vrouwelijke zelfstandig naamwoord dose. In deze indirecte vraag blijft de volgorde quelle est la bonne dose. Ook als directe vraag is die volgorde mogelijk: Quelle est la bonne dose ? bonne is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord bon (“goed”). Hier betekent het, passend bij dose, “juiste” of “goede”. Het bijvoeglijk naamwoord past zich dus aan dose aan: un bon conseil, maar une bonne dose. dose betekent “dosis”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une dose. In la bonne dose gaat het om een bepaalde, juiste dosis; la is hier het bepaald lidwoord. avant que betekent “voordat” en leidt een bijzin in. Na avant que staat in het Frans doorgaans de subjonctif. le is een mannelijk enkelvoudig lijdend-voorwerpspronomen. Het staat vóór het werkwoord: tu le prennes. In de vaste vertaling wordt het weergegeven met “het”; de bronzin specificeert niet zelfstandig welk mannelijk enkelvoudig element ermee wordt aangeduid. prennes komt van prendre (“nemen”) en is in deze zin de subjonctif-vorm voor tu: que tu prennes. Vergelijk de gewone tegenwoordige tijd tu prends (“je neemt”) met de subjonctif que tu prennes (“voordat je neemt”). Samen met le krijgt de uitdrukking de betekenis “het inneemt”. Samen betekent de zin: “De apotheker kan je vertellen wat de juiste dosis is voordat je het inneemt.” Le pharmacien is de handelende persoon, peut dire drukt de mogelijkheid uit, quelle est la bonne dose is de inhoud van wat hij kan vertellen, en avant que tu le prennes geeft aan dat dit vóór het innemen gebeurt.