Gezondheid en temperatuur | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 暑すぎます。

   Het is te warm.

   暑

   warm/heet (van het weer)

   すぎます

   te veel; te ...

   Uitgebreide uitleg

   暑 betekent hier “warm/heet” in verband met het weer. Het hoort bij het bijvoeglijk naamwoord 暑い (“warm/heet”); in deze vorm staat alleen de stam vóór すぎます. Een bruikbaar contrast uit de context is 寒い (“koud”): 暑い en 寒い beschrijven tegengestelde temperaturen. すぎます komt van すぎる en voegt de betekenis “te veel” of “overmatig” toe aan wat eraan voorafgaat. Na een i-adjectief zoals 暑い valt de slot-い weg vóór すぎる: 暑い → 暑すぎる (“te warm zijn”). すぎます is hiervan de beleefde niet-verleden vorm. Hetzelfde patroon zie je in 寒すぎます: 寒い → 寒すぎます (“te koud”). Samen vormen 暑 en すぎます de uitdrukking 暑すぎます: “Het is te warm.” De Japanse zin laat het onderwerp weg; de vaste vertaling maakt duidelijk dat het hier om de temperatuur of het weer gaat. De beleefde vorm maakt de uitspraak geschikt voor een neutrale, beleefde situatie.

2. 寒すぎます。

   Het is te koud.

   寒すぎます

   te koud zijn

   Uitgebreide uitleg

   寒すぎます betekent hier dat het te koud is. De uitdrukking kan zonder genoemd onderwerp over de omgeving of het weer gaan; de Nederlandse vertaling maakt geen specifieke persoon als onderwerp noodzakelijk. 寒すぎます is opgebouwd uit het bijvoeglijk naamwoord 寒い (“koud”) en すぎる (“te veel zijn; te ver gaan”). Bij een い-bijvoeglijk naamwoord valt de slot-い weg vóór すぎる: 寒い → 寒すぎる. De beleefde vorm van すぎる is すぎます, dus 寒すぎます is de beleefde vorm van “te koud zijn”. Het patroon is: [bijvoeglijk naamwoord zonder い] + すぎます = “te [bijvoeglijk naamwoord] zijn”. Bijvoorbeeld: 高すぎます。 = “Het is te duur.” Hier draagt 高い (“duur”) de betekenis “duur”; すぎます voegt het idee “te veel” toe. In de vorige context staat 暑すぎます, met 暑い (“warm/heet”) in hetzelfde patroon. Dat contrast laat zien dat すぎます niet zelf “koud” of “warm” betekent: het maakt de voorafgaande beschrijving overdreven of boven de gewenste grens. Als geheel zegt 寒すぎます。 dus beleefd: “Het is te koud.”

3. 私はとても疲れています。

   Ik ben erg moe.

   私は

   ik

   とても

   erg

   疲れています

   moe zijn

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en は, de topicmarkeerder. Het onderwerp van gesprek wordt hiermee als “wat mij betreft” geïntroduceerd. 私 is een gebruikelijke eerste-persoonsvorm; de vorm verandert hier niet door het geslacht van de spreker. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” とても versterkt het volgende woord en betekent hier “erg”. Het staat vóór de beschrijving die het versterkt. Voorbeeld: とても寒いです。 — “Het is erg koud.” 疲れています komt van het werkwoord 疲れる (“moe worden” of “vermoeid raken”). In deze zin beschrijft 疲れている de toestand “moe zijn”; ます maakt de uiting beleefd. De vorm is dus niet simpelweg een verleden tijd: de spreker geeft de huidige toestand aan. Voorbeeld: 彼は疲れています。 — “Hij is moe.” Samen vormen de delen: 私は (“wat mij betreft/ik”) + とても (“erg”) + 疲れています (“ben moe”). De volledige betekenis is: “Ik ben erg moe.”

4. 私はとてもお腹が空いています。

   Ik heb erg veel honger.

   私は

   ik; als gespreksonderwerp

   とても

   erg; heel

   お腹

   buik; maag

   空いています

   leeg zijn

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en de topicmarkeerder は. は maakt 私 tot het gespreksonderwerp; het betekent niet automatisch dat dit woord de uitvoerder van een handeling is. Een herbruikbaar patroon is 私は + beschrijving, bijvoorbeeld 私は学生です。 — “Ik ben student.” とても is een bijwoord dat een beschrijving versterkt: “erg” of “heel”. Het verandert niet van vorm voor persoon of aantal. お腹 betekent “buik” of “maag”. In combinatie met お腹が空いています verwijst het naar het gevoel van een lege maag en daardoor naar honger. Het is een zelfstandig naamwoord; de grammaticale markeerder が staat er direct na. 空いています is de beleefde niet-verleden vorm van 空いている, gevormd uit 空く. 空く kan onder meer “leeg raken” of “vrij komen” betekenen. In de combinatie お腹が空いています beschrijft 空いています de actuele toestand van een lege maag; die combinatie betekent “honger hebben”. De vorm 〜ています geeft hier een aanhoudende of geldende toestand weer. Een bruikbaar voorbeeld is お腹が空いています。 — “Ik heb honger.” Samen vormen 私は + とても + お腹が空いています de betekenis “Ik heb erg veel honger.” 私は zet de spreker als gespreksonderwerp neer, とても versterkt de toestand, en お腹が空いています beschrijft de honger als een actuele toestand. De beleefde vorm past in een neutrale of beleefde situatie.

5. 私はとても喉が渇いています。

   Ik heb erg veel dorst.

   私は

   ik (als onderwerp)

   とても

   erg; heel

   喉

   keel

   喉が渇いています

   dorst hebben

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en は, de topicmarkeerder. 私 is een gebruikelijke eerste-persoonsvorm; de vorm zelf is niet uitsluitend beleefd. は zet dit onderwerp of deze topic centraal. In deze zin gaat het dus over de spreker. とても versterkt de daaropvolgende beschrijving: “erg” of “heel”. Het verandert niet wie dorst heeft, maar de mate ervan. 喉 betekent “keel”. Het is hier het lichaamsdeel dat in de Japanse uitdrukking voor dorst als onderwerp wordt genoemd. In 喉が渇いています markeert が het grammaticale onderwerp: letterlijk is “de keel droog”. 渇く is de basisvorm voor “droog worden” en, in deze gebruikswijze, “dorst krijgen/hebben”. De vorm 渇いて is de verbindingsvorm van 渇く; います geeft hier een aanhoudende toestand aan. Samen betekent dit natuurlijk “dorst hebben” of “dorstig zijn”. Vergelijkbaar patroon: お腹が空いています betekent “honger hebben”; letterlijk wordt ook daar een lichamelijke toestand beschreven. Dit is een nieuw voorbeeld van hetzelfde soort patroon, niet een extra betekenis die in de vaste zin staat. Samen vormen 私は (“wat mij betreft/ik”), とても (“erg”) en 喉が渇いています (“dorst hebben”) de betekenis: “Ik heb erg veel dorst.”

6. 気分が悪いです。

   Ik voel me ziek.

   気分

   gevoel; gesteldheid

   悪い

   slecht; niet goed

   です

   beleefde slotvorm

   Uitgebreide uitleg

   気分 betekent hier “gevoel” of “lichamelijke gesteldheid”. In combinatie met 悪い gaat het om hoe iemand zich voelt, niet om een slecht karakter of een slechte morele eigenschap. Een bruikbaar patroon is 気分が + [beschrijving]: 気分がいいです。 betekent bijvoorbeeld “Ik voel me goed.” 悪い betekent hier “niet goed” en vormt als i-adjectief het gezegde. De basisvorm is 悪い; belangrijke vormen zijn 悪くない (“niet slecht/niet goed”, afhankelijk van de context) en 悪かった (“was niet goed”). In 気分が悪い beschrijft het adjectief de toestand die met 気分 wordt uitgedrukt. De partikel が markeert daarbij het onderwerp van de beschrijving. です maakt de uiting beleefd. Na een i-adjectief zoals 悪い voegt です beleefdheid toe; het verandert de kernvorm van het adjectief niet. Vergelijk 気分が悪い。 (neutraal/informeel) met 気分が悪いです。 (beleefd). Samen vormen 気分が悪いです de beleefde mededeling “Ik voel me ziek.” De Japanse formulering beschrijft letterlijk dat iemands toestand of gevoel niet goed is; de vaste Nederlandse vertaling geeft die betekenis natuurlijk weer.