Met de fiets of bus naar de les | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. どこに住んでいますか？

   Waar woon je?

   どこ

   waar

   に

   op/in (locatie)

   住んでいます

   woont

   か

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   どこ betekent hier “waar”. Het is het vraagwoord voor een plaats en kan in andere vragen ook met een plaatsaanduiding worden beantwoord. Bijvoorbeeld: どこに行きますか？ — “Waar ga je heen?” に markeert hier de plaats waar iemand woont. Bij 住む wordt de woonplaats typisch met に aangegeven: 東京に住んでいます。 — “Ik woon in Tokio.” De partikel に kan in andere contexten ook andere relaties uitdrukken; hier gaat het specifiek om de woonlocatie. 住んでいます komt van 住む, “wonen” of “ergens verblijven”. De vorm 住んでいる geeft de voortdurende toestand van wonen aan; 住んでいます is daarvan de beleefde vorm. ます maakt de uitdrukking beleefd en drukt hier niet op zichzelf een aparte tijd uit. Bijvoorbeeld: 大阪に住んでいます。 — “Ik woon in Osaka.” か staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een beleefde vraag. Het voegt dus de vraagfunctie toe aan どこに住んでいます. Samen vormen de delen どこ + に + 住んでいます + か de vraag “Waar woon je?” De zin vraagt naar de woonplaats van de aangesprokene; か markeert dat geheel als vraag.

2. 近くに住んでいます。

   Ik woon hier vlakbij.

   近くに

   vlakbij

   住んでいます

   woon

   Uitgebreide uitleg

   近くに betekent hier “vlakbij”. 近く is de vorm voor “in de buurt” of “dichtbij”; に koppelt die plaats aan het wonen. Samen vormt dit het herbruikbare patroon 場所に住む: “op/in een bepaalde plaats wonen”. In deze vaste zin geeft de vertaling aan dat het om vlakbij de gesprekssituatie gaat; de Japanse zin noemt geen specifieke plaatsnaam. 住んでいます betekent hier “woon”. Het werkwoord in de basisvorm is 住む (“wonen”). De vorm 住んでいます bestaat uit de て-vorm 住んで plus het beleefde います; bij dit werkwoord beschrijft die combinatie een bestaande woonsituatie: “wonen” of “ergens gevestigd zijn”, niet alleen een handeling die op dit moment wordt uitgevoerd. Een herbruikbaar patroon is Xに住んでいます — “Ik woon in/op X”. Samen betekent 近くに住んでいます。: “Ik woon hier vlakbij.” De punt sluit de beleefde mededeling af. De voorafgaande vraag maakt duidelijk dat dit een antwoord is op waar iemand woont; de Japanse zin gebruikt daarvoor de plaatsaanduiding 近くに en het werkwoord 住んでいます.

3. ここへはどうやって来ますか？

   Hoe kom je hier?

   ここ

   hier

   どうやって

   hoe; op welke manier

   来ますか

   kom je?

   Uitgebreide uitleg

   ここ betekent “hier”: een plaats die vanuit de context als nabij de spreker of als het relevante hier wordt aangewezen. Het is een aanwijzend plaatswoord. Vergelijk そこ (“daar, bij jou”) en あそこ (“daar ginds”); de keuze hangt af van het perspectief en de context. In ここへは is へ het richtingpartikel: het markeert de plaats waarheen iemand komt. は maakt ここへ tot het gespreksonderwerp en kan daarnaast een contrast benadrukken. Het maakt de plaats niet automatisch tot grammaticaal onderwerp. Samen betekent ここへは ongeveer “naar hier toe”, met nadruk op die bestemming. どうやって vraagt naar de manier waarop iets gebeurt: “hoe?” of “op welke manier?”. Het vraagt hier niet naar een reden of tijdstip, maar naar de manier van komen. Een herbruikbaar patroon is どうやって + werkwoord?, bijvoorbeeld: どうやって行きますか？ — “Hoe ga je erheen?” 来ますか bestaat uit de beleefde niet-verleden vorm 来ます van 来る (“komen”) en か, dat van de zin een vraag maakt. 来る is de basisvorm; 来ます is de beleefde vorm. In deze zin kan het onderwerp in het Japans onuitgesproken blijven; de vaste vertaling maakt duidelijk dat de vraag aan “je” is gericht. 来ました is de beleefde verleden vorm (“kwam” of “is gekomen”, afhankelijk van de context). 来ません is de beleefde ontkenning (“komt niet” of “zal niet komen”, afhankelijk van de context). De onderdelen bouwen de zin op als ここへは (“naar hier toe”), どうやって (“hoe/op welke manier”) en 来ますか (“kom je?”). De volledige betekenis is daarom: “Hoe kom je hier?” Het is een beleefde, neutrale vraag naar de manier van komen.

4. 晴れた日は自転車で来ます。

   Op zonnige dagen kom ik op de fiets.

   晴れた

   zonnig; helder

   日

   dag

   自転車

   fiets

   来ます

   komen

   Uitgebreide uitleg

   晴れた betekent hier “zonnig” of “helder” en beschrijft het daaropvolgende 日. Het is de attributieve vorm van 晴れる (“opklaren; helder worden”): 晴れた日 betekent letterlijk een dag waarop het helder is. In deze vaste uitdrukking wordt het natuurlijk als “een zonnige dag” vertaald. Voor een weerbeschrijving kan bijvoorbeeld 晴れた朝 “een zonnige ochtend” betekenen. 日 betekent hier “dag”. In 晴れた日は maakt は de voorafgaande woordgroep tot het onderwerp van gesprek. De vorm 日 zelf markeert geen meervoud. Daarom kan de combinatie, afhankelijk van de context, “op een zonnige dag” of “op zonnige dagen” betekenen. Hier past de algemene vertaling uit de vaste Nederlandse vertaling. 自転車 betekent “fiets”. Met で vormt het 自転車で, letterlijk “met/op de fiets”, dus het vervoermiddel waarmee de handeling gebeurt. Het patroon 乗り物で来ます kan bijvoorbeeld betekenen: “ik kom met [een bepaald vervoermiddel]”. 来ます betekent hier “kom”. Het is de beleefde niet-verleden vorm van 来る (“komen”); afhankelijk van de context kan die vorm dus “kom”, “komt” of “komen” vertalen. De vorm geeft hier geen verleden tijd aan. Bijvoorbeeld: 明日来ます。 — “Ik kom morgen.” Samen betekent 晴れた日は “op zonnige dagen”, 自転車で “op de fiets” en 来ます “kom ik”. De volledige zin is dus: “Op zonnige dagen kom ik op de fiets.”

5. 雨の日はどうですか？

   En op regenachtige dagen?

   雨の日

   op regenachtige dagen

   どうですか

   hoe zit het?

   Uitgebreide uitleg

   雨の日 betekent hier “op regenachtige dagen”. 雨 is “regen” en 日 is “dag”; の verbindt beide zelfstandige naamwoorden: 雨の日 = “regenachtige dag / dag met regen”. Het meervoud blijkt uit de contextuele betekenis, niet uit een aparte meervoudsvorm: Japans markeert zelfstandige naamwoorden vaak niet verplicht voor enkelvoud of meervoud. Voorbeeld: 雨の日は家にいます。 = “Op regenachtige dagen blijf ik thuis.” どうですか is een beleefde vraag naar een toestand, beoordeling of manier: “hoe is het?” of, afhankelijk van de context, “hoe zit het met …?”. どう is het vraagwoord “hoe”; です is de beleefde vorm van de koppelwerkwoordconstructie en か markeert de zin als vraag. Voorbeeld: これはどうですか？ = “Hoe is dit?” / “Wat vindt u hiervan?” Samen vormt 雨の日はどうですか？ een vraag met 雨の日 als onderwerp/thema, gemarkeerd door は: “En op regenachtige dagen?” In het Japans kan het verdere predicaat worden weggelaten wanneer het uit de context duidelijk is. Hier vraagt de spreker dus hoe de eerder besproken situatie op regenachtige dagen is; de Nederlandse vertaling geeft die elliptische betekenis natuurlijk weer. De vorm Aはどうですか？ is herbruikbaar voor “En hoe is het met A?” of “Hoe zit het met A?”.

6. 雨の日はバスに乗ります。

   Als het regent, neem ik de bus.

   雨の日は

   op regenachtige dagen

   バス

   bus

   乗ります

   neem ik; rijd ik mee

   Uitgebreide uitleg

   雨の日は betekent hier “op regenachtige dagen” of, in de vertaling, “als het regent”. 雨 betekent “regen” en 日 “dag”; samen vormt 雨の日 de uitdrukking “regenachtige dag”. は markeert 雨の日 als het onderwerp van gesprek of de context, niet noodzakelijk als het grammaticale onderwerp. Het patroon Nは ... is breed bruikbaar om een onderwerp of situatie te markeren. Voorbeeld: 夏は暑いです。 — “In de zomer is het warm.” バス betekent “bus”. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier vóór に. Bij 乗る markeert に het voertuig waarin iemand stapt of waarmee iemand meerijdt: バスに betekent in deze constructie “de bus in/op”. 乗ります betekent hier “neem ik” of “rijd ik mee”. De basisvorm is 乗る; 乗ります is de beleefde niet-verleden vorm. Deze vorm geeft niet afzonderlijk aan of het onderwerp “ik”, “jij” of iemand anders is; de vaste vertaling maakt hier duidelijk dat het om “ik” gaat. Voor voertuigen is het patroon 乗り物に乗る bruikbaar: 電車に乗ります。 — “Ik neem de trein.” Samen vormt 雨の日はバスに乗ります。 de structuur 雨の日は + バスに + 乗ります: “Op regenachtige dagen neem ik de bus.” De beleefde ます-vorm past bij neutraal, beleefd taalgebruik. De niet-verleden vorm kan in deze context een gewoonte of een algemene situatie uitdrukken; de zin noemt geen specifiek tijdstip van een rit.