De gedeelde keuken netjes achterlaten | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Je suis nouveau dans cette cuisine partagée. Que dois-je savoir ?

   Ik ben nieuw in deze gedeelde keuken. Wat moet ik weten?

   Je suis

   ik ben

   nouveau

   nieuw

   dans cette

   in deze

   cuisine

   keuken

   partagée

   gedeeld

   Que dois-je

   wat moet ik

   savoir

   weten

   Uitgebreide uitleg

   Je suis betekent hier “ik ben”. suis is de 1e persoon enkelvoud van être (“zijn”): je suis, tu es, il/elle est. Deze vorm blijft hetzelfde ongeacht het grammaticale geslacht van de spreker. nouveau betekent hier “nieuw” en beschrijft de spreker. Het is de mannelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord: nouveau; de vrouwelijke vorm is nouvelle. De vorm hangt dus af van de persoon of het zelfstandig naamwoord dat wordt beschreven, niet alleen van het feit dat er één persoon is. Voorbeeld: Elle est nouvelle ici. — “Zij is hier nieuw.” dans cette betekent “in deze”. dans geeft de plaats aan. cette is een aanwijzend woord voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; het stemt hier af op cuisine. De bijbehorende vormen zijn bijvoorbeeld ce voor mannelijk enkelvoud en ces voor meervoud, maar de keuze hangt af van het grammaticale geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord. cuisine betekent hier “keuken”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une cuisine, la cuisine. In combinatie met dans cette wordt de plaats aangeduid: “in deze keuken”. partagée betekent hier “gedeeld”. Het hoort bij het vrouwelijke enkelvoudige cuisine en is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van partagé, van het werkwoord partager (“delen”). De uitgang -e markeert hier de vrouwelijke overeenkomst met cuisine; het woord zegt niet op zichzelf hoeveel mensen de keuken delen. Voorbeeld: Nous utilisons une cuisine partagée. — “Wij gebruiken een gedeelde keuken.” Que dois-je is een vraagconstructie: “wat moet ik”. que vraagt naar wat men moet weten, en dois is de 1e persoon enkelvoud van devoir (“moeten”). In een formele of neutrale Franse vraag staat het onderwerp na het werkwoord: dois-je. In een mededelende zin is de volgorde je dois. savoir betekent “weten”. Het staat als infinitief na dois, omdat devoir met een infinitief aangeeft wat iemand moet doen of weten. De combinatie je dois savoir betekent “ik moet weten”; in de vraag wordt dat Que dois-je savoir ? — “Wat moet ik weten?” Samen betekent Je suis nouveau dans cette cuisine partagée.: “Ik ben nieuw in deze gedeelde keuken.” Daarna vraagt Que dois-je savoir ? welke informatie de spreker moet kennen. De volledige utterance is dus: “Ik ben nieuw in deze gedeelde keuken. Wat moet ik weten?”

2. Garde les plans de travail dégagés et nettoie juste après avoir cuisiné.

   Houd het aanrecht leeg en ruim meteen na het koken op.

   Garde

   houd vrij; houd in orde

   plans de travail

   werkbladen; aanrechten

   dégagés

   vrij; leeg en opgeruimd

   nettoie

   maak schoon

   juste après

   direct daarna

   après avoir cuisiné

   na het koken

   Uitgebreide uitleg

   Garde is de gebiedende wijs van garder (“houden” of “bewaren”). Hier is het een instructie aan één aangesproken persoon; het onderwerp tu staat niet apart in de Franse imperatief. Een bruikbaar patroon is Garde + zelfstandig naamwoord + bijvoeglijk naamwoord: “Houd … [in een bepaalde toestand].” plans de travail betekent hier “werkbladen” of “aanrechten”. plans is het meervoud van plan; de travail specificeert het soort werkblad. Het meervoud is belangrijk omdat dégagés ermee overeenkomt. dégagés is het bijvoeglijk naamwoord dégagé in het mannelijke meervoud. Het beschrijft de toestand waarin de werkbladen moeten blijven: vrij van spullen en bruikbaar. De uitgang -s past hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord plans; de vorm drukt niet op zichzelf uit hoeveel werkbladen er precies zijn. Vergelijk: un plan dégagé — “een vrij werkblad”; des plans dégagés — “vrije werkbladen”. nettoie is opnieuw een gebiedende wijs voor één aangesproken persoon, van nettoyer (“schoonmaken”). Het onderwerp blijft verzwegen, maar is dezelfde aangesproken persoon als bij Garde. Het werkwoord betekent hier daadwerkelijk schoonmaken; samen met de tijdsbepaling gaat het om schoonmaken na het koken. juste après is een korte tijdsbepaling met de betekenis “direct daarna” of “meteen erna”. juste versterkt de nabijheid in de tijd; het betekent hier niet “precies” in een ruimtelijke of inhoudelijke zin. In een herbruikbaar patroon kan juste après vóór een tijdsbepaling of gebeurtenis staan om aan te geven dat iets onmiddellijk daarna gebeurt. après avoir cuisiné betekent “na het koken” of “nadat [dezelfde persoon] heeft gekookt”. après wordt gevolgd door avoir plus het voltooid deelwoord cuisiné: dit is een constructie voor een eerdere handeling. Bij deze infinitiefconstructie is de uitvoerder normaal dezelfde als die van de hoofdzin; hier is dat de aangesproken persoon die moet schoonmaken. Die persoon wordt niet nog eens als afzonderlijk onderwerp genoemd. Samen bestaat de instructie uit twee gekoppelde bevelen: houd de werkbladen vrij en maak ze meteen schoon nadat je hebt gekookt. De eerste gebiedende wijs beschrijft de gewenste toestand van plans de travail; de tweede geeft een handeling en het moment waarop die moet gebeuren. De formulering is passend als directe, praktische instructie in een gedeelde keuken.

3. Où dois-je mettre une poêle après l'avoir lavée ?

   Waar moet ik een pan neerzetten nadat ik hem heb afgewassen?

   Où

   waar

   dois-je

   moet ik

   mettre

   neerzetten

   poêle

   pan

   après l'avoir lavée

   nadat ik hem heb afgewassen

   Uitgebreide uitleg

   Où betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord; vergelijk où (“waar”) met quand (“wanneer”) voor tijd. dois-je bestaat uit de tegenwoordige vorm dois van devoir (“moeten”) en het onderwerp je (“ik”). In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Dois-je ... ? betekent “Moet ik ...?” De vorm dois hoort bij je; bij vous staat bijvoorbeeld devez-vous. mettre betekent hier “neerzetten” of algemener “plaatsen”. Het is een infinitief na devoir: je dois mettre = “ik moet neerzetten”. Het onderscheid met poser kan nuttig zijn: mettre is het algemene werkwoord voor plaatsen, terwijl poser vaak benadrukt dat iets ergens wordt neergelegd of neergezet. poêle is “pan”. Het vrouwelijke lidwoord staat in de volledige zin als une: une poêle = “een pan”. Het zelfstandig naamwoord zelf is vrouwelijk, wat later relevant is voor de vorm lavée. après l'avoir lavée betekent “nadat ik hem heb afgewassen” en geeft aan wanneer de pan wordt neergezet. après kan een infinitiefconstructie inleiden. In l'avoir lavée is avoir de infinitief van “hebben”; l' is het vooraf geplaatste lijdend voorwerp, dat hier naar de pan verwijst; en lavée is het voltooid deelwoord van laver (“wassen/afwassen”). Omdat het lijdend voorwerp vóór het voltooid deelwoord staat en naar de vrouwelijke enkelvoudige poêle verwijst, krijgt lavé hier de uitgang -e: lavée. Zonder die voorafgaande vrouwelijke verwijzing zou de vorm anders kunnen zijn, bijvoorbeeld avoir lavé la poêle. Voorbeeld: Je dois ranger la tasse après l'avoir lavée. — “Ik moet het kopje opruimen nadat ik het heb afgewassen.” Hier werkt dezelfde volgorde: devoir + infinitief, gevolgd door après + een infinitiefconstructie. Samen vormt de zin de vraag: “Waar moet ik een pan neerzetten nadat ik hem heb afgewassen?” De vraag begint met de plaatsvraag Où, daarna komt de inversie dois-je, vervolgens de handeling mettre une poêle, en ten slotte de tijdsbepaling après l'avoir lavée.

4. Utilise l'étagère du bas à côté de l'évier, quand la poêle est sèche.

   Gebruik de onderste plank naast de gootsteen als de pan droog is.

   Utilise

   gebruik

   l'étagère

   de plank

   du bas

   onderaan; onderste gedeelte

   à côté de

   naast

   l'évier

   de gootsteen

   quand

   wanneer; als

   la poêle

   de pan

   sèche

   droog

   Uitgebreide uitleg

   Utilise is de gebiedende wijs van utiliser voor één aangesproken persoon: “gebruik”. Het onderwerp tu wordt in deze vorm niet uitgesproken. De tegenhanger voor meerdere personen of een beleefde aanspreekvorm is utilisez; dat is een andere vorm. l'étagère betekent hier “de plank”. Het zelfstandig naamwoord étagère is vrouwelijk; daarom staat het lidwoord als l' voor de klinker. De apostrof hoort bij de Franse elisie: la étagère wordt l'étagère. du bas specificeert welke plank bedoeld is: “van het onderste gedeelte”, dus “onderste”. du is hier de samentrekking van de + le. Samen met een zelfstandig naamwoord kun je hetzelfde patroon hergebruiken, bijvoorbeeld la partie du bas — “het onderste gedeelte”. à côté de is een vaste voorzetseluitdrukking met de betekenis “naast”. Het volgende zelfstandig naamwoord benoemt waarmee de plaats wordt vergeleken. In à côté de l'évier wordt de vóór l'évier niet verder zichtbaar veranderd; l' is opnieuw de elisie van het lidwoord. l'évier betekent “de gootsteen”. Het woord évier is mannelijk, maar het lidwoord is l' omdat het woord met een klinker begint. Het geslacht blijft dus mannelijk, ook al is dat niet zichtbaar in l'évier. quand leidt een tijdsbepaling in en betekent hier “wanneer” of “als”. Het verbindt de handeling met het moment waarop de voorwaarde vervuld is. Een herbruikbaar voorbeeld is Quand le linge est sec, range-le. — “Als het wasgoed droog is, ruim het dan op.” la poêle betekent “de pan”; het gaat hier om de pan die eerder als voorwerp van de handeling is genoemd. poêle is vrouwelijk, wat zichtbaar is in la. Het woord moet niet worden verward met een algemene mannelijke vorm voor “pan”; het Franse zelfstandig naamwoord in deze betekenis is juist vrouwelijk. sèche betekent hier “droog” en beschrijft de toestand van de pan. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord sec: sec (mannelijk), sèche (vrouwelijk). De vorm sèche past bij het vrouwelijke enkelvoud la poêle; dit is niet de vorm van het zelfstandig naamwoord zelf. Samen vormt Utilise l'étagère du bas à côté de l'évier de instructie “Gebruik de onderste plank naast de gootsteen”. De bijzin quand la poêle est sèche geeft aan wanneer je dat moet doen: “als de pan droog is”. De volledige betekenis is dus: “Gebruik de onderste plank naast de gootsteen als de pan droog is.”

5. Est-ce que je dois essuyer le plan de travail avant de partir ?

   Moet ik het aanrecht afnemen voordat ik wegga?

   Est-ce que

   vraagmarkeerder

   je dois

   ik moet

   essuyer

   afnemen

   le plan de travail

   het aanrecht

   avant de

   voordat

   partir

   vertrekken

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que markeert hier een ja-neevraag. Het verandert de kernbetekenis niet; het maakt van de mededeling Je dois ... de vraag Est-ce que je dois ... ?. Dit is een veelgebruikt, neutraal vraagpatroon in het Frans. je dois komt van devoir en betekent hier dat de spreker vraagt of iets nodig of verplicht is. dois is de vorm voor je in de tegenwoordige tijd: je dois, tu dois, il/elle doit, nous devons, vous devez, ils/elles doivent. Het volgende werkwoord staat in het infinitief: je dois partir betekent bijvoorbeeld “ik moet vertrekken”. essuyer is het infinitief “afnemen” of “afdrogen”. Na devoir blijft het werkwoord in het infinitief: je dois essuyer = “ik moet afnemen”. Voor een vergelijkbare handeling kun je zeggen: J’essuie la table. — “Ik neem de tafel af.” De vorm j’essuie is dan een vervoegde tegenwoordige tijd, terwijl essuyer de onverbogen vorm is. le plan de travail betekent hier “het aanrecht”, letterlijk een werkoppervlak. plan is het zelfstandig naamwoord met het bepaalde lidwoord le; de travail specificeert waarvoor het oppervlak dient. Het lidwoord en het zelfstandig naamwoord horen bij deze vaste woordgroep; travail betekent in andere contexten ook “werk”. avant de betekent “voordat” wanneer er daarna een infinitief komt. Het patroon is avant de + infinitief, bijvoorbeeld avant de dormir — “voordat je gaat slapen”. Het onderwerp van die infinitief wordt in zo’n korte constructie niet apart genoemd; hier wordt uit de combinatie met je dois begrepen dat de spreker eerst moet afnemen en daarna vertrekt. partir betekent “vertrekken” of “weggaan” en staat na avant de in het infinitief. In een hoofdzin wordt het vervoegd, bijvoorbeeld Je pars demain. — “Ik vertrek morgen.” Dat is een ander gebruik dan het onverbogen partir in avant de partir. Samen vormt de zin: Est-ce que + je dois essuyer le plan de travail + avant de partir? De spreker vraagt dus of die het aanrecht moet afnemen voordat die weggaat. De vraag gaat over de noodzaak van de handeling; de Franse vorm maakt de vraag met Est-ce que en houdt de twee werkwoorden devoir en essuyer in hun juiste combinatie.

6. Essuie-le et range tout ce que tu as utilisé.

   Neem het af en berg alles op wat je hebt gebruikt.

   Essuie-le

   Neem het af

   range

   berg op

   tout

   alles

   ce que

   wat

   tu as utilisé

   je hebt gebruikt

   Uitgebreide uitleg

   Essuie-le is de gebiedende wijs van essuyer (“afnemen”): essuie is de vorm voor tu. In een bevestigende Franse opdracht staat het voornaamwoord le achter het werkwoord en wordt het met een koppelteken geschreven. Le is hier een mannelijk enkelvoudig lijdendvoorwerpsvoornaamwoord; uit de vorige zin en de vaste vertaling blijkt dat het naar le plan de travail verwijst. range is de gebiedende wijs van ranger (“opbergen” of “opruimen”), opnieuw gericht aan tu. De opdracht bevat dus twee werkwoorden in de gebiedende wijs: eerst iets afnemen, daarna alles opbergen. Voorbeeld: Range tes livres. — “Berg je boeken op.” 'tout` betekent hier “alles”. Het is hier een zelfstandig gebruikt onbepaald voornaamwoord in de mannelijke enkelvoudsvorm; het verwijst niet naar één concreet genoemd mannelijk zelfstandig naamwoord, maar naar de volledige verzameling dingen die daarna wordt omschreven. ce que is de vaste Franse constructie voor “wat” wanneer ce het bedoelde onbepaalde ding aanduidt en que de functie van lijdend voorwerp in de bijzin heeft. Het patroon tout ce que + zin betekent “alles wat + zin”. Voorbeeld: Je prends tout ce que tu proposes. — “Ik neem alles wat je voorstelt.” tu as utilisé betekent hier “je hebt gebruikt”. As is de tegenwoordige vorm van avoir bij tu; samen met het voltooid deelwoord utilisé vormt dit de passé composé. Het onderwerp tu blijft in de bijzin staan, ook al wordt in de Nederlandse vertaling “je” gebruikt. In ce que tu as utilisé is ce que het lijdend voorwerp van as utilisé: letterlijk gaat het om alles dat jij hebt gebruikt. Samen ontstaat de opdracht: Essuie-le (“Neem het af”) en range tout ce que tu as utilisé (“berg alles op wat je hebt gebruikt”). De eerste opdracht gebruikt het eerder genoemde aanrecht als voorwerp; de tweede vraagt om alle gebruikte spullen op te bergen. De formulering is direct en alledaags.

7. Est-ce que je dois vérifier autre chose ?

   Moet ik nog iets anders controleren?

   Est-ce que

   vraagopening

   je dois

   ik moet

   vérifier

   controleren

   autre

   ander(e)

   chose

   ding

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que is een vaste vraagopening. Ze maakt van de erop volgende mededeling een ja-neevraag, zonder zelf de inhoudelijke betekenis van de vraag te dragen. Bijvoorbeeld: Est-ce que tu viens ? — “Kom je?” je dois betekent hier “ik moet”. dois is de tegenwoordige tijd van devoir bij je; de basisvorm is devoir. Deze vorm drukt een verplichting of noodzakelijkheid uit. Bijvoorbeeld: Je dois partir. — “Ik moet vertrekken.” vérifier is een infinitief en betekent “controleren” of “nakijken”. Na devoir staat de infinitief: je dois vérifier — “ik moet controleren”. Bijvoorbeeld: Elle doit vérifier la liste. — “Zij moet de lijst controleren.” autre betekent hier “ander(e)” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. In het enkelvoud heeft het dezelfde vorm bij mannelijk en vrouwelijk; in het meervoud wordt het autres. Vergelijk: un autre jour — “een andere dag” en d'autres jours — “andere dagen”. chose is een zelfstandig naamwoord voor “ding” of “zaak”. Het is vrouwelijk: une chose. In autre chose betekent de combinatie “iets anders”; autre beschrijft hier chose. Samen vormen Est-ce que je dois vérifier autre chose ? een vraag naar een eventuele extra controle: “Moet ik nog iets anders controleren?” Est-ce que maakt de vraag, je dois vérifier geeft de noodzakelijkheid van het controleren aan, en autre chose verwijst naar een extra ding of een extra zaak naast wat al gecontroleerd is.

8. Laisse l'espace prêt pour la personne suivante.

   Zorg dat de ruimte klaar is voor de volgende persoon.

   Laisse

   laat

   l'espace

   de ruimte

   prêt

   klaar

   la personne

   de persoon

   suivante

   volgende

   Uitgebreide uitleg

   Laisse is de gebiedende wijs van laisser (“laten”). Deze vorm richt zich tot één persoon in de informele aanspreekvorm: Laisse ... betekent “Laat ...”. Het onderwerp tu wordt in deze vorm niet uitgesproken. Voorbeeld: Laisse la porte ouverte. — “Laat de deur open.” l'espace betekent hier “de ruimte”. Het zelfstandig naamwoord is espace; l' is de verkorte vorm van le voor een klinkerklank. In deze zin is l'espace datgene wat in een bepaalde toestand moet blijven. prêt betekent “klaar” of “gereed”. Dit is de mannelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord prêt; hier stemt het overeen met het mannelijke enkelvoud espace. De vrouwelijke enkelvoudsvorm is prête, bijvoorbeeld in une salle prête — “een zaal die klaar is”. la personne betekent “de persoon”. Personne is in het Frans een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, dus het krijgt hier het lidwoord la, ongeacht het werkelijke geslacht van de persoon. In deze uiting gaat het om de persoon voor wie de ruimte bestemd is. suivante betekent “volgende”. Dit is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van suivant, omdat het overeenstemt met het vrouwelijke enkelvoud personne. De mannelijke enkelvoudsvorm is suivant, bijvoorbeeld in le client suivant — “de volgende klant”. Samen betekent Laisse l'espace prêt letterlijk ongeveer “Laat de ruimte klaar”, met de betekenis dat de ruimte klaar moet blijven of klaargemaakt moet zijn. pour la personne suivante voegt eraan toe voor wie dat nodig is: de volgende persoon. De volledige uiting betekent dus: “Zorg dat de ruimte klaar is voor de volgende persoon.”