Basisvragen om toestemming | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. これを使ってもいいですか。

   Mag ik dit gebruiken?

   これ

   dit

   使ってもいいですか

   mag ik gebruiken?

   Uitgebreide uitleg

   これ betekent hier “dit”: een aanwijzend voornaamwoord voor iets dat als nabij of als het relevante object wordt aangewezen. Het verwijst in deze zin naar het voorwerp dat de spreker wil gebruiken; de zin specificeert niet welk voorwerp dat is. Andere vormen uit dezelfde reeks zijn それ (“dat bij de gesprekspartner” of eerder genoemd) en あれ (“dat daar, verder weg”). 使ってもいいですか is een beleefde vraag om toestemming: “mag ik gebruiken?”. 使って is de te-vorm van het werkwoord 使う (“gebruiken”). In het patroon werkwoord in de te-vorm + もいいですか betekent もいい letterlijk dat het ook goed is, en als geheel vraagt het of de handeling toegestaan is. De beleefde vraaguitgang ですか maakt de vraag beleefd; hij verandert de handeling zelf niet. Voorbeeld: ここに座ってもいいですか。 — “Mag ik hier zitten?” Ook daar staat de te-vorm (座って) vóór もいいですか; alleen het werkwoord en dus de gevraagde handeling veranderen. Samen betekent これを使ってもいいですか。: “Mag ik dit gebruiken?” を markeert これ als het object van 使う, waarna 使ってもいいですか om toestemming voor die handeling vraagt.

2. ここに座ってもいいですか。

   Mag ik hier zitten?

   ここ

   hier

   座って

   zitten / gaan zitten

   もいいですか

   is dat goed?

   Uitgebreide uitleg

   ここ betekent hier en is een plaatsaanduidend aanwijzend woord. In deze zin wordt het met に verbonden: ここに betekent ‘hier, op deze plaats’. ここ verwijst naar een plaats die als dichtbij de spreker of de gesprekssituatie wordt opgevat. Ter vergelijking: そこ verwijst doorgaans naar een plaats bij de aangesprokene, en あそこ naar een plaats die verder van beiden ligt. 座って komt van het werkwoord 座る, ‘zitten’ of ‘gaan zitten’. De vorm 座って is de te-vorm: 座る → 座って. Hier is die vorm geen zelfstandig bevel; samen met het volgende toestemmingspatroon maakt hij een vraag. Voorbeeld: ここに座ってください。— ‘Ga alstublieft hier zitten.’ Met ください vormt de te-vorm hier een beleefd verzoek. もいいですか is hier het slot van het patroon V-てもいいですか, waarmee je beleefd vraagt of een handeling is toegestaan. De voorafgaande te-vorm en も vormen samen de verbinding ても; いい betekent hier ‘goed’ of ‘in orde’, です maakt de formulering beleefd en か markeert de vraag. Voorbeeld: これを使ってもいいですか。— ‘Mag ik dit gebruiken?’ Bij een ander werkwoord blijft het patroon hetzelfde: 入ってもいいですか。— ‘Mag ik binnenkomen?’ Samen vormen ここに座ってもいいですか。 de beleefde toestemmingsvraag ‘Mag ik hier zitten?’. ここに geeft de plaats aan, 座って benoemt de handeling in de te-vorm, en もいいですか maakt daarvan de vraag of die handeling toegestaan is. Het onderwerp ‘ik’ staat in het Japans onuitgesproken; in de vaste vertaling is dat de persoon die om toestemming vraagt.

3. 入ってもいいですか。

   Mag ik binnenkomen?

   入って

   binnenkomen / naar binnen gaan

   もいいですか

   is het goed?

   Uitgebreide uitleg

   入って komt van 入る, “binnenkomen” of “naar binnen gaan”. 入る is een werkwoord op -る met de て-vorm 入って. Die vorm kan vóór een verdere uitdrukking staan. Voorbeeld: 入ってください。 — “Kom binnen, alstublieft.” Hier vormt 入って samen met ください een beleefd verzoek; de て-vorm vraagt dus niet op zichzelf om toestemming. もいいですか betekent in deze constructie ongeveer “is het goed?”. Samen met een voorafgaande て-vorm vormt het het patroon werkwoord in て-vorm + もいいですか, waarmee je beleefd toestemming vraagt. いい betekent hier “goed” of “aanvaardbaar”, en ですか maakt de uitdrukking beleefd vragend. Voorbeeld: 見てもいいですか。 — “Mag ik het zien?” 見て is daar de て-vorm van 見る; het patroon blijft hetzelfde. Samen betekent 入って + もいいですか: “Mag ik binnenkomen?” De spreker vraagt beleefd of naar binnen gaan toegestaan is.

4. それを見てもいいですか。

   Mag ik het zien?

   それ

   het; datgene

   見て

   zien; bekijken

   もいいですか

   mag ...?

   Uitgebreide uitleg

   それ verwijst hier naar het bedoelde ding en wordt in de vaste vertaling weergegeven als “het”. Het is een aanwijzend voornaamwoord; de precieze referent wordt in de gegeven zin niet benoemd. Andere vormen uit dezelfde reeks zijn bijvoorbeeld これ voor iets bij de spreker en あれ voor iets verder van beide gesprekspartners. 見て komt van het werkwoord 見る (“zien; bekijken”). 見て is de te-vorm. In deze zin staat die vorm vóór de toestemmingconstructie; de te-vorm draagt dus niet op zichzelf de betekenis “mag”. Een eenvoudig voorbeeld is 映画を見ている — “Ik ben een film aan het bekijken.” もいいですか maakt, samen met de voorafgaande te-vorm, de herbruikbare patroonvorm 〜てもいいですか (“Mag ik …?”). も volgt hier op de te-vorm, en いいですか vraagt of iets toegestaan is. De beleefde vorm ですか maakt er een beleefde vraag van. Dezelfde structuur kan bijvoorbeeld in 入ってもいいですか voorkomen: “Mag ik binnenkomen?” Samen vormen それを (“het” als object) en 見てもいいですか de vraag: “Mag ik het zien?” Daarbij is を het objectmarkerende deel na それ, en 見てもいいですか vraagt toestemming om die handeling uit te voeren.

5. それを試してもいいですか。

   Mag ik het proberen?

   それ

   dat; het

   試して

   proberen

   もいいですか

   mag ...?

   Uitgebreide uitleg

   それ betekent hier “dat” of, zoals in de vaste vertaling, “het”: een aanwijzend voornaamwoord voor iets dat al uit de context bekend is. De precieze referent wordt in deze ene zin niet genoemd. 試して is de te-vorm van 試す (“proberen; testen”). De te-vorm verbindt dit werkwoord met een volgende uitdrukking. In 試してもいいですか vormt 試して samen met もいいですか de vaste toestemmingstructuur V-てもいいですか — “mag ik V-en?” Een voorbeeld is ここに座ってもいいですか。 — “Mag ik hier zitten?” もいいですか draagt in deze combinatie de vraag naar toestemming: letterlijk wordt gevraagd of iets “ook goed” is. か maakt er een vraag van. De combinatie moet hier niet los van het voorafgaande werkwoord worden gelezen; met 試して ontstaat de betekenis “mag ik het proberen?”. Samen is それを試してもいいですか。 opgebouwd als それを (“het/dat” als object) + 試してもいいですか (“mag ik proberen?”). De hele uiting betekent daarom: “Mag ik het proberen?”

6. これをもらってもいいですか。

   Mag ik dit hebben?

   これ

   dit

   もらって

   krijgen; aannemen

   てもいいですか

   mag ik ...?

   Uitgebreide uitleg

   これ betekent hier ‘dit’: een zaak die de spreker aanwijst of als dichtbij/actueel presenteert. Het is een aanwijzend woord voor een zaak; de vorm verandert niet voor enkelvoud of meervoud. In de vorige zin staat それ, ‘dat’, voor een zaak die niet op dezelfde manier als これ wordt aangewezen. もらって komt van もらう, ‘krijgen’ of ‘aannemen’. De vorm もらって is de て-vorm. Die vorm wordt hier gevolgd door een constructie die toestemming vraagt. In deze zin gaat het, volgens de vaste vertaling, om iets van iemand mogen krijgen of aannemen. Voorbeeld: プレゼントをもらう betekent ‘een cadeau krijgen’. てもいいですか vormt met een werkwoordelijke て-vorm het patroon V-てもいいですか, ‘mag ik V-en?’ of letterlijker ‘is het goed als ik V?’. いい betekent hier dat iets toegestaan is; ですか maakt de uiting beleefd vragend. De て in deze quote is tegelijk het einde van もらって en het begin van het toestemmingspatroon; het is dus geen afzonderlijk werkwoord. Samen bestaat de zin uit これを (‘dit’ als voorwerp) + もらって (‘krijgen/aannemen’ in de て-vorm) + もいいですか (‘mag ik dat doen?’). De volledige betekenis is: ‘Mag ik dit hebben?’ De zin vraagt beleefd toestemming om het aangewezen voorwerp te krijgen of aan te nemen.