Basisbezit en kunnen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. これを持っています。

   Ik heb deze.

   これ

   deze

   持っています

   heb

   Uitgebreide uitleg

   これ betekent hier “deze” of “dit”, als zelfstandig aanwijzend woord voor iets dat als nabij wordt aangewezen. Het woord noemt zelf geen meervoud en verandert niet volgens grammaticaal geslacht. Een vergelijkbaar woord voor iets dat verder weg is, is それ. 持っています is de beleefde vorm die hier “heb” betekent: 持つ = “hebben” of letterlijk “vasthouden”, en 持っています geeft in deze zin een bestaande toestand van bezit aan. De vorm eindigt op ます, dus hij is beleefd. Het onderwerp wordt in het Japans vaak niet uitgesproken; de Nederlandse vertaling maakt hier duidelijk dat de spreker iets heeft. In de aansluitende zin staat de ontkenning 持っていません, “heb niet”. Samen betekent これを持っています。 letterlijk ongeveer “Deze heb ik” en natuurlijk Nederlands: “Ik heb deze.” これ is het aangewezen object, を markeert dat object, en 持っています zegt dat de spreker het bezit.

2. それを持っていません。

   Ik heb het niet.

   それ

   het

   持っていません

   niet hebben

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “het” en verwijst naar iets dat in de situatie als bekend wordt behandeld. Het is een aanwijzend voornaamwoord; het precieze referent wordt in de vaste zin niet nader benoemd. Vergelijk het contrast uit de context: これ betekent “deze/dit” voor iets dat als nabij wordt aangewezen, terwijl それ hier “het” aanduidt. 持っていません betekent hier “heb niet”. De basisvorm is 持つ, met de algemene betekenis “hebben” of “vasthouden/dragen”, afhankelijk van de context. In deze zin staat de vorm 持っている: 持つ krijgt de te-vorm 持って en いる drukt een voortduring of bestaande toestand uit. Bij bezit wordt dat natuurlijk als “hebben” vertaald. De negatieve beleefde vorm is 持っていません; ません maakt de uitdrukking negatief en ます/ません markeert een beleefde stijl. Een bruikbaar patroon is Nを持っています = “ik heb N” en Nを持っていません = “ik heb N niet”. を staat na それ en markeert datgene waarop de handeling of toestand betrekking heeft. Samen vormen それを dus “het” als object van 持っていません. De hele zin wordt opgebouwd als それを (“het”) + 持っていません (“heb niet”): “Ik heb het niet.” De Japanse zin laat het onderwerp weg; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat dit onderwerp hier “ik” is. De beleefde vorm maakt de formulering geschikt voor een neutrale, beleefde uitwisseling.

3. それができます。

   Ik kan het doen.

   それ

   dat/het

   が

   onderwerpmarkering

   できます

   kan doen

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “het” of “dat”: volgens de vaste vertaling verwijst het naar datgene wat de spreker kan doen. Het is een zelfstandig gebruikt aanwijzend woord; de precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in deze zin zelf niet nader benoemd. が markeert それ als het grammaticale onderwerp van de zin. In dit geval staat dus “het/dat” centraal als datgene waarvoor de mogelijkheid wordt uitgedrukt. Het Japanse onderwerp van de handeling “ik” wordt niet afzonderlijk uitgesproken; de vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat de spreker de uitvoerder is. できます is de beleefde niet-verleden vorm van できる, “kunnen” of “mogelijk zijn”. De vorm bestaat in deze gebruiksvorm uit de stam でき met ます. Hier drukt hij uit dat de spreker in staat is de bedoelde handeling uit te voeren. De volgende contextzin gebruikt de ontkennende beleefde vorm できません: “niet kunnen doen”. Samen vormen de delen それが (“het/dat als onderwerp”) en できます (“is mogelijk / kan”) de betekenis “Ik kan het doen.” Het onderwerp van “kunnen” is in het Japans niet expliciet genoemd, maar wordt in de vaste vertaling als de spreker weergegeven. De beleefde vorm past bij een neutrale, beleefde mededeling.

4. それができません。

   Ik kan het niet doen.

   それ

   dat; het

   できません

   kan niet

   Uitgebreide uitleg

   それ それ is een aanwijzend voornaamwoord: “dat” of, zoals in de vaste vertaling, “het”. Het verwijst hier naar iets dat de spreker niet kan doen; de precieze zaak wordt niet in deze zin benoemd. In Japanse zinnen staat het voorwerp of de handeling die mogelijk is vaak met が bij できる. できません できません is de beleefde ontkenning van できる (“kunnen”, “mogelijk zijn”). De nuttige vormreeks is: できる → できない (neutraal/alledaags negatief) → できません (beleefd negatief). De vorm drukt hier uit dat de spreker iets niet kan doen. Japanse werkwoordsvormen veranderen hierbij niet naar persoon of aantal; “ik” komt uit de vaste vertaling en uit de context, niet uit een aparte Japanse persoonsuitgang. それができません それ (“dat/het”) wordt met が verbonden aan できません (“kan niet”). Samen betekent dit: “Ik kan het niet doen.” De eerdere zin それができます。 gebruikt de positieve vorm できます en vormt daarmee een direct contrast met de ontkenning できません. De zin zegt alleen dat de spreker het niet kan; de reden wordt niet gegeven.

5. 私を手伝ってくれますか。

   Kun je me helpen?

   私を

   mij

   手伝って

   helpen

   くれますか

   wil je het voor mij doen?

   Uitgebreide uitleg

   私を betekent hier “mij”. 私 is een eerste-persoonspronomen en を markeert het directe object van de handeling. De vaste vertaling maakt duidelijk dat dit naar de spreker verwijst: de spreker is degene die geholpen wordt. 手伝って komt van het werkwoord 手伝う (“helpen”). Dit is de て-vorm: 手伝う → 手伝って. Hier staat die vorm niet op zichzelf, maar verbindt ze het werkwoord met くれる. Voorbeeld: 手伝ってください。 — “Help alstublieft.” くれますか is een beleefde vraag met de betekenis “wil je het voor mij doen?”. くれる drukt uit dat iemand iets ten gunste van de spreker doet; ます maakt de vorm beleefd en か markeert de vraag. Samen met de voorafgaande て-vorm ontstaat het patroon werkwoord in て-vorm + くれますか, waarmee je beleefd vraagt of iemand iets voor jou wil doen. In deze zin is die handeling 手伝う (“helpen”). Samen betekent 私を手伝ってくれますか。: “Kun je me helpen?” De spreker vraagt de aangesprokene beleefd om de spreker te helpen.

6. これができますか。

   Kun je dit doen?

   これ

   dit

   できます

   kunnen doen

   か

   vraaguiting

   Uitgebreide uitleg

   これ betekent hier “dit”. Het is een aanwijzend voornaamwoord: het verwijst naar iets dat in de situatie als dichtbij of als het besproken object wordt aangewezen. Het woord zelf geeft niet aan wat dat object precies is. できます is de beleefde niet-verleden vorm van できる, “kunnen” of “mogelijk zijn”. In deze zin krijgt het door de context de betekenis “kunnen doen”. できる is de basisvorm; できます is de beleefde vorm die je bijvoorbeeld in een gesprek met een klant of onbekende gebruikt. Voorbeeld: 日本語ができます。 — “Ik kan Japans.” か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een vraag. Het verandert できます niet in een aparte vraagvorm. Een vergelijkbaar patroon is できますか。 — “Kunt u het doen?” Samen vormen de delen これ + できます + か: “Dit, kunt u het doen?” In natuurlijk Nederlands: “Kun je dit doen?” De beleefde Japanse vorm maakt de vraag beleefd; de zin specificeert niet wat “dit” precies is.