Basisroutines en familie | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 私は寝ます。

   Ik ga naar bed.

   私は

   ik (als onderwerp van gesprek)

   寝ます

   ga naar bed

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (watashi, “ik”) en は (wa), de topicmarkeerder. Het maakt ik tot het onderwerp waarover de zin gaat. は wordt hier geschreven als は maar uitgesproken als wa; het is niet hetzelfde als het onderwerpmarkerende が, ook al kan de vertaling in het Nederlands in beide gevallen “ik” bevatten. 寝ます is de beleefde vorm van 寝る (neru): “slapen”, “naar bed gaan” of “gaan liggen”, afhankelijk van de context. De uitgang ます maakt de formulering beleefd en verwijst in deze zin naar een handeling die nu als voornemen of nabije toekomstige handeling wordt uitgedrukt. De vorm 寝ます verandert niet naar persoon: dezelfde vorm kan bijvoorbeeld zowel “ik slaap” als “zij slaapt” betekenen wanneer de context de persoon aangeeft. Een eenvoudig contrast is 寝ます (“slaap/ga naar bed”, beleefd) tegenover 寝ません (“slaap niet/ga niet naar bed”, beleefd). Samen vormt 私は寝ます。 een beleefde mededeling met ik als gespreksonderwerp en naar bed gaan als handeling: “Ik ga naar bed.”

2. 私は早く起きます。

   Ik word vroeg wakker.

   私は

   ik

   早く

   vroeg

   起きます

   word wakker

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik”. 私 (わたし, watashi) is een persoonlijk voornaamwoord en は (uitgesproken als wa) markeert 私 als topic, dus als datgene waarover de mededeling gaat. In deze zin valt die topic samen met de persoon die wakker wordt, maar は betekent niet altijd “onderwerp”. Een herbruikbaar patroon is [topic]は ..., bijvoorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” 早く betekent hier “vroeg” en geeft aan wanneer het wakker worden gebeurt. Het is de bijwoordelijke vorm van 早い (はやい, hayai), dat onder andere “vroeg” en, afhankelijk van de context, “snel” kan betekenen. 早く kan een werkwoord nader bepalen: 早く寝ます。 — “Ik ga vroeg naar bed.” In de vaste zin gaat het om het tijdstip, niet om de snelheid van het wakker worden. 起きます betekent hier “word wakker”. De basisvorm is 起きる (おきる, okiru). 起きます is de beleefde niet-verleden vorm; die kan in het Japans een gewoonte, een huidige gebeurtenis of een toekomstige gebeurtenis uitdrukken. Hier past de betekenis “wakker worden” bij de vaste vertaling. In andere contexten kan 起きる ook “opstaan” betekenen, maar dat is niet de gekozen betekenis van deze zin. De vorm verandert niet naar persoon of getal: 毎日六時に起きます。 — “Ik word elke dag om zes uur wakker.” Samen vormen 私は + 早く + 起きます de betekenis “Ik word vroeg wakker.” 私は markeert het topic, 早く geeft het tijdstip aan en 起きます drukt het beleefde wakker worden uit. De omliggende context laat deze zin volgen op slapen en voorafgaan aan naar het werk gaan, zonder dat de vorm zelf een aparte tijdsaanduiding voor een eenmalige gebeurtenis bevat.

3. 私は仕事に行きます。

   Ik ga naar mijn werk.

   私は

   ik als onderwerp

   仕事

   werk

   に

   naar; richting-aanduiding

   行きます

   gaan

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp/topicale deelnemer. 私 (watashi) is een gebruikelijke eerste-persoonsvorm; は is de topicmarkeerder en wordt in deze functie als wa uitgesproken. De vorm van 私 verandert hier niet voor enkelvoud of meervoud; het Japans laat het aantal vaak uit de context blijken. 仕事 betekent hier “werk” of “baan”. Het zelfstandig naamwoord kan ook in andere contexten naar een taak of werkzaamheden verwijzen. In deze zin wordt het als bestemming van het gaan opgevat: “mijn werk” in de vaste Nederlandse vertaling. に markeert hier de bestemming of het doel van een beweging. Het patroon plaats + に + 行く betekent “naar een plaats gaan”. Het partikel に heeft ook andere functies, maar die zijn hier niet van toepassing. 行きます betekent “ga”. De basisvorm is 行く (iku, “gaan”); 行きます is de beleefde niet-verleden vorm. Die vorm kan in context zowel een huidige gewoonte als een toekomstige handeling uitdrukken; hier geeft de vertaling eenvoudig “ik ga” weer. Een bruikbaar contrast is 行きません, “ga niet”, met dezelfde beleefde vorm maar ontkenning. Samen vormen de delen 私は + 仕事に + 行きます: “Ik ga naar mijn werk.” 私は geeft de spreker als onderwerp/topic, 仕事に de bestemming en 行きます de beweging. Het vergelijkbare patroon in 私は学校に行きます betekent “Ik ga naar school”; alleen de bestemming verandert.

4. 私は学校に行きます。

   Ik ga naar school.

   私は

   ik

   学校

   school

   に

   naar

   行きます

   ga

   Uitgebreide uitleg

   私は betekent hier “ik” als onderwerp/thema van de zin. 私 is de neutrale vorm voor “ik”; は markeert wat als thema wordt besproken. In een andere zin kan het thema anders zijn, bijvoorbeeld 私は学生です。 — “Ik ben student.” 学校 betekent “school”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 学校に wordt het gecombineerd met de bestemmingsmarkeerder に: samen betekent dit “naar school”. に markeert hier de bestemming van een beweging. Het staat na de bestemming, dus het patroon is plaats + に + gaan. Dit is een ander gebruik dan bijvoorbeeld een tijdstipmarkering, zoals in 七時に行きます。 — “Ik ga om zeven uur.” 行きます betekent hier “ga”. De basisvorm is 行く (“gaan”); 行きます is de beleefde niet-verleden vorm. Die vorm kan afhankelijk van de context zowel “ga” als “zal gaan” betekenen, maar in deze vaste vertaling is “ga” de passende betekenis. Voorbeeld: 毎日学校に行きます。 — “Ik ga elke dag naar school.” Samen vormen de delen 私は + 学校に + 行きます de zin 私は学校に行きます。: “Ik ga naar school.” De bestemming staat vóór het werkwoord, en に maakt duidelijk waarheen de beweging gericht is. Deze beleefde formulering is geschikt voor neutrale, beleefde communicatie.

5. 私は家族と一緒にいます。

   Ik ben bij mijn familie.

   私は

   ik (als gespreksthema)

   家族

   familie

   と一緒に

   samen met

   います

   zijn (voor levende wezens)

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 ("ik") en は, de topicmarkeerder. Het geheel brengt de spreker als gespreksthema naar voren. In deze zin is de spreker ook degene die aanwezig is, maar は markeert op zichzelf niet noodzakelijk het grammaticale onderwerp. Een vergelijkbaar patroon is 私は学生です — "Ik ben student." 家族 betekent "familie". Het is een zelfstandig naamwoord en kan, afhankelijk van de context, naar iemands familie als groep verwijzen. Het bezittelijke "mijn" staat hier niet als apart Japans woord; de vaste vertaling maakt duidelijk dat de bedoelde familie de familie van de spreker is. と一緒に is een vaste combinatie met de betekenis "samen met". と markeert de andere deelnemer in deze begeleidingsrelatie; 一緒に geeft aan dat de betrokkenen samen zijn. Het patroon Aと一緒に betekent "samen met A". Voorbeeld: 友達と一緒に行きます — "Ik ga samen met een vriend." います is de beleefde niet-verleden vorm van いる, een werkwoord voor het bestaan of aanwezig zijn van levende wezens. De vormketen is いる (niet-verleden, neutraal) → います (niet-verleden, beleefd). In deze zin betekent het niet simpelweg dat de spreker ergens bestaat, maar dat de spreker bij de familie aanwezig is. Voor niet-levende dingen wordt doorgaans あります gebruikt, niet います. Voorbeeld: ここに犬がいます — "Hier is een hond." Samen vormen de delen: 私は + 家族と一緒に + います. Letterlijk wordt de situatie opgebouwd als "wat mij betreft: samen met mijn familie aanwezig zijn"; natuurlijk Nederlands is: "Ik ben bij mijn familie." De beleefde vorm います maakt de zin geschikt voor beleefd of neutraal gesprek.

6. これは私の友達です。

   Dit is mijn vriend.

   これは

   dit hier

   私の

   mijn

   友達

   vriend

   です

   is

   Uitgebreide uitleg

   これは betekent hier “dit”. Het bestaat uit これ, een aanwijzend woord voor iets dat als “dit” wordt aangewezen, en は, de topicmarkeerder. Samen vormt het een herbruikbaar patroon: これは X です = “Dit is X.” これ verwijst in deze zin naar de persoon die als vriend wordt aangeduid; de vorm zelf specificeert niet wie dat precies is. 私の betekent “mijn”. 私 is “ik/mij” als zelfstandig naamwoordelijk voornaamwoord, en の verbindt dit met wat erop volgt: 私の X = “mijn X”. In deze zin geeft の dus de relatie tussen de spreker en de vriend aan. Voorbeeld: 私の本 betekent “mijn boek”. 友達 betekent hier “vriend”. Dit zelfstandig naamwoord kan in het Japans zowel naar één vriend als naar meerdere vrienden verwijzen; de vorm alleen markeert hier geen meervoud. In combinatie met 私の wordt het 私の友達 = “mijn vriend” in de gegeven vertaling. Voorbeeld: 彼は友達です。 betekent “Hij is een vriend.” です is hier de beleefde koppelvorm in een nominale zin: het verbindt het onderwerp of topic met een naamwoordelijk deel, hier 私の友達. Het drukt in deze zin “is” uit. Een veelgebruikt beleefd patroon is A は B です = “A is B”. De delen bouwen samen de zin op als これは + 私の友達 + です: “Dit is mijn vriend.” De zin wijst iets of iemand aan, noemt die persoon “mijn vriend” en sluit af met de beleefde koppelvorm.