Basisacties die nu gebeuren | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 何をしていますか？

   Wat doe je?

   何

   wat

   を

   markeert het lijdend voorwerp

   しています

   doen; bezig zijn

   か

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   何 betekent hier ‘wat’ en vraagt naar de activiteit of handeling waar de aangesprokene mee bezig is. Het is de vraagvorm van het onbepaalde inhoudswoord 何, niet een woord dat zelf de persoon of tijd aangeeft. を staat na 何 en markeert dit woord als het directe object van しています. In het Japans staat zo’n object vaak vóór het werkwoord. Het partikel を betekent hier dus niet zelfstandig ‘wat’; het geeft de grammaticale relatie aan. しています komt van het werkwoord する (‘doen’). De vorm して is de verbindingsvorm van する; samen met います vormt zij hier een beleefde vorm voor een handeling die op dit moment gaande is: している → beleefd しています. Het onderwerp staat niet in de Japanse zin. In de vaste vertaling wordt dat onderwerp als ‘je’ weergegeven, maar しています zelf verandert niet naar ‘jij’ of ‘zij’. か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande uiting een vraag. De combinatie 何をしていますか is daarom een bruikbaar patroon voor ‘Wat ben je aan het doen?’ of, zoals in de vaste vertaling, ‘Wat doe je?’ Samen betekent 何をしていますか？ letterlijk opgebouwd ongeveer ‘wat [objectmarkering] aan het doen zijn-vraag?’. Natuurlijk Nederlands is: ‘Wat doe je?’ De Japanse zin vraagt naar de activiteit die de aangesprokene op dat moment uitvoert, met een beleefde vraagvorm.

2. 私は今、食べています。

   Ik eet nu.

   私は

   ik; wat mij betreft als gespreksonderwerp

   今

   nu

   食べています

   ben aan het eten

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en de topicmarkeerder は. は markeert waar de mededeling over gaat; het betekent niet op zichzelf dat dit woord grammaticaal het onderwerp is. In deze zin identificeert de vaste vertaling de spreker wel als degene die eet. は wordt uitgesproken als *wa*, hoewel het hier met het teken は wordt geschreven. Het laat op zichzelf geen geslacht of aantal zien. 今 betekent “nu” en plaatst de handeling in het huidige moment. Het is een zelfstandig tijdwoord en verandert hier niet van vorm. 食べています komt van het werkwoord 食べる (“eten”). De vorm 食べている geeft hier een handeling aan die bezig is; 食べています is daarvan de beleefde vorm. ます maakt de formulering beleefd, terwijl ている het voortgaande karakter aangeeft. Een bruikbaar patroon is: werkwoord in de て-vorm + いる voor een handeling die op dat moment bezig is. Voorbeeld: 水を飲んでいます。 — “Ik ben water aan het drinken.” Samen vormen de delen 私は — “ik, als gespreksonderwerp”, 今 — “nu”, en 食べています — “ben aan het eten”. De volledige betekenis is daarom: “Ik eet nu.” De vorm ます geeft de zin een beleefde formulering.

3. 私は水を飲んでいます。

   Ik drink water.

   私は

   ik

   水

   water

   飲んでいます

   drink momenteel

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp of gespreksthema. 私 (わたし) is een persoonlijke vorm voor “ik”; は is de topicmarkeerder. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten wanneer het al duidelijk is, maar hier staat het expliciet. Een vergelijkbare structuur is 私は学生です — “Ik ben student.” 水 betekent hier “water”. Het is een zelfstandig naamwoord. Met を wordt het gemarkeerd als datgene waarop de handeling gericht is: 水を betekent “water” als object van de handeling. Bijvoorbeeld: お茶を飲みます — “Ik drink thee.” 飲んでいます is de beleefde vorm van 飲む (のむ), “drinken”, met de constructie 〜ている. 飲んで is de て-vorm van 飲む; います is de beleefde vorm van いる. In deze zin geeft 〜ている een handeling aan die nu bezig is, dus “ben momenteel aan het drinken” of natuurlijk “drink”. De vorm verandert hier niet naar persoon of aantal: dezelfde vorm kan bijvoorbeeld bij “ik”, “zij” of “wij” staan; het onderwerp blijkt uit de context. De beleefde stijl komt door います. Een vergelijkbaar voorbeeld is 食べています — “ben aan het eten”. Samen vormen de delen 私は + 水を + 飲んでいます: “Ik drink water.” Letterlijk wordt het onderwerp als thema gemarkeerd, daarna komt het object met を, en de werkwoordelijke uitdrukking staat aan het einde. De vorm 〜ています maakt duidelijk dat het drinken op dit moment gaande is.

4. 私は夕食を作っています。

   Ik maak het avondeten.

   私は

   ik

   夕食

   avondeten

   作っています

   ben aan het maken

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik”. 私 is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker; は markeert 私 als het onderwerp of gespreksthema. Het is dus niet は dat “ik” betekent. Een nuttig contrast is 私も, “ik ook”, waarin も “ook” uitdrukt. 夕食 betekent “avondeten” of “avondmaaltijd”. Dit zelfstandig naamwoord bestaat uit 夕 (“avond”) en 食 (“maaltijd/eten”), maar leer 夕食 als de gewone vaste term voor de avondmaaltijd. In deze zin is het datgene wat gemaakt wordt. In 作っています staat de beleefde vorm van 作る, “maken”. De vormketen is 作る → 作っている → 作っています: de ている-constructie geeft hier een handeling aan die op dit moment bezig is, en ます maakt de uitdrukking beleefd. 作って verwijst dus niet naar een ander werkwoord dan 作る. Voorbeeld: 料理を作っています。— “Ik ben aan het koken.” De partikel を na 夕食 markeert het directe object: 夕食を作っています betekent letterlijk dat de spreker het avondeten maakt. Samen vormen 私は en 夕食を de rollen “ik” en “het avondeten”, terwijl 作っています de lopende handeling uitdrukt. De volledige betekenis is daarom: “Ik maak het avondeten” of natuurlijker in het Nederlands: “Ik ben het avondeten aan het maken.”

5. 私は自分の部屋を掃除しています。

   Ik maak mijn kamer schoon.

   私は

   ik

   自分の

   mijn eigen

   部屋

   kamer

   掃除しています

   maak schoon

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp/thema van de zin. 私 is de persoonlijke vorm “ik”; は markeert datgene waarover de zin gaat. In een andere context kan het onderwerp door de situatie duidelijk zijn en worden weggelaten, maar hier wordt het expliciet genoemd. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” 自分の verwijst hier naar iets dat bij de spreker hoort: “mijn eigen”. 自分 betekent “zelf” en の verbindt dit met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. Deze vorm benadrukt de relatie met de persoon die als onderwerp wordt genoemd; hij is niet hetzelfde als een willekeurig bezittelijk woord in elke context. Voorbeeld: 私は自分の机を使います。 — “Ik gebruik mijn eigen bureau.” 部屋 betekent “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier na 自分の, zodat 自分の部屋 samen “mijn eigen kamer” vormt. Voorbeeld: 部屋が広いです。 — “De kamer is ruim.” 掃除しています betekent hier “maak schoon” of, met nadruk op het verloop, “ben aan het schoonmaken”. 掃除する is de woordenboekvorm “schoonmaken”; しています bestaat uit de beleefde vorm van する in combinatie met ている. In deze zin geeft ています een handeling aan die nu bezig is. De vorm is beleefd; in informele stijl komt bijvoorbeeld 掃除している voor. Voorbeeld: 今、部屋を掃除しています。 — “Ik ben nu de kamer aan het schoonmaken.” De delen worden zo gecombineerd: 私は maakt “ik” tot het onderwerp/thema, 自分の部屋 betekent “mijn eigen kamer”, en 掃除しています zegt dat de spreker die kamer op dit moment schoonmaakt. De volledige betekenis is daarom: “Ik maak mijn kamer schoon.”

6. 私はシャワーを浴びています。

   Ik neem een douche.

   私は

   ik; wat mij betreft

   シャワー

   douche

   浴びています

   ben aan het douchen

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” en zet 私 (“ik”) als thema van de zin voorop. は markeert het thema; het betekent niet op zichzelf “onderwerp”. In deze zin valt het thema samen met de persoon die de handeling uitvoert. De combinatie is een bruikbaar patroon om over je eigen handelingen te spreken. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” シャワー is het zelfstandig naamwoord “douche”. Het is een leenwoord dat in katakana wordt geschreven. Met het partikel を vormt het hier het object van de handeling: シャワーを betekent “een douche” als datgene wat men neemt. 浴びています komt van 浴びる, dat in deze context “douchen” of “een douche nemen” betekent. De vorm bestaat uit 浴び + て + い + ます. De constructie 〜ています geeft hier een handeling aan die nu bezig is: 浴びています = “ben aan het douchen”. 浴びている heeft dezelfde basisbetekenis in een minder beleefde stijl; ます maakt de vorm beleefd. Het werkwoord verandert hierbij niet afhankelijk van het geslacht van de spreker. Voorbeeld: 今、音楽を聴いています。 — “Ik ben nu naar muziek aan het luisteren.” Ook daar geeft 〜ています aan dat de handeling bezig is. Samen vormen 私は, シャワーを en 浴びています de betekenis “Ik ben aan het douchen”, natuurlijk weergegeven als “Ik neem een douche.” De zin is beleefd en presenteert de handeling als iets wat op dit moment bezig is.