Omgaan met gevoelige feedback | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. J'ai remarqué que tu semblais frustré pendant l'évaluation.

   Ik merkte dat je tijdens de evaluatie gefrustreerd leek.

   remarqué

   opgemerkt

   tu

   je/jij

   semblais

   leek

   frustré

   gefrustreerd

   pendant

   tijdens

   l'évaluation

   de evaluatie

   Uitgebreide uitleg

   remarqué is het voltooid deelwoord van remarquer (iets opmerken). In j'ai remarqué vormt het samen met ai de passé composé: j'ai remarqué = “ik merkte op” of “ik heb opgemerkt”. Met avoir krijgt dit deelwoord hier geen zichtbare aanpassing aan het onderwerp. tu is het persoonlijk voornaamwoord voor één aangesproken persoon. Het is hier het onderwerp van semblais: tu semblais = “je leek”. semblais is de imparfait van sembler, in de vorm voor tu. De uitgang -ais markeert hier de tweede persoon enkelvoud in deze verleden tijd. De imparfait presenteert het lijken als een toestand of indruk in het verleden. Voorbeeld: Tu semblais calme. = “Je leek kalm.” frustré is een bijvoeglijk naamwoord en betekent hier “gefrustreerd”. De waargenomen vorm is mannelijk enkelvoud en heeft die vorm door de Franse congruentie met de aangesproken persoon in deze zin. Uit deze vorm alleen volgt niet noodzakelijk informatie over de natuurlijke of persoonlijke genderidentiteit van die persoon. De vrouwelijke enkelvoudsvorm is frustrée. Voorbeeld: Il semble fatigué. = “Hij lijkt moe.” pendant betekent “tijdens” en leidt hier de periode aan waarin de indruk werd gevormd. Het is geen werkwoord en verandert niet mee met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. l'évaluation betekent “de evaluatie”. Dit is la plus évaluation, waarbij la vóór de klinker van évaluation elideert tot l'. Évaluation is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; de apostrof verandert het grammaticale geslacht niet. De structuur J'ai remarqué que ... introduceert een waarneming of vaststelling. Daarna volgt tu semblais frustré: “je leek gefrustreerd”. De tijdsbepaling pendant l'évaluation specificeert wanneer die indruk gold. Samen betekent de zin: “Ik merkte dat je tijdens de evaluatie gefrustreerd leek.”

2. Je l'étais, même si j'ai essayé de ne pas laisser cette frustration prendre le dessus.

   Dat was ik inderdaad, hoewel ik probeerde het niet te laten overheersen.

   Je l'étais

   Dat was ik

   même si

   hoewel

   j'ai essayé

   ik probeerde

   ne pas laisser

   niet laten

   cette

   deze

   frustration

   frustratie

   prendre le dessus

   de overhand krijgen

   Uitgebreide uitleg

   Je l'étais betekent hier: “Dat was ik inderdaad.” étais is de vorm van être in de imparfait voor je; de imparfait beschrijft hier een toestand in het verleden. l' is een voornaamwoord dat de eerder genoemde toestand of eigenschap (“gefrustreerd zijn”) opneemt. Het verwijst dus in deze context naar die toestand, niet naar een zelfstandig genoemd voorwerp. In een andere zin kan Je l'étais ook naar een andere eerder bekende eigenschap verwijzen. même si leidt een toegevende bijzin in: “hoewel” of “ook al”. De hoofdmededeling blijft gelden ondanks wat daarna komt. Bijvoorbeeld: Même si je suis fatigué, je continue. — “Ook al ben ik moe, ik ga door.” j'ai essayé is de passé composé van essayer voor je: j'ai essayé = “ik heb geprobeerd / ik probeerde”. De vorm bestaat uit avoir in de tegenwoordige tijd (j'ai) plus het voltooid deelwoord essayé. Hier wordt een poging in het verleden aangeduid. ne pas laisser is de ontkennende infinitief: “niet laten”. Bij een Franse infinitief staan ne en pas samen vóór die infinitief. laisser kan onder meer betekenen dat je iets laat gebeuren of iemand/iets een bepaalde toestand laat aannemen. In dit fragment gaat het om verhinderen dat iets de overhand krijgt. cette betekent “deze” of “die” bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het woord past grammaticaal bij frustration; de vorm van cette drukt vrouwelijk enkelvoud uit, niet op zichzelf een bepaalde afstand of nabijheid. Vergelijk: ce problème — “dit/dat probleem”, maar cette difficulté — “deze/die moeilijkheid”. frustration is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord en betekent hier “frustratie”. Het kan een gevoel van teleurstelling of irritatie door een belemmering benoemen. Het bijbehorende bijvoeglijke naamwoord is frustré voor een mannelijke vorm en frustrée voor een vrouwelijke vorm; dat onderscheid betreft het bijvoeglijk naamwoord, niet het zelfstandig naamwoord frustration. prendre le dessus is een vaste uitdrukking met de betekenis “de overhand krijgen” of “gaan overheersen”. prendre is het werkwoord “nemen”; in deze uitdrukking betekent het niet letterlijk dat iets iets vastpakt. le dessus is hier het deel van de uitdrukking dat het overwicht aanduidt. Bijvoorbeeld: La colère a pris le dessus. — “De woede kreeg de overhand.” Samen betekent même si j'ai essayé de ne pas laisser cette frustration prendre le dessus: “hoewel ik probeerde deze frustratie niet te laten overheersen.” De volledige zin zegt dat de spreker inderdaad die toestand had, terwijl die spreker probeerde te voorkomen dat de frustratie de overhand kreeg. Même si maakt van die poging een toegevende omstandigheid; het zegt niet dat de poging zeker geslaagd is.

3. Les commentaires étaient directs, mais ils visaient le travail.

   De opmerkingen waren direct, maar ze waren op het werk gericht.

   commentaires

   opmerkingen

   étaient

   waren

   directs

   direct

   mais

   maar

   ils

   ze

   visaient

   waren gericht op

   travail

   werk

   Uitgebreide uitleg

   commentaires betekent hier “opmerkingen” en is het meervoud van commentaire (mannelijk zelfstandig naamwoord). Het lidwoord en eventuele bijvoeglijke naamwoorden stemmen ermee overeen: un commentaire → des commentaires. étaient is een vorm van être (“zijn”): imparfait, derde persoon meervoud. De imparfait beschrijft hier een toestand in het verleden. Vergelijk: Ils étaient calmes. — “Ze waren rustig.” directs betekent hier “direct” of “rechtstreeks” en beschrijft commentaires. Het is het meervoud van direct; de uitgang -s past bij het meervoudige, mannelijke commentaires. De vorm verandert dus mee met het zelfstandig naamwoord dat hij beschrijft: un commentaire direct → des commentaires directs. mais verbindt twee tegengestelde of bijgestelde delen en betekent “maar”. ils is een persoonlijk voornaamwoord van de derde persoon meervoud. Hier verwijst het, in overeenstemming met de vaste vertaling, naar de opmerkingen. De mannelijke meervoudsvorm wordt ook gebruikt voor een meervoudige groep met mannelijke grammaticale vorm; het voornaamwoord draagt hier niet zelf de betekenis “opmerkingen” zonder context. visaient komt van viser (“richten op”, “mikken op”, hier: “gericht zijn op”). Het is opnieuw de imparfait, derde persoon meervoud. viser quelque chose kan een doel rechtstreeks met le, la, les of een zelfstandig naamwoord verbinden: Le message visait le problème. — “Het bericht was op het probleem gericht.” travail betekent “werk” en is een mannelijk zelfstandig naamwoord. In le travail verwijst le naar het bepaalde begrip “het werk”; het is geen telwoord. Het woord kan ook in andere vaste combinaties voorkomen, bijvoorbeeld au travail — “op het werk” of “aan het werk”, afhankelijk van de context. Samen vormen Les commentaires étaient directs en mais ils visaient le travail de betekenis: “De opmerkingen waren direct, maar ze waren op het werk gericht.” étaient beschrijft de aard van de opmerkingen, terwijl visaient beschrijft waarop ze gericht waren. De hele zin staat in een verleden beschrijvend kader door de twee imparfait-vormen.

4. Je le comprends maintenant, mais le moment choisi m'a pris au dépourvu.

   Dat begrijp ik nu, maar de timing overviel me.

   comprends

   begrijp

   maintenant

   nu

   moment

   moment; timing

   choisi

   gekozen

   m'a pris au dépourvu

   overviel me

   Uitgebreide uitleg

   comprends betekent hier “begrijp”. Het is de tegenwoordige tijd van comprendre bij je: je comprends. De vorm drukt hier uit dat het begrijpen nu geldt. Een bruikbaar patroon is je comprends + iets: “ik begrijp iets”. In Je le comprends is le een enkelvoudig lijdend voornaamwoord voor de inhoud die de spreker begrijpt; volgens de vaste vertaling is dat “dat”. In deze betekenis hoeft le niet naar een concreet mannelijk zelfstandig naamwoord te verwijzen. maintenant betekent “nu” en plaatst het begrijpen in het huidige moment. Het verandert niet mee met persoon of getal. Bijvoorbeeld: Je comprends maintenant. — “Ik begrijp het nu.” moment betekent hier “moment” en krijgt in de vertaling de betekenis “timing”. Het is een zelfstandig naamwoord; le moment is de bepaalde enkelvoudsvorm. Het volgende woord specificeert welk moment bedoeld wordt. choisi betekent hier “gekozen”. Het is het voltooid deelwoord van choisir (“kiezen”) en beschrijft moment: le moment choisi = “het gekozen moment”. Omdat moment mannelijk enkelvoud is, staat deze vorm hier als choisi; bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord zou het bijvoorbeeld choisie zijn. Bijvoorbeeld: un horaire choisi — “een gekozen tijdschema”. m'a pris au dépourvu betekent als geheel “overviel me”. Het werkwoordelijke deel is de passé composé van prendre: a pris, met le moment choisi als onderwerp. m' is de verkorte vorm van me vóór een klinker en is hier het lijdend voorwerp: “mij”. Au dépourvu vormt met prendre de vaste uitdrukking prendre quelqu’un au dépourvu, letterlijk ongeveer “iemand onvoorbereid aantreffen”, dus “iemand overvallen”. In deze zin is pris het voltooid deelwoord van prendre, niet van choisir. Bijvoorbeeld: Cette question m'a pris au dépourvu. — “Die vraag overviel me.” De eerste helft, Je le comprends maintenant, betekent “Dat begrijp ik nu”. Mais verbindt daarmee de tegenstelling. In de tweede helft is le moment choisi het onderwerp van m'a pris au dépourvu: “het gekozen moment overviel me”. Samen ontstaat de betekenis: “Dat begrijp ik nu, maar de timing overviel me.”

5. Nous pouvons t'en informer plus tôt lorsque nous prévoyons un retour sensible.

   We kunnen je eerder waarschuwen als we gevoelige feedback verwachten.

   Nous pouvons

   we kunnen

   t'en informer

   je erover informeren

   plus tôt

   eerder

   lorsque

   wanneer; als

   nous prévoyons

   we verwachten

   retour

   feedback

   sensible

   gevoelig

   Uitgebreide uitleg

   Nous pouvons betekent hier dat de spreker en anderen de mogelijkheid hebben om iets te doen. pouvons is de vorm van pouvoir bij nous; vergelijk je peux en nous pouvons. Na pouvoir volgt een infinitief: Nous pouvons attendre betekent “We kunnen wachten”. In t'en informer is t' de verkorte vorm van te, het voornaamwoord voor degene die geïnformeerd wordt. en vervangt hier een aanvulling met de en verwijst naar datgene waarover iemand wordt geïnformeerd; de precieze inhoud staat niet als afzonderlijk benoemd element in deze woordgroep. informer is de infinitief. Een bruikbaar patroon is informer quelqu'un de quelque chose: “iemand over iets informeren”. In de vaste vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “je waarschuwen”. plus tôt betekent “eerder” en vergelijkt het tijdstip met een ander, bedoeld of genoemd tijdstip. tôt betekent “vroeg”; plus tôt is daarvan de vergrotende vorm. Voorbeeld: Nous arriverons plus tôt. — “We komen eerder aan.” lorsque is een voegwoord voor tijd en betekent “wanneer”. Hier wordt het in het Nederlands natuurlijk vertaald als “als”, maar in deze zin verbindt het een gebeurtenis in de tijd: op het moment dat men iets verwacht. Voorbeeld: Lorsque nous arrivons, nous appelons. — “Wanneer we aankomen, bellen we.” nous prévoyons bevat de tegenwoordige tijd van prévoir bij nous. prévoir betekent hier “verwachten” of “voorzien”; prévoyons is de vervoegde vorm, niet een infinitief. Voorbeeld: Nous prévoyons un changement. — “We verwachten een verandering.” retour betekent hier “feedback” of “reactie”. Het zelfstandig naamwoord kan in andere contexten ook met terugkeer te maken hebben, maar in un retour sensible gaat het om inhoudelijke feedback. Voorbeeld: J’attends votre retour. — “Ik wacht op uw feedback.” sensible betekent hier “gevoelig” of “delicaat”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat overeenkomt met retour, een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; daarom staat hier de vorm sensible. Het lijkt qua vorm op Nederlands “sensibel”, maar in deze context is “gevoelig” de passende betekenis. Samen vormen de delen: Nous pouvons t'en informer — “We kunnen je daarover informeren”, plus tôt — “eerder”, en lorsque nous prévoyons un retour sensible — “wanneer we gevoelige feedback verwachten”. De volledige vaste betekenis is dus: “We kunnen je eerder waarschuwen als we gevoelige feedback verwachten.”

6. Cela m'aiderait à réagir de manière plus réfléchie sur le moment.

   Dat zou me helpen om op dat moment doordachter te reageren.

   Cela

   dat

   m'aiderait

   zou me helpen

   réagir

   reageren

   de manière

   op een manier

   plus réfléchie

   doordachter

   sur le moment

   op dat moment

   Uitgebreide uitleg

   Cela is een aanwijzend voornaamwoord: hier betekent het “dat” en verwijst het naar een eerder genoemde situatie of handeling. De vorm zelf geeft niet aan welke concrete zaak bedoeld wordt; die referentie komt uit de context. m'aiderait bevat het werkwoord aider (“helpen”) met het voornaamwoord me (“mij”). aider staat hier in de conditionnel présent: aiderait betekent “zou helpen”. Dit drukt een mogelijk of voorwaardelijk gevolg uit, niet een vaststaand feit. Het onderwerp is Cela, terwijl me de persoon aanduidt die geholpen zou worden. Een bruikbaar patroon is Cela m'aiderait à + infinitief — “Dat zou me helpen om …”. réagir is de infinitief van réagir, “reageren”. Na aider ... à blijft het volgende werkwoord in de infinitief: aider quelqu'un à réagir betekent “iemand helpen om te reageren”. Voorbeeld: Cette pause m'aide à réfléchir. — “Deze pauze helpt me om na te denken.” de manière betekent letterlijk “op een manier” en leidt hier de beschrijving van de manier van reageren in. Het vormt samen met de daaropvolgende bepaling het patroon de manière + bijvoeglijk naamwoord. plus réfléchie betekent hier “doordachter”. plus maakt van réfléchie een vergrotende trap. Het bijvoeglijk naamwoord is réfléchie, niet manière; het staat in de vrouwelijke enkelvoudsvorm omdat het bij het vrouwelijke enkelvoudige zelfstandig naamwoord manière hoort. De basisvorm is réfléchi; in deze vorm verschijnt de vrouwelijke uitgang -e. De vergelijking is réfléchi — “bedachtzaam” — tegenover plus réfléchi — “bedachtzamer/doordachter”. sur le moment is een vaste tijdsbepaling met de betekenis “op dat moment” of “ter plaatse, op het ogenblik zelf”. Ze bepaalt wanneer de reactie plaatsvindt. Dit is iets anders dan alleen een algemene verwijzing naar een periode: het gaat om het concrete moment waarop men reageert. Samen betekent Cela m'aiderait à réagir de manière plus réfléchie sur le moment: “Dat zou me helpen om op dat moment doordachter te reageren.” De opbouw is: een aangewezen situatie (Cela) zou de spreker (me) helpen, gevolgd door het doel (à réagir), de manier (de manière plus réfléchie) en het tijdstip (sur le moment).

7. Ton analyse était précieuse, même lorsque des modifications étaient nécessaires.

   Je analyse was waardevol, ook waar aanpassingen nodig waren.

   Ton

   jouw

   analyse

   analyse

   était

   was

   précieuse

   waardevol

   même lorsque

   ook wanneer

   modifications

   aanpassingen

   étaient

   waren

   nécessaires

   nodig

   Uitgebreide uitleg

   Ton geeft hier bezit aan: “jouw”. Het is de bezittelijke vorm bij tu voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Voor een vrouwelijk enkelvoud gebruikt het Frans normaal ta, maar vóór een klinkerklank gebruikt het ton: daarom ton analyse, niet ta analyse. analyse is hier het vrouwelijke zelfstandig naamwoord “analyse”. Het meervoud is analyses. In deze zin is het niet een werkwoordsvorm; het benoemt wat waardevol was. était is de derde persoon enkelvoud van être in de imparfait. De imparfait beschrijft hier een toestand in het verleden: de analyse was waardevol. Vergelijk: était = “was”, étaient = “waren” bij een meervoudig onderwerp. précieuse betekent hier “waardevol” en staat in het vrouwelijk enkelvoud, omdat het bij analyse hoort. De basisvorm is het bijvoeglijk naamwoord précieux; précieuse is de vrouwelijke vorm. Bijvoorbeeld: Cette idée est précieuse. — “Dit idee is waardevol.” même lorsque leidt een omstandigheid in en betekent samen “ook wanneer” of “zelfs wanneer”. Het verbindt de hoofdzin met de situatie waarin iets geldt. Het is een vaste combinatie van même (“zelfs/ook”) en lorsque (“wanneer”). modifications is het meervoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord modification: “aanpassing” of “wijziging”. Het meervoud maakt duidelijk dat er meer dan één wijziging wordt bedoeld. Bijvoorbeeld: Des modifications sont nécessaires. — “Aanpassingen zijn nodig.” étaient is de derde persoon meervoud van être in de imparfait: “waren”. Het onderwerp van deze werkwoordsvorm is modifications, niet analyse; daarom staat hier het meervoud. De tegenstelling is était bij een enkelvoudig onderwerp tegenover étaient bij een meervoudig onderwerp. nécessaires betekent “nodig” en is de vrouwelijke meervoudsvorm van nécessaire. Het bijvoeglijk naamwoord past zich hier aan modifications aan: vrouwelijk en meervoud. De combinatie des modifications étaient nécessaires betekent “aanpassingen waren nodig”. De zin bouwt zo op: Ton analyse était précieuse betekent “Jouw analyse was waardevol”. Daarna voegt même lorsque een voorwaarde of omstandigheid toe: des modifications étaient nécessaires, “ook wanneer aanpassingen nodig waren”. Als geheel betekent de vaste zin: “Je analyse was waardevol, ook waar aanpassingen nodig waren.”

8. J'apprécie cette distinction, parce qu'elle change ma façon d'interpréter la critique.

   Ik waardeer dat onderscheid, omdat het de manier verandert waarop ik kritiek interpreteer.

   J'apprécie

   ik waardeer

   cette

   deze

   distinction

   onderscheid

   parce qu'elle

   omdat het

   change

   verandert

   façon

   manier

   d'interpréter

   interpreteren

   critique

   kritiek

   Uitgebreide uitleg

   J'apprécie betekent hier “ik waardeer”. Het is de eerste persoon enkelvoud van apprécier in de tegenwoordige tijd: j'apprécie = ik waardeer, tu apprécies = jij waardeert. Je wordt vóór een klinker ingekort tot j'; de apostrof maakt dus geen afzonderlijk woord van j'. cette is een aanwijzend woord voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier samen met distinction naar het onderscheid: “dit/dat onderscheid”. De vorm voor een mannelijk enkelvoud is ce, bijvoorbeeld ce choix = die keuze. distinction betekent hier “onderscheid”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor cette. Een bruikbaar voorbeeld is une distinction importante = een belangrijk onderscheid. parce qu'elle betekent hier “omdat het”. parce que leidt een redengevende bijzin in. elle is grammaticaal een vrouwelijk enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord en verwijst hier naar la distinction; in het Nederlands wordt dat referent met “het” weergegeven. Voor een persoon kan dezelfde Franse vorm ook “zij” betekenen, maar dat is niet de betekenis in deze vaste zin. change is de derde persoon enkelvoud van changer in de tegenwoordige tijd. Het onderwerp is elle, dus de vorm is elle change = het verandert. Vergelijk: je change = ik verander en ils changent = zij veranderen. De uitgang in change markeert hier niet het zelfstandig naamwoord distinction, maar de persoonsvorm die bij het onderwerp hoort. façon betekent “manier” of “wijze”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une façon. In ma façon betekent ma “mijn” en past het bij dit vrouwelijke enkelvoud; samen betekent de woordgroep “mijn manier”. d'interpréter betekent “te interpreteren”. Dit is de vóór de klinker van interpréter, daarom verschijnt de samengevoegde vorm d'. Na façon geeft de aan wat voor manier bedoeld wordt: la façon d'interpréter = de manier om te interpreteren / de manier waarop men interpreteert. interpréter is hier een infinitief, niet een vervoegde persoonsvorm. critique betekent hier “kritiek” als zelfstandig naamwoord. In interpréter la critique is la critique het directe object van “interpreteren”: men interpreteert de kritiek. Het woord critique kan in andere zinnen ook een bijvoeglijk naamwoord zijn, maar hier is het een zelfstandig naamwoord en wordt het door la bepaald. De zin bouwt zich op als volgt: J'apprécie cette distinction = “Ik waardeer dat onderscheid”. parce qu'elle change ma façon d'interpréter la critique geeft de reden: “omdat het de manier verandert waarop ik kritiek interpreteer”. Samen betekent de volledige utterance: “Ik waardeer dat onderscheid, omdat het de manier verandert waarop ik kritiek interpreteer.”