Vragen over plaats en tijd | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. それはどこですか？

   Waar is het?

   それ

   dat; het

   どこ

   waar

   ですか

   beleefde vraagvorm

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “het” of “dat”. Het is een aanwijzend voornaamwoord voor een zaak; de precieze referent wordt in deze zin niet genoemd. In それは is は de topicmarkeerder. それ en これ verwijzen niet naar verschillende grammaticale geslachten of aantallen: het verschil heeft vooral te maken met de positie van iets ten opzichte van de gesprekssituatie en met de context. これ betekent doorgaans “dit”, terwijl それ doorgaans “dat” betekent. どこ betekent “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord voor locatie. Oefenvoorbeeld: トイレはどこですか？ — “Waar is het toilet?” Hier vraagt どこ naar de locatie van トイレ. ですか bestaat hier uit です, een beleefde koppelvorm, en か, de vraagpartikel. です draagt de beleefde formulering; か markeert de uiting als vraag. Oefenvoorbeeld: それはそこです。 — “Het is daar.” In それはどこですか？ wordt in plaats daarvan naar de plaats gevraagd. Samen vormen それはどこですか？ de beleefde vraag “Waar is het?”. De structuur is [topic] は [plaatsvraag] ですか. Het Nederlandse “het” is hier de passende vertaling van それ, maar de zin noemt niet welk concreet object ermee wordt aangeduid. Voor een persoon gebruikt het Japans in een vergelijkbare plaatsvraag vaak います met に, zoals in het contextvoorbeeld あなたはどこにいますか？ — “Waar ben je?”. Dat is een andere constructie dan それはどこですか？.

2. あなたはどこにいますか？

   Waar ben je?

   あなた

   jij

   どこ

   waar

   にいますか

   ergens zijn?

   Uitgebreide uitleg

   あなた betekent hier “jij” en spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan. Het is een persoonlijk voornaamwoord; in het Japans kan het onderwerp vaak worden weggelaten wanneer het uit de context duidelijk is, maar hier staat het expliciet. どこ betekent “waar” en vraagt naar een plaats. Een nuttig contrast is ここ “hier”; in de volgende zin wordt dat gebruikt in ここで (“hier”, als plaats waar iets gebeurt). どこ zelf verandert niet naar getal of geslacht. にいますか bevat twee functies. に markeert de plaats waar iemand zich bevindt, en いますか is de beleefde vraagvorm van いる, “zich bevinden/er zijn” voor levende wezens. いる is de basisvorm; います is de beleefde niet-verleden vorm en いますか maakt daarvan een vraag. Voor een niet-levend ding wordt in plaats daarvan doorgaans ある gebruikt, met de beleefde vorm あります. Samen vormen de delen het patroon あなたは + plaats + にいますか？: “Ben je ergens?” met een gevraagde plaats. Natuurlijk vertaald is dat “Waar ben je?” は markeert あなた als het onderwerp van gesprek, terwijl どこに de gevraagde locatie aanduidt. De beleefde vraagvorm maakt de uiting geschikt als neutrale, beleefde vraag.

3. ここで何が起きましたか？

   Wat is hier gebeurd?

   ここで

   hier

   何が

   wat

   起きました

   gebeurde

   か

   vraagmarkeerder

   Uitgebreide uitleg

   ここで betekent hier, op deze plaats. ここ is een aanwijzend woord voor een plaats dichtbij de spreker of voor de relevante plaats in de gesprekssituatie; で markeert de plaats waar een gebeurtenis plaatsvindt. Voorbeeld: ここで待ちます — “Ik wacht hier.” 何が betekent hier wat als onderwerp van de gebeurtenis. 何 is de vraagvorm “wat”, en が markeert het onderwerp van 起きました; de vraag gaat dus over wat er plaatsvond. In een andere constructie kan 何 een andere grammaticale rol hebben, bijvoorbeeld 何を見ますか — “Wat ga je bekijken?”; daar markeert を het object. 起きました is de beleefde verleden vorm van 起きる. In deze zin betekent 起きる “gebeuren” of “plaatsvinden”, dus 起きました geeft aan dat de gebeurtenis al heeft plaatsgevonden. Dezelfde vorm kan in een andere context ook “opstaan” betekenen, maar de combinatie met 何が en de vaste vertaling ondersteunt hier “gebeuren”. De beleefde niet-verleden vorm is 起きます; de gewone verleden vorm is 起きた. か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande zin een vraag. De volgorde is hier: plaats (ここで) + vraagwoord als onderwerp (何が) + werkwoord in de beleefde verleden vorm (起きました) + vraagmarkering (か). Samen vormt ここで何が起きましたか？ de vraag “Wat is hier gebeurd?” De zin vraagt welke gebeurtenis op de genoemde plaats heeft plaatsgevonden. De vorm is beleefd en geschikt voor een neutrale vraag.

4. 今何時ですか？

   Hoe laat is het?

   今

   nu

   何時

   hoe laat

   ですか

   vraagvorm: is het?

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier “nu”. Het is een zelfstandig naamwoord/tijdsaanduiding en kan ook in andere zinnen het huidige moment aangeven. Voorbeeld: 今行きます。 — “Ik ga nu.” 何時 betekent “hoe laat” of letterlijk “welke tijd” wanneer het naar het tijdstip op de klok vraagt. In deze vraag wordt het gelezen als なんじ (nanji). Vergelijk 何時に来ますか。 — “Hoe laat kom je?”; に markeert daar het tijdstip waarop de handeling plaatsvindt. ですか vormt hier een beleefde vraag. です is de beleefde vorm van de koppelwerkwoordachtige uitdrukking “zijn”, en か maakt van de voorafgaande mededeling een vraag. In 何時ですか wordt dus naar het tijdstip gevraagd. Voorbeeld: これは何ですか。 — “Wat is dit?” Samen geeft 今何時ですか？ de betekenis “Hoe laat is het nu?” De vraag gebruikt 今 om het gevraagde tijdstip aan het huidige moment te koppelen, 何時 om naar het uur/de kloktijd te vragen, en ですか om dit beleefd als vraag te formuleren.

5. いつ来ますか？

   Wanneer kom je?

   いつ

   wanneer

   来ます

   komen

   か

   vraagmarkeerder

   Uitgebreide uitleg

   いつ betekent hier ‘wanneer’ en vraagt naar het tijdstip van een gebeurtenis. Het kan vooraan in een vraag staan: いつ来ますか？ = ‘Wanneer kom je?’. 来ます is de beleefde niet-verleden vorm van 来る (‘komen’). De vorm 来る is de basisvorm; in beleefde stijl wordt die 来ます. Deze vorm kan, afhankelijk van de context, naar het heden of de toekomst verwijzen. Voorbeeld: 明日来ます。 — ‘Ik kom morgen.’ か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande zin een vraag. Het is hier dus geen zelfstandig woord voor een inhoudelijk begrip, maar een vraagpartikel. Bijvoorbeeld: 来ますか？ — ‘Kom je?’ Samen betekent いつ + 来ます + か: ‘Wanneer kom je?’ De vraag gebruikt de beleefde vorm van ‘komen’ en vraagt specifiek naar het tijdstip.

6. どうして遅れたのですか？

   Waarom ben je laat?

   どうして

   waarom

   遅れた

   was te laat

   のですか？

   is het zo dat …?

   Uitgebreide uitleg

   どうして betekent hier ‘waarom’ en vraagt naar de reden. Het is een vraagwoord; vergelijk なぜ, dat vaak wat formeler klinkt. Voorbeeld: どうして来ませんか。 — ‘Waarom kom je niet?’ 遅れた is de verleden vorm van 遅れる (‘te laat komen’, ‘vertraging oplopen’). De vorm 遅れた beschrijft hier dat de aangesprokene te laat was. 遅れる is een intransitief werkwoord: het onderwerp loopt zelf vertraging op; het is niet hetzelfde als 遅らせる (‘iets of iemand vertragen’). Voorbeeld: 電車が遅れた。 — ‘De trein had vertraging.’ のですか？ vormt een verklarende vraag. の maakt van de voorafgaande inhoud een uitlegbare situatie, です maakt de formulering beleefd en か markeert de vraag. Na een werkwoord staat hier de gewone vorm 遅れた vóór の; het geheel vraagt dus beleefd naar de reden of achtergrond, niet alleen naar het kale feit. In informelere taal kan dezelfde constructie als の？ verschijnen. Samen betekent どうして + 遅れた + のですか？: ‘Waarom ben je te laat?’ De vraag richt zich op de reden waarom de aangesprokene te laat kwam.