Veilig een boormachine lenen | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Est-ce que je peux emprunter ta perceuse pour fixer une petite étagère ?

   Mag ik je boormachine lenen om een kleine plank op te hangen?

   Est-ce que je peux

   kan/mag ik …?

   emprunter

   lenen

   ta

   jouw

   perceuse

   boormachine

   pour fixer

   om vast te maken

   petite

   kleine

   étagère

   plank

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que je peux maakt een ja-neevraag met de betekenis “kan/mag ik …?”. Est-ce que markeert de vraag; je is “ik”, en peux is de vorm van pouvoir bij je: je peux = “ik kan/mag”. Het volgende werkwoord blijft in de infinitief: Est-ce que je peux emprunter…?. emprunter betekent hier “lenen”, dus iets tijdelijk van iemand gebruiken en later teruggeven. Het is een infinitief na peux. Een nuttig verschil is emprunter = iets lenen, tegenover prêter = iets uitlenen: J’emprunte un livre. = “Ik leen een boek.” ta betekent “jouw” en staat hier vóór perceuse. Deze bezitsvorm is vrouwelijk enkelvoud; dat komt door het zelfstandig naamwoord dat erop volgt, niet door het aantal bezitters. Voor een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord gebruik je bijvoorbeeld ton, zoals in ton livre = “jouw boek”. perceuse betekent “boormachine”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une perceuse. In deze zin is het de zaak die de spreker wil lenen. Het woord verwijst niet naar de handeling van boren zelf, maar naar het gereedschap. pour fixer drukt het doel uit: “om vast te maken”. pour wordt hier gevolgd door een infinitief om uit te leggen waarvoor iets dient of wordt gedaan. fixer betekent “vastmaken” of “bevestigen”; het onderwerp van deze infinitief blijft hier de spreker: de spreker wil de plank bevestigen. Voorbeeld: Je prends de la colle pour fixer l’étiquette. = “Ik pak lijm om het etiket vast te maken.” petite betekent hier “kleine”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord petit, omdat het bij étagère hoort. De vormen zijn bijvoorbeeld petit bij een mannelijk enkelvoudig woord en petite bij een vrouwelijk enkelvoudig woord; de uitgang verandert dus op het bijvoeglijk naamwoord. étagère betekent “plank” of specifieker “wandplank”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une étagère. Samen vormen une petite étagère en in deze zin une petite étagère de betekenis “een kleine plank”; het onbepaalde lidwoord staat hier in de volledige zin niet als afzonderlijke phrase-entry, maar maakt wel deel uit van de Franse naamwoordgroep. De zin wordt opgebouwd als Est-ce que je peux + emprunter ta perceuse + pour fixer une petite étagère: “Mag ik jouw boormachine lenen om een kleine plank op te hangen?” De vraag gaat dus over toestemming om de boormachine te lenen; het doel van het lenen is het bevestigen van een kleine plank. De formulering is alledaags en beleefd.

2. Tu peux. Tu as déjà utilisé une perceuse ?

   Dat kan. Heb je eerder een boormachine gebruikt?

   Tu peux

   Dat kan.

   Tu as

   je hebt

   déjà

   al eerder

   utilisé

   gebruikt

   une perceuse

   een boormachine

   Uitgebreide uitleg

   Tu peux betekent hier “dat kan” of “je kunt”. peux is de tegenwoordige tijd van pouvoir bij tu; het onderwerp tu maakt duidelijk dat de aangesprokene de mogelijkheid heeft. Het is dus niet hetzelfde als een bevestiging met oui alleen. Een bruikbaar patroon is Tu peux + infinitief: Tu peux attendre. — “Je kunt wachten.” In deze zin staat na peux geen infinitief; Tu peux. is hier zelfstandig gebruikt en betekent “Dat kan.” Tu as betekent “je hebt” en bestaat uit tu plus de tegenwoordige vorm as van avoir. Hier is as echter ook het hulpwerkwoord voor het verleden in as utilisé. Het patroon tu as + participe passé vormt in het Frans de passé composé voor een voltooide handeling, vergelijkbaar met “je hebt … gedaan”. déjà betekent hier “al” of “eerder”: het plaatst het gebruik vóór het huidige moment, zonder zelf te zeggen hoe vaak. Het staat in deze vraag tussen het hulpwerkwoord en het voltooid deelwoord. Déjà kan ook in een andere zin “al” betekenen in de zin van “reeds”: Il est déjà là. — “Hij is al daar.” utilisé is het voltooid deelwoord van utiliser, “gebruiken”. Samen met as vormt het as utilisé, “je hebt gebruikt”. Het is niet de tegenwoordige vorm utilises; die zou bij tu staan in een zin als Tu utilises la perceuse. — “Je gebruikt de boormachine.” In as utilisé draagt as de persoon en tijd, terwijl utilisé de voltooide handeling uitdrukt. une perceuse betekent “een boormachine”. Perceuse is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het vrouwelijke onbepaalde lidwoord une. Dat lidwoord drukt hier niet op zichzelf een concrete telwaarde uit, maar introduceert een niet nader bepaalde boormachine. Een voorbeeld met hetzelfde patroon is une lampe — “een lamp”. Samen vormen Tu as déjà utilisé une perceuse ? en de vraagintonatie de betekenis “Heb je eerder een boormachine gebruikt?” De vraag gaat over de ervaring van de aangesprokene vóór nu. De eerste korte zin, Tu peux., betekent afzonderlijk “Dat kan”; daarna vraagt de spreker met Tu as déjà utilisé... ? of die persoon al ervaring met een boormachine heeft.

3. Une seule fois, donc des instructions de base m'aideraient.

   Eén keer, dus basisinstructies zouden helpen.

   Une seule fois

   slechts één keer

   donc

   dus

   instructions

   instructies

   de base

   basis-

   m'aideraient

   zouden me helpen

   Uitgebreide uitleg

   Une seule fois betekent hier “slechts één keer”. une en seule zijn vrouwelijk enkelvoud, omdat fois een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord is. seul/seule kan “alleen” of “enkel” betekenen; in deze combinatie benadrukt het dat het om één keer gaat. Voorbeelden: une seule question = “slechts één vraag”; un seul jour = “slechts één dag”. donc is een verbindingswoord met de betekenis “dus” of “daarom”. Hier leidt het van de beperkte ervaring naar de daaropvolgende conclusie. instructions is het meervoud van instruction: “instructie” → “instructies”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk; het meervoud herken je hier aan -s, hoewel die eindletter meestal niet wordt uitgesproken. Voorbeeld: Les instructions sont claires. = “De instructies zijn duidelijk.” de base betekent hier “basis-” of “elementair”. In instructions de base specificeert deze combinatie wat voor instructies het zijn. base is hier geen meervoudsvorm; de combinatie blijft in deze betekenis zo staan. Voorbeeld: un conseil de base = “een basisadvies”. m'aideraient betekent “zouden me helpen”. m' is de verkorte vorm van me vóór een klinker en is hier het lijdend voorwerp bij aider, want aider quelqu'un betekent “iemand helpen”. aideraient is de conditionnel présent van aider bij een onderwerp in de derde persoon meervoud: ils/elles aideraient. De uitgang -aient hoort hier bij het meervoudige onderwerp des instructions. De conditionnel presenteert de hulp als een verwachte of voorwaardelijke mogelijkheid en maakt de formulering minder stellig. Voorbeeld: Ces conseils m'aideraient. = “Deze tips zouden me helpen.” Samen betekent Une seule fois, donc des instructions de base m'aideraient.: “Eén keer, dus basisinstructies zouden me helpen.” De spreker geeft eerst aan dat de ervaring beperkt is tot één keer. donc leidt daaruit de conclusie af dat basisinstructies nuttig zouden zijn. De herbruikbare constructie [onderwerp] m'aiderait/m'aideraient betekent “zou/zouden me helpen”; het werkwoord krijgt enkelvoud of meervoud volgens het onderwerp.

4. Vérifie d'abord de quel type de mur il s'agit et porte des lunettes de protection.

   Kijk eerst wat voor soort muur het is en draag een veiligheidsbril.

   Vérifie

   controleer

   d'abord

   eerst

   de quel type

   van welk type

   mur

   muur

   il s'agit

   het gaat om

   porte

   draag

   lunettes

   bril

   protection

   bescherming

   Uitgebreide uitleg

   Vérifie is hier de gebiedende wijs van vérifier (“controleren”) voor één aangesproken persoon. De vorm heeft geen uitgesproken onderwerp; de context maakt duidelijk dat de aangesprokene moet controleren. Voorbeeld: Vérifie le mur. = “Controleer de muur.” d'abord betekent “eerst” en geeft de volgorde aan. De controle komt dus vóór de volgende instructie. de quel type betekent “van welk type”. Samen met de mur vormt het een vraag naar de soort muur: de quel type de mur ? = “wat voor soort muur?” Quel stemt af op het zelfstandig naamwoord type: mannelijk enkelvoud geeft quel. Het stemt hier dus niet af op mur. mur is een mannelijk zelfstandig naamwoord: un mur = “een muur”, des murs = “muren”. Hier maakt het deel uit van de uitdrukking voor het soort muur. il s'agit hoort bij de vaste onpersoonlijke uitdrukking s'agir de, hier in de tegenwoordige tijd. In de quel type de mur il s'agit betekent dit natuurlijk “wat voor soort muur het is”. Il is het grammaticale onderwerp van deze uitdrukking en verwijst hier niet zelfstandig naar een eerder genoemde persoon. porte is de gebiedende wijs van porter (“dragen”) voor één aangesproken persoon. Voorbeeld: Porte un casque. = “Draag een helm.” lunettes is de meervoudsvorm van lunette. Voor een bril gebruikt het Frans normaal des lunettes, ook wanneer het in het Nederlands om één bril gaat. De Franse vorm is dus grammaticaal meervoud. protection is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la protection = “de bescherming”. In lunettes de protection geeft de protection het doel van de bril aan: het is een beschermings- of veiligheidsbril. Voorbeeld: des gants de protection = “beschermende handschoenen”. De volledige structuur is Vérifie d'abord (“controleer eerst”) + de quel type de mur il s'agit (“wat voor soort muur het is”) + et porte des lunettes de protection (“en draag een veiligheidsbril”). Zo bevat de zin twee instructies aan dezelfde aangesproken persoon: eerst het type muur controleren en daarna een veiligheidsbril dragen.

5. J'ai aussi peur de toucher des fils électriques.

   Ik maak me ook zorgen dat ik elektrische draden raak.

   J'ai … peur de

   bang zijn voor / bang zijn om

   aussi

   ook

   toucher

   aanraken

   fils

   draden

   électriques

   elektrische

   Uitgebreide uitleg

   J'ai en peur de vormen samen de constructie avoir peur de + infinitief: “bang zijn om ...” of “bang zijn voor ...”. J'ai is de vorm van avoir voor de eerste persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: “ik heb”. In deze zin betekent avoir peur als geheel “bang zijn”. Bijvoorbeeld: J'ai peur de tomber. — “Ik ben bang om te vallen.” Voor “bang zijn dat ...” gebruikt het Frans doorgaans avoir peur que met een volgende bijzin, niet de constructie avoir peur de + infinitief. aussi betekent hier “ook”. Het voegt deze angst toe aan iets dat al in de situatie genoemd is; het verandert niet wie bang is of waarvoor. toucher is de infinitief “aanraken”. De tegenwoordige tijd heeft bijvoorbeeld je touche — “ik raak aan” en nous touchons — “wij raken aan”. Na de blijft hier de infinitief staan in de constructie avoir peur de + infinitief. fils betekent hier “draden”. De vertaling en de combinatie met électriques maken duidelijk dat het om elektrische draden gaat. In des fils is des het meervoudige onbepaalde lidwoord; het legt geen specifiek aantal draden vast. Het zelfstandig naamwoord fil is mannelijk; het meervoud is fils. électriques betekent “elektrische” en beschrijft fils. Het bijvoeglijk naamwoord is hier meervoud en krijgt daarom de uitgang -s: électrique in het enkelvoud, électriques in het meervoud. électrique heeft in het enkelvoud dezelfde vorm voor mannelijk en vrouwelijk; de vorm électriques bewijst dus geen vrouwelijk geslacht. Bijvoorbeeld: un fil électrique — “een elektrische draad” en des fils électriques — “elektrische draden”. Samen betekent J'ai aussi peur de toucher des fils électriques.: “Ik ben ook bang om elektrische draden aan te raken.” De zin bouwt op als J'ai peur de toucher ... (“ik ben bang om ... aan te raken”), met aussi ertussen als toevoeging “ook”; des fils électriques is het object van toucher.

6. Utilise ce détecteur avant de percer où que ce soit.

   Gebruik deze detector voordat je ergens boort.

   Utilise

   gebruik

   ce

   deze

   détecteur

   detector

   avant de

   voordat je

   percer

   boren

   où que ce soit

   waar dan ook

   Uitgebreide uitleg

   Utilise is de gebiedende wijs voor één persoon van utiliser (gebruiken). Het onderwerp tu wordt in deze vorm niet uitgesproken. Vergelijk: Utilisez is de vorm voor vous, dus voor een formele aanspreking of meerdere personen. Voorbeeld: Utilise ce câble. — Gebruik deze kabel. ce staat hier vóór het zelfstandig naamwoord détecteur en betekent “deze”. Het is een aanwijzend woord in de mannelijke enkelvoudsvorm; het verwijst niet zelfstandig naar een apart genoemde persoon of zaak. De vorm past bij détecteur: vóór een klinker zou je bij een mannelijk enkelvoud vaak cet zien, bij vrouwelijk enkelvoud cette en in het meervoud ces. détecteur is een zelfstandig naamwoord voor een apparaat dat iets detecteert of opspoort. Het meervoud is détecteurs. In deze zin is het de zaak die gebruikt moet worden. Voorbeeld: Le détecteur fonctionne. — De detector werkt. avant de leidt hier een handeling met een infinitief in: avant de + infinitief betekent “voordat [iemand] ...”. Het is niet hetzelfde als alleen avant, dat bijvoorbeeld vóór een zelfstandig naamwoord kan staan. Voorbeeld: Lave tes mains avant de manger. — Was je handen voordat je eet. percer is de infinitief “boren”, dus gaten maken met een boor. Na avant de blijft het werkwoord in de infinitief. De combinatie avant de percer betekent hier “voordat je boort”; de persoon wordt uit de context van de opdracht begrepen. où que ce soit is een vaste onbepaalde uitdrukking met de betekenis “waar dan ook” of “ergens”. Ze maakt de plaats niet specifiek: de opdracht geldt voor elke plaats waar men eventueel zou boren. Voorbeeld: Je ne veux pas attendre où que ce soit. — Ik wil nergens wachten. Samen vormt de zin een directe instructie: gebruik eerst deze detector en boor pas daarna, ongeacht de plaats. De delen zijn Utilise ce détecteur (“gebruik deze detector”), avant de percer (“voordat je boort”) en où que ce soit (“waar dan ook”).

7. Je scannerai l'endroit avant de marquer les trous.

   Ik scan de plek voordat ik de gaten afteken.

   scannerai

   zal scannen

   l'endroit

   de plek

   avant de

   voordat …

   marquer

   markeren; aftekenen

   trous

   gaten

   Uitgebreide uitleg

   scannerai is de futurvorm van scanner, met je als onderwerp: “ik zal scannen”. Bij werkwoorden op -er wordt de futur gevormd met de infinitief plus de uitgangen van de futur; bij je is de uitgang -ai: je scannerai. Dit zegt hier dat het scannen later zal gebeuren. l'endroit betekent hier “de plek”. Het zelfstandig naamwoord is endroit, mannelijk enkelvoud. Het bepaalde lidwoord le wordt vóór een klinker l': l'endroit. Het meervoud is les endroits. avant de leidt een infinitiefconstructie in en betekent “voordat …”. Het patroon avant de + infinitief is bruikbaar wanneer de handeling daarna door hetzelfde onderwerp wordt uitgevoerd: Je vérifie avant de partir betekent “Ik controleer voordat ik vertrek”. In deze zin is je dus ook het onderwerp van marquer. marquer is de infinitief “markeren” of, in deze context, “aftekenen”. Na avant de blijft het werkwoord in de infinitief. Een vervoegde vorm zou bijvoorbeeld je marque zijn in de tegenwoordige tijd, maar na deze constructie staat marquer. trous is het meervoud van trou, “gat”. De vorm trous wordt geschreven met een stille eind-s; het bepaalde meervoudige lidwoord les maakt hier duidelijk dat het om de gaten gaat. Enkelvoud: un trou; meervoud: des trous of les trous, afhankelijk van de bepaaldheid. Samen betekent de zin: “Ik zal de plek scannen voordat ik de gaten afteken.” De hoofdhandeling is je scannerai l'endroit; avant de marquer les trous plaatst het aftekenen daarna in de tijd. Het toekomstige scannen en het aftekenen hebben hetzelfde onderwerp, daarom gebruikt het Frans hier avant de met een infinitief in plaats van een nieuwe vervoegde bijzin.

8. Rapporte la perceuse avec le chargeur et les mèches, s'il te plaît.

   Breng de boormachine alsjeblieft terug met de oplader en de boortjes erbij.

   Rapporte

   breng terug

   la perceuse

   de boormachine

   avec

   met

   le chargeur

   de oplader

   les mèches

   de boortjes

   s'il te plaît

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Rapporte is de gebiedende wijs voor tu van rapporter (“terugbrengen” of “meebrengen”, afhankelijk van de context). In deze zin betekent het “breng terug”. Bij regelmatige werkwoorden op -er heeft de bevestigende tu-imperatief dezelfde vorm als de tegenwoordige tijd zonder tu: tu rapportes → rapporte. De uitgangs-s valt dus weg. Voorbeeld: Rapporte le livre. — “Breng het boek terug.” la perceuse betekent hier “de boormachine”. Perceuse is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; la is daarom het bepaald lidwoord voor enkelvoud. Het lidwoord hoort bij het zelfstandig naamwoord, niet bij het werkwoord. Voorbeeld: La perceuse est lourde. — “De boormachine is zwaar.” avec betekent “met” en verbindt hier de boormachine met de voorwerpen die erbij moeten worden teruggebracht. Na avec staat de combinatie le chargeur et les mèches; avec zelf verandert niet naar geslacht of getal. le chargeur betekent “de oplader”. Chargeur is hier een mannelijk zelfstandig naamwoord, vandaar le. Het woord kan in andere contexten ook een ander soort lader of magazijn aanduiden, maar in deze zin bepaalt de combinatie met de boormachine dat het om de oplader gaat. Voorbeeld: Le chargeur est dans le sac. — “De oplader zit in de tas.” les mèches betekent “de boortjes”. Mèche is hier een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; les markeert het meervoud, zonder het grammaticale geslacht in de vorm te laten zien. De vertaling gebruikt “boortjes” omdat het om meerdere booronderdelen gaat. Het enkelvoud is la mèche. Voorbeeld: Les mèches sont dans la boîte. — “De boortjes zitten in de doos.” S'il te plaît is een beleefde toevoeging bij een verzoek en betekent “alsjeblieft”. In deze vaste uitdrukking is plaît de tegenwoordige tijd van plaire (“bevallen”) in de derde persoon enkelvoud; de uitdrukking betekent letterlijk ongeveer “als het je bevalt”. te past bij aanspreking van één persoon in de informele tu-vorm; de gebiedende wijs rapporte bevestigt diezelfde aanspreking. Samen vormt de zin een informeel verzoek: Rapporte geeft de opdracht “breng terug”, la perceuse is wat moet worden teruggebracht, en avec le chargeur et les mèches voegt de oplader en de boortjes eraan toe. S'il te plaît verzacht het verzoek. De volledige betekenis is: “Breng de boormachine alsjeblieft terug met de oplader en de boortjes erbij.”

9. Je dépoussiérerai la perceuse avant de la rendre.

   Ik veeg het stof eraf voordat ik hem terugbreng.

   dépoussiérerai

   stof afvegen

   la perceuse

   de boormachine

   avant de

   voordat …

   rendre

   terugbrengen

   Uitgebreide uitleg

   dépoussiérerai komt van dépoussiérer («stof verwijderen»). De vorm is de futur simple in de eerste persoon enkelvoud: je dépoussiérerai = «ik zal stof verwijderen». De uitgang -ai markeert hier die toekomstige handeling door je. la perceuse betekent hier «de boormachine». perceuse is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het lidwoord la stemt daarmee overeen. Een bruikbaar patroon is la + vrouwelijk zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld la clé («de sleutel»). In deze zin is de boormachine het voorwerp waarop de eerste handeling gericht is. avant de leidt een handeling in die eerder plaatsvindt dan de handeling erna. Na avant de staat hier het infinitief rendre, niet een vervoegde vorm. Het patroon is avant de + infinitief: avant de partir = «voordat hij/zij vertrekt». rendre betekent in deze context «terugbrengen» of «teruggeven». Het is een infinitief; de persoon wordt hier niet op het werkwoord zelf gemarkeerd. In de la rendre verwijst la naar het vrouwelijke enkelvoudige voorwerp dat in de vertaling als de boormachine wordt opgevat. Vergelijk het patroon Je vais la rendre = «Ik ga haar/het terugbrengen», waarbij la vóór het infinitief staat. Samen betekent Je dépoussiérerai la perceuse avant de la rendre: «Ik veeg het stof van de boormachine voordat ik hem terugbreng.» De eerste handeling is stof verwijderen; daarna volgt het terugbrengen van diezelfde boormachine. De futur simple maakt de hele voorgenomen handeling toekomstig.

10. Prends ton temps ; la sécurité compte plus que la vitesse.

    Doe rustig aan; veiligheid is belangrijker dan snelheid.

    Prends ton temps

    Doe rustig aan

    la sécurité

    de veiligheid

    compte

    telt; is belangrijk

    plus que

    meer dan

    la vitesse

    de snelheid

    Uitgebreide uitleg

    Prends ton temps betekent hier “doe rustig aan” of “neem de tijd”. Prends is de gebiedende wijs van prendre (“nemen”) voor één aangesproken persoon; de vorm komt overeen met de tegenwoordige tijd tu prends. In deze vaste uitdrukking betekent ton temps niet dat er een specifieke hoeveelheid tijd wordt genoemd, maar dat iemand niet moet haasten. Voorbeeld: Prends ton temps pour répondre. — “Neem de tijd om te antwoorden.” la sécurité betekent “de veiligheid”. Sécurité is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het lidwoord la laat dat grammaticale geslacht zien. Het kan in andere zinnen bijvoorbeeld naar veiligheid als algemene voorwaarde verwijzen, zoals in deze zin. compte komt van compter (“tellen” of “belangrijk zijn”). Hier is het de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd: la sécurité compte, letterlijk “de veiligheid telt”, met de betekenis “veiligheid is belangrijk”. De vorm past bij het enkelvoudige onderwerp la sécurité. Voorbeeld: Cela compte beaucoup. — “Dat is erg belangrijk.” plus que bouwt een vergelijking op: “meer dan”. Het geeft aan dat het eerste element een hogere waarde of belangrijkheid heeft dan het tweede. In dit geval wordt veiligheid vergeleken met snelheid. Een herbruikbaar patroon is X compte plus que Y — “X is belangrijker dan Y”. la vitesse betekent “de snelheid”. Vitesse is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord, vandaar la. Het verwijst hier naar snelheid als eigenschap waarmee je je verplaatst, niet naar een concrete hoeveelheid of een specifiek snelheidsgetal. Samen vormen de laatste delen la sécurité compte plus que la vitesse de volledige vergelijking: “veiligheid is belangrijker dan snelheid”. De eerste uitdrukking geeft het advies om niet te haasten; daarna wordt de reden of prioriteit genoemd. De hele uiting betekent dus: “Doe rustig aan; veiligheid is belangrijker dan snelheid.”