Iets controleren en naar iemands status vragen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. これは大丈夫ですか？

   Is dit goed?

   これ

   dit

   は

   markeert het thema

   大丈夫

   goed; in orde

   ですか？

   beleefde vraagvorm

   Uitgebreide uitleg

   これ betekent hier “dit”. Het is een zelfstandig aanwijzend voornaamwoord voor iets dat de spreker als nabij aanwijst of waarnaar de context verwijst. De zin specificeert niet welk concreet voorwerp bedoeld wordt. Oefenvoorbeeld: それは本です。 — “Dat is een boek.” は markeert het thema van de zin. Het wordt geschreven als は maar in deze functie uitgesproken als “wa”. Het betekent niet op zichzelf “is”; het maakt これ tot het thema waarover de vraag gaat. Hetzelfde patroon staat in het contextvoorbeeld これはあなたのかばんですか？, “Is dit jouw tas?”, waar daarna wordt gevraagd of het om de tas van de aangesprokene gaat. 大丈夫 betekent hier “in orde” of “goed”. Het kan als beschrijvende uitdrukking het gezegde vormen. Met です krijgt het een beleefde vorm. In andere contexten kan 大丈夫 bijvoorbeeld ook uitdrukken dat iets geen probleem is of dat iemand het redt; hier vraagt de spreker of “dit” in orde is. Oefenvoorbeeld: もう大丈夫です。 — “Nu is het goed” of “Nu gaat het weer.” ですか？ maakt van de voorafgaande beschrijving een beleefde vraag. です is hier de beleefde koppelvorm bij 大丈夫, en か markeert de vraag. Samen vormt dit de beleefde vraagvorm die in deze zin neerkomt op “is het in orde?” Oefenvoorbeeld: これは大丈夫ですか？ — “Is dit in orde?” Samen is de opbouw これ + は + 大丈夫 + ですか？: “Wat dit betreft: is het in orde?” De natuurlijke Nederlandse vertaling is daarom “Is dit goed?” of “Is dit in orde?”.

2. これはあなたのかばんですか？

   Is dit jouw tas?

   これは

   dit

   あなたの

   jouw

   かばん

   tas

   ですか

   is het?

   Uitgebreide uitleg

   これは betekent hier “dit”. これ verwijst naar iets dat de spreker als dichtbij aanwijst; は markeert dit element als onderwerp van gesprek, niet noodzakelijk als grammaticaal onderwerp. Bijvoorbeeld: これは本です。 — “Dit is een boek.” あなたの betekent “jouw”. あなた is “jij/u” en の verbindt een bezitter met wat daarna komt: あなたのかばん betekent “jouw tas”. Het bezittelijke patroon is [bezitter]の[zelfstandig naamwoord]; bijvoorbeeld 私の本 betekent “mijn boek”. かばん betekent hier “tas”. Het is het zelfstandig naamwoord voor het voorwerp waarnaar gevraagd wordt. Een eenvoudig voorbeeld is これはかばんです。 — “Dit is een tas.” ですか vormt hier een beleefde ja-neevraag. です is de beleefde koppelvorm in een nominale uitspraak, en か maakt van die uitspraak een vraag. Zonder か staat bijvoorbeeld これはあなたのかばんです。 — “Dit is jouw tas.” Met か wordt dat これはあなたのかばんですか。 — “Is dit jouw tas?” Samen bouwen de delen de vraag op als: “Dit — jouw tas — is het?” In natuurlijk Nederlands is de volledige betekenis: “Is dit jouw tas?” De vraag gebruikt een beleefde vorm en vraagt of het aangewezen voorwerp aan de aangesprokene toebehoort.

3. ここに誰か座っていますか？

   Zit hier iemand?

   ここ

   hier

   に

   op/in

   誰か

   iemand

   座っていますか

   zit ...?

   Uitgebreide uitleg

   ここ betekent hier: de plaats die de spreker aanwijst of als gesprekspunt neemt. Het is een plaatsaanduidend woord; vergelijk そこ voor daar bij de aangesprokene en あそこ voor daar verder weg. Voorbeeld: ここです。 — Het is hier. に markeert hier de plaats waar iemand zich bevindt. In combinatie met een werkwoord van zitten geeft ここに dus aan waar de zittende persoon is. Deze partikel kan ook andere functies hebben, maar in deze zin is de plaatsfunctie relevant. 誰か betekent iemand. 誰 is de vraagvorm wie; met か erachter wordt het een onbepaald persoon: iemand, niet een vraag naar welke persoon. Voorbeeld: 誰か来ました。 — Er is iemand gekomen. 座っていますか komt van 座る, zitten/gaan zitten. De vorm 座っている beschrijft hier de toestand dat iemand zit; de beleefde vorm is 座っています. Het slot か maakt er een beleefde ja-neevraag van. Vergelijk als patroon: V-ていますか — Is iemand bezig met V’en of verkeert iemand in de toestand die door V wordt uitgedrukt? Bij 座る is de natuurlijke betekenis hier: zit iemand? Samen vormen ここに (hier, op deze plaats) en 誰か (iemand) het onderwerp en de plaatsbepaling, terwijl 座っていますか vraagt of die toestand daar aanwezig is. De volledige betekenis is daarom: Zit hier iemand?

4. 今、忙しいですか？

   Ben je nu druk?

   今

   nu

   忙しい

   druk; het druk hebben

   ですか

   vraagpatroon: is het ...?

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier ‘nu’: het plaatst de toestand in het huidige moment. Het is een zelfstandig tijdwoord en kan ook in andere zinnen staan, bijvoorbeeld: 今、行きます。 — ‘Ik ga nu.’ 忙しい betekent hier ‘druk zijn / het druk hebben’. Dit is een zogenoemd i-adjectief; de vorm zelf drukt geen persoon uit. De beleefde vorm in deze zin ontstaat door です erachter te zetten: 忙しいです — ‘het is druk’ of, met een passende onvermelde persoon, ‘je hebt het druk’. Een vergelijkbaar voorbeeld is: 今日は忙しいです。 — ‘Vandaag heb ik het druk.’ ですか maakt de voorafgaande beleefde mededeling tot een vraag. In combinatie met een i-adjectief zoals 忙しい geeft 忙しいですか dus een beleefde vraag naar de toestand. か is hier het vraagpartikel; です draagt de beleefde stijl. De Japanse zin noemt het onderwerp niet expliciet. In deze vaste vertaling is dat onderwerp ‘je’. Samen vormen de delen 今 + 忙しい + ですか de beleefde vraag ‘Ben je nu druk?’. 今 bepaalt wanneer, 忙しい benoemt de toestand en ですか geeft de hele uiting de vraagvorm.

5. 今、準備はできていますか？

   Ben je nu klaar?

   今

   nu

   準備

   voorbereiding

   できていますか

   klaar zijn?

   Uitgebreide uitleg

   今 betekent hier “nu” en verwijst naar het huidige moment. Het kan ook in andere zinnen als tijdsbepaling worden gebruikt. Voorbeeld: 今、行きます。— “Ik ga nu.” 準備 betekent “voorbereiding” of, in deze combinatie, “klaarheid”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 準備は markeert は het onderwerp van gesprek: de voorbereiding wordt als thema genomen. は kan ook een contrast aangeven, maar dat is in deze zin niet nodig om de bedoelde betekenis te begrijpen. Voorbeeld: 準備ができました。— “De voorbereiding is klaar.” できていますか is de beleefde vraagvorm van de constructie できている. De basisvorm できる heeft onder andere de betekenis “kunnen” of “tot stand komen”, maar in de vaste combinatie 準備ができている betekent het dat iets gereed is. できている beschrijft de huidige toestand die het gevolg is van voltooiing; います is hier de beleefde vorm binnen die constructie. Het slot か maakt er een vraag van. In deze zin is de aangesprokene volgens de vertaling “je”; het Japanse onderwerp wordt niet uitgesproken. Samen bestaat de zin uit 今 (“nu”) + 準備は (“wat de voorbereiding betreft”) + できていますか (“is die klaar?”). De natuurlijke volledige betekenis is daarom: “Ben je nu klaar?” Het is een beleefde, neutrale manier om te vragen of de voorbereiding op dit moment voltooid is.

6. 手伝いが必要ですか？

   Heb je hulp nodig?

   手伝い

   hulp

   必要ですか？

   nodig?

   Uitgebreide uitleg

   手伝い betekent hier “hulp”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm verandert niet voor enkelvoud of meervoud. Het kan in andere zinnen ook “assistentie” of “helpen” als naamwoordelijk begrip aanduiden. Voorbeeld: 手伝いが必要です。— “Hulp is nodig.” が staat direct na 手伝い en markeert dat woord als datgene waarover de toestand wordt beschreven. In deze zin is hulp dus hetgene dat nodig is. Dit is niet hetzelfde als を, dat vaak een direct object markeert, bijvoorbeeld 手伝いをします。— “Ik help.” 必要 betekent “nodig” of “noodzakelijk”. Het is een woord dat een toestand van noodzaak uitdrukt; het is hier niet een werkwoord dat “nodig hebben” letterlijk vervoegt. De vaste combinatie 必要です betekent “is nodig”. Een nuttig contrast is 不要です, “is niet nodig”. です maakt de uitdrukking beleefd en vormt hier samen met 必要 de beleefde predicaatvorm. In een informelere stijl kan men bijvoorbeeld 必要だ zeggen; です zelf draagt hier niet de betekenis “nodig”. か aan het einde maakt de uitdrukking tot een vraag. Daardoor wordt 必要です niet als een bewering “is nodig” uitgesproken, maar als “is het nodig?” of, met 手伝い als onderwerp, “heb je hulp nodig?” in de bedoelde Nederlandse vertaling. Japans drukt die tweede betekenis hier uit als “hulp is nodig?”, zonder een afzonderlijk woord dat letterlijk met “hebben” overeenkomt. Samen vormt 手伝いが必要ですか？ de beleefde vraag “Heb je hulp nodig?”. De vorm noemt hulp als onderwerp van de toestand van noodzaak; de vraag laat de persoon die hulp nodig zou kunnen hebben onuitgesproken. De gegeven vertaling maakt duidelijk dat de vraag aan één aangesproken persoon gericht is.