Basisstaten, voorbereiding en tijd | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 私は気分がよくなりました。

   Ik voel me beter.

   私は

   ik; wat mij betreft

   気分

   gevoel; gesteldheid

   よく

   goed

   なりました

   is geworden; werd

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en は, dat het onderwerp van gesprek markeert. In deze zin is “ik” de persoon die zich beter voelt. は is niet zelf een betekenis voor “ik”; het markeert de rol van 私 als thema. Een herbruikbaar patroon is Xは, waarbij X het besproken thema is. 気分 betekent hier iemands gevoel of lichamelijke gesteldheid. In de combinatie 気分がよくなる gaat het om zich beter gaan voelen. Het woord 気分 is een zelfstandig naamwoord; de verandering wordt uitgedrukt door よくなる. よく is hier de bijwoordelijke vorm van いい (“goed”). Voor “goed worden” staat dus よくなる, niet いいなる. Vergelijk als voorbeeld: 気分がいいです。 — “Ik voel me goed.” In de vaste zin drukt 気分がよくなりました uit dat die toestand beter is geworden. なりました is de beleefde verleden vorm van なる (“worden; veranderen”). De vormketen is なる → なります (beleefd, niet-verleden) → なりました (beleefd, verleden). Hier beschrijft de vorm een verandering die als bereikt wordt voorgesteld. Als voorbeeld: 天気がよくなりました。 — “Het weer is beter geworden.” Samen vormen 私は + 気分がよく + なりました de herbruikbare structuur Xは 気分がよくなりました: “X voelt zich beter”, letterlijker “X' gevoel of gesteldheid is beter geworden”. De hele uiting betekent daarom: “Ik voel me beter.”

2. 私はとても忙しいです。

   Ik ben erg druk.

   私は

   ik; wat mij betreft

   とても

   erg; heel

   忙しい

   druk

   です

   beleefde slotvorm

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp van gesprek. 私 (watashi) is een beleefde, veelgebruikte vorm voor “ik”; は markeert het onderwerp of de topic en wordt in deze combinatie als wa uitgesproken. Een herbruikbaar patroon is Xは ...です: “Wat X betreft, ...” of natuurlijker “X is ...”. とても betekent “erg” of “heel” en versterkt het woord dat erop volgt. Het staat hier vóór 忙しい, net zoals in とても寒いです — “Het is erg koud.” 忙しい betekent hier “druk” in de zin van veel te doen of weinig vrije tijd hebben. Dit is een zogenoemd i-adjectief: de woordenboekvorm is al 忙しい, en die vorm kan als predicaat staan. In een beleefde zin wordt hij gevolgd door です, dus 忙しいです betekent “is druk” of, met 私, “ben druk”. De negatieve vorm is 忙しくないです — “ben/is niet druk”. です is de beleefde slotvorm. Bij het i-adjectief 忙しい voegt です vooral beleefdheid toe; het maakt niet de basisvorm van het adjectief. Vergelijk informeel 忙しい met beleefd 忙しいです. Samen vormen de delen 私は + とても + 忙しい + です: “Wat mij betreft: erg druk” → “Ik ben erg druk.” De Japanse volgorde plaatst de versterker vóór het adjectief, en de zin eindigt met de beleefde vorm.

3. 私は今、準備ができています。

   Ik ben nu klaar.

   私は

   ik; wat mij betreft

   今

   nu

   準備

   voorbereiding

   ができています

   is klaar

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” en maakt 私 tot het gespreksonderwerp: de spreker. は markeert het onderwerp of thema; het betekent niet op zichzelf “ik”. 私 is een neutraal woord voor “ik”; de beleefdheid van deze zin komt niet uitsluitend door 私. In 私は学生です。 betekent het bijvoorbeeld: “Ik ben student.” 今 betekent “nu” en plaatst de beschreven toestand in het huidige moment. In 今、休みます。 betekent het bijvoorbeeld: “Ik rust nu.” 準備 betekent “voorbereiding”. In 準備ができる is het de voorbereiding waarvan wordt gezegd dat die klaar is. が markeert daarbij wat klaar is. In 準備をします betekent 準備 nog steeds “voorbereiding”, maar is het datgene waarmee iemand bezig is: “Ik bereid me voor.” ができています vormt hier, samen met het voorafgaande 準備, de betekenis “is klaar” of “is gereed”. De basisvorm van できています is できる; afhankelijk van de constructie kan できる onder meer “kunnen” of “gereed zijn” betekenen. In deze zin staat できている, met de beleefde uitgang ます: できています. ている beschrijft hier een bestaande resultaattoestand, dus dat de voorbereiding nu klaar is. De negatieve vorm in het volgende contextvoorbeeld is 準備ができていません: “de voorbereiding is niet klaar”. Samen vormen 私は + 今 + 準備ができています de betekenis “Ik ben nu klaar.” De Japanse zin beschrijft dit via de toestand van de voorbereiding. です staat niet in deze uiting; de beleefde vorm hier is できています, met ます.

4. 私は準備ができていません。

   Ik ben niet klaar.

   私は

   ik

   準備

   voorbereiding

   ができていません

   is niet klaar

   Uitgebreide uitleg

   私は maakt 私 ("ik") tot het onderwerp of gespreksthema; は is hier de thematische partikel. De vorm 私 verandert niet omdat de spreker bijvoorbeeld beleefd spreekt. Een bruikbaar patroon is Xは ...です: "Wat X betreft, ...". 準備 betekent hier "voorbereiding". In de vaste uitdrukking 準備ができる betekent het geheel niet letterlijk alleen "voorbereiding kan", maar "klaar of voorbereid zijn". 準備 is een zelfstandig naamwoord; het is niet de vorm van een werkwoord. Voorbeeld: 準備ができました。 — "Ik ben klaar." (Hier wordt dezelfde uitdrukking bevestigend gebruikt.) ができていません bevat が, dat 準備 als het grammaticale onderwerp van de uitdrukking markeert, en できていません, de beleefde ontkenning van de toestand できている: "is niet klaar". De kernvorm できる kan afhankelijk van de context "kunnen" of "mogelijk zijn" betekenen, maar in 準備ができている beschrijft zij het resultaat of de toestand dat iets klaar is. De vorm できていません zegt dat die toestand nu niet geldt; zij drukt hier niet simpelweg een verleden gebeurtenis uit. Samen vormen 私は + 準備が + できていません de beleefde zin "Ik ben niet klaar". De Japanse zin noemt de spreker als thema en zegt dat diens voorbereiding niet in de toestand van gereedheid is. De contextuele verwijzing naar voorbereiding wordt dus als toestand uitgedrukt, niet met een afzonderlijk bijvoeglijk naamwoord voor "klaar".

5. 私はもっと時間が必要です。

   Ik heb meer tijd nodig.

   私は

   ik

   もっと

   meer

   時間

   tijd

   が必要です

   nodig zijn

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (watashi, “ik”) en は (wa), de topicmarkeerder. Hier maakt de spreker “ik” tot gespreksonderwerp; in deze zin is ik ook degene die de behoefte heeft. Grammaticaal markeert は echter het topic, niet noodzakelijk het onderwerp van de handeling. 私 verandert niet van vorm voor enkelvoud of meervoud. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” もっと betekent hier “meer” en versterkt de hoeveelheid 時間. Het is een bijwoord; het verandert dus niet mee met het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: もっと水が必要です。 — “Ik heb meer water nodig.” 時間 (jikan) betekent “tijd”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan zonder apart meervoudsachtervoegsel zowel tijd in het algemeen als een hoeveelheid tijd aanduiden. Voorbeeld: 時間があります。 — “Ik heb tijd.” が必要です drukt uit dat iets noodzakelijk is: 必要 (hitsuyō) betekent “nodig/noodzakelijk” en です is de beleefde vorm van de koppelwerkwoordconstructie. In het patroon Xが必要です staat X voor wat nodig is; が markeert dat noodzakelijke element. Voorbeeld: 助けが必要です。 — “Ik heb hulp nodig.” Samen vormen de delen 私は + もっと時間が必要です: “Ik heb meer tijd nodig.” De Japanse constructie presenteert tijd als datgene wat noodzakelijk is; het Nederlands vertaalt dezelfde betekenis natuurlijk met “hebben ... nodig”. De beleefde vorm です maakt de zin geschikt voor neutrale, beleefde gesprekken.

6. あなたは時間がありますか。

   Heb je tijd?

   あなたは

   jij, als gespreksthema

   時間

   tijd

   ありますか

   is er? / heb je?

   Uitgebreide uitleg

   あなたは betekent hier “jij” als gespreksthema: “wat jou betreft…”. あなた is een persoonlijk voornaamwoord voor “jij”, maar Japanse voornaamwoorden worden vaak weggelaten als de context duidelijk is. は markeert het thema; dat maakt あなたは niet automatisch tot het grammaticale onderwerp. 時間 betekent “tijd”. Hier gaat het om beschikbare tijd, niet om een specifiek tijdstip. Het is een zelfstandig naamwoord. In combinatie met ある ontstaat een veelgebruikt patroon voor iets dat beschikbaar is: 時間があります betekent “tijd hebben” of letterlijker “tijd beschikbaar hebben”. ありますか bestaat uit de beleefde vorm あります van ある en de vraagpartikel か. ある wordt gebruikt voor het bestaan of beschikbaar zijn van niet-levende zaken. Met 時間 kan het daarom “tijd hebben” uitdrukken. か maakt de zin tot een vraag. Voorbeeld: 時間があります。 betekent “Ik heb tijd.”; 時間がありますか。 betekent “Heb je tijd?” Samen vormen de delen あなたは + 時間 + ありますか: “Wat jou betreft, is er tijd?” In natuurlijk Nederlands is dat “Heb je tijd?” De beleefde vorm あります maakt de vraag neutraal en beleefd.