Aanwijzen en bezit | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. これは何ですか？

   Wat is dit?

   これは

   dit, als gespreksonderwerp

   何

   wat

   ですか

   is het ...?

   Uitgebreide uitleg

   これは bestaat uit これ en de onderwerpmarkeerder は. これ verwijst naar iets dat als “dit” wordt aangewezen of in de situatie als dichtbij wordt behandeld; de precieze referent wordt hier niet verder benoemd. これ verandert niet naar geslacht of meervoud. は markeert これ als het gespreksonderwerp; dat is niet hetzelfde als beweren dat het in elke zin grammaticaal het onderwerp is. Vergelijk als oefenvoorbeeld: これは本です。 — “Dit is een boek.” 何 betekent hier “wat” en vraagt naar de identiteit of aard van het gespreksonderwerp. In deze constructie wordt het doorgaans als なん gelezen: 何ですか (“wat is het?”). Dezelfde kanji kan in andere omgevingen ook なに worden gelezen; kies de lezing dus op basis van de constructie en het gebruik. ですか bestaat uit です, de beleefde vorm van de koppelwerkwoordconstructie, en か, dat van de mededeling een vraag maakt. Het patroon Xは何ですか is een herbruikbare beleefde vraag: “Wat is X?” です drukt hier geen aparte handeling uit, maar verbindt het gespreksonderwerp met de gevraagde identiteit; か maakt de vraag expliciet. Samen vormt de zin het patroon これは何ですか — これ (“dit”) als gespreksonderwerp, 何 (“wat”) als gevraagde identiteit, en de beleefde vraagvorm — met de betekenis “Wat is dit?” In het gegeven vervolg staat それは何ですか; daarin wordt これ (“dit”) vervangen door それ (“dat”), terwijl de rest van het vraagpatroon gelijk blijft.

2. それは何ですか？

   Wat is dat?

   それ

   dat

   何

   wat

   ですか

   is het?

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier ‘dat’ en is een aanwijzend voornaamwoord. Het verwijst naar iets dat niet als ‘dit’ bij de spreker wordt aangewezen; de precieze referent wordt door deze zin alleen niet nader benoemd. Vergelijk これ ‘dit’ in de vorige zin. Voorbeelden: これは本です。= ‘Dit is een boek.’ それは本です。= ‘Dat is een boek.’ 何 betekent hier ‘wat’ en is het vraagwoord voor een onbekende zaak of inhoud. In 何ですか wordt het doorgaans uitgesproken als nan desu ka. Voor personen gebruikt het Japans een ander vraagwoord, zoals 誰 in あの人は誰ですか。 (‘Wie is die persoon?’). ですか is hier de beleefde vraagvorm. です is de beleefde koppelvorm (‘zijn/is’), en か maakt er een vraag van. Het is dus niet op zichzelf een zelfstandig woord voor ‘het’; samen met 何 vormt het de vraag naar de identiteit of aard van iets. Een vergelijkbaar patroon is これは何ですか。= ‘Wat is dit?’ Samen betekent それは何ですか？: ‘Wat is dat?’ それ wijst het onderwerp aan, 何 vraagt wat het is, en ですか maakt de hele uiting tot een beleefde vraag.

3. あの人は誰ですか？

   Wie is dat?

   あの

   die/dat daar

   人

   persoon

   は

   topicmarkeerder

   誰

   wie

   ですか

   is ...?

   Uitgebreide uitleg

   あの staat vóór een zelfstandig naamwoord en wijst hier iemand aan die niet direct bij de spreker is; afhankelijk van de context kan het bijvoorbeeld “die” of “die daar” betekenen. Samen met 人 vormt het あの人: “die persoon”. 人 betekent “persoon” of “mens”. In あの人 is de lezing ひと (hito). In samenstellingen kan de lezing veranderen; bijvoorbeeld 日本人 (にほんじん, nihonjin) betekent “Japanner”. は markeert あの人 als het gespreksonderwerp. Het wordt in deze functie uitgesproken als wa, hoewel het met het teken は wordt geschreven. Een topic is niet automatisch hetzelfde als het grammaticale onderwerp; hier vormt het wel het kader voor de vraag naar de identiteit. 誰 betekent “wie” en is een vraagwoord voor de identiteit van een persoon. Voorbeeld: 誰ですか。 — “Wie is het?” ですか maakt de voorafgaande naamwoordelijke inhoud tot een beleefde vraag: です is hier de beleefde koppelvorm en か markeert de vraag. In deze zin levert het de betekenis “is ...?” op. In de zichtbare volgorde wordt de zin opgebouwd als あの人 (“die persoon”) + は (topicmarkering) + 誰ですか (“wie is ...?”). Samen betekent あの人は誰ですか？ letterlijk ongeveer “Wie is die persoon?” De vaste vertaling geeft dezelfde bedoelde vraag natuurlijk weer als “Wie is dat?” De vorm is beleefd en geschikt voor een neutrale vraag.

4. どれがあなたのですか？

   Welke is van jou?

   どれ

   welke

   あなたの

   van jou

   ですか？

   is het?

   Uitgebreide uitleg

   どれ betekent hier “welke?” en verwijst naar een niet nader benoemd ding of item dat uit een reeks gekozen wordt. Het is een vraagwoord voor zaken, niet voor personen; voor “wie?” staat in het vorige voorbeeld 誰. Een bruikbaar patroon is どれが…ですか — “Welke is …?” あなたの betekent hier “van jou”. あなた is “jij/u” en の legt een bezitsrelatie uit. In deze zin staat na の geen zelfstandig naamwoord: het bezeten woord is uit de context weggelaten, zodat あなたの zelfstandig “dat van jou” of natuurlijker “van jou” betekent. De vorm の verandert hier niet voor enkelvoud of meervoud. Een vergelijkbaar voorbeeld is これはあなたのです。 — “Dit is van jou.” ですか？ maakt van de voorafgaande mededeling een beleefde vraag. です is de beleefde koppelvorm; か markeert de vraag. です drukt hier niet zelf uit of het onderwerp enkelvoud of meervoud is. Bijvoorbeeld: これは本ですか。 — “Is dit een boek?” In het geheel markeert が na どれ het gevraagde item als onderwerp: どれが is “welke (ervan)”. Daarna geeft あなたの aan dat dit item van de aangesprokene is, en ですか maakt de uitspraak tot een vraag. Zo ontstaat de betekenis: “Welke is van jou?”

5. これは私のです。

   Deze is van mij.

   これは

   deze / dit

   私のです

   is van mij

   Uitgebreide uitleg

   これは bestaat uit これ en de topic-partikel は. これ betekent hier “deze” of “dit”: een aangewezen zaak die in de situatie als nabij of als het bedoelde exemplaar wordt behandeld. Als zelfstandig aanwijzend woord verandert これ niet naar geslacht of meervoud. は markeert het aangewezen element als topic, dus als datgene waarover de mededeling gaat; het is niet automatisch een aparte markering van grammaticaal onderwerp. In de volgende contextzin staat それは, “die/dat”, als contrast. De keuze tussen これ en それ hangt af van de verwijssituatie, niet van grammaticaal geslacht. 私のです bevat 私 (“ik/mij”), の en です. Hier maakt の van 私 een bezitsuitdrukking: 私の betekent “van mij”. Wanneer het bezeten zelfstandig naamwoord is weggelaten, kan 私の zelfstandig worden gebruikt met de betekenis “het mijne” of “van mij”. Voor een zelfstandig naamwoord staat dezelfde vorm bijvoorbeeld in 私の本, “mijn boek”. です is de beleefde koppelende vorm en maakt hier een beleefde bezitsmededeling; het is niet zelf het woord voor bezit. Samen geeft これは私のです de structuur “dit/deze is van mij”: eerst wordt het aangewezen element als topic gepresenteerd, daarna wordt gezegd dat het aan de spreker toebehoort. Dat komt overeen met de vaste vertaling “Deze is van mij.”

6. それはあなたのです。

   Die is van jou.

   それ

   dat / die

   あなた

   jij / jou

   の

   bezit: van ...

   です

   is

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “dat/die”: een zelfstandig gebruikt aanwijzend woord voor een zaak die uit de context blijkt. Het verwijst vaak naar iets bij de aangesprokene of naar iets dat al ter sprake is gekomen; uit deze zin alleen blijkt niet precies naar welke zaak het verwijst. あなた betekent “jij” of “jou” en verwijst hier naar de aangesprokene. In あなたの geeft の de bezitsrelatie aan: “van jou” of “jouw”. Het patroon Xの kan zelfstandig staan wanneer het bezeten zelfstandig naamwoord uit de context duidelijk is. Voorbeeld: これは私のです。 betekent “Deze is van mij.” Daar betekent 私の dus “van mij”; het bezeten voorwerp wordt niet opnieuw genoemd. です is de beleefde koppelvorm aan het einde van deze nominale zin. In あなたのです maakt です de mededeling beleefd en betekent het geheel “is van jou”. です drukt hier geen afzonderlijke handeling uit en draagt geen persoons- of getalsuitgang. Samen vormen それ + あなたの + です de betekenis “Die is van jou.” それ is het aangewezen item, あなたの identificeert het als eigendom van de aangesprokene, en です geeft de zin een beleefde vorm.