De pauze en het toilet vinden | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 休憩はどのくらいですか？

   Hoe lang duurt de pauze?

   休憩

   pauze

   どのくらい

   hoe lang

   ですか？

   vraagvorm

   Uitgebreide uitleg

   休憩 betekent hier “pauze”. Het is een zelfstandig naamwoord. Het kan bijvoorbeeld met する worden gecombineerd in 休憩する (“pauzeren”), maar in deze zin benoemt het alleen de pauze. は markeert 休憩 als onderwerp van gesprek. De combinatie 休憩は betekent dus ongeveer “wat de pauze betreft”. Het partikel は schrijft men hier は, maar spreekt men uit als “wa”. どのくらい vraagt naar de mate of duur: “hoe lang” of “hoeveel, in welke mate”, afhankelijk van wat wordt besproken. Bij tijdsduur kan het bijvoorbeeld samen met 時間 (“uur”) staan: どのくらい時間がかかりますか？ — “Hoeveel tijd kost het?” In de vaste zin wordt de tijdseenheid niet uitgesproken; uit de vraag naar de pauze blijkt dat het om de duur gaat. ですか？ vormt een beleefde vraag. です is de beleefde vorm van het koppelwerkwoord en か markeert de zin als vraag. Samen kan het patroon X は どのくらいですか？ worden gebruikt om naar de lengte, duur of omvang van X te vragen wanneer die uit de context duidelijk is. Als voorbeeld: 会議はどのくらいですか？ — “Hoe lang duurt de vergadering?” Dit is een nieuw voorbeeld van hetzelfde patroon, niet een extra feit uit de gegeven situatie. De volledige zin bestaat uit 休憩は (“wat de pauze betreft”), どのくらい (“hoe lang”) en de beleefde vraagvorm ですか？. Samen betekent 休憩はどのくらいですか？: “Hoe lang duurt de pauze?”

2. 休憩は10分です。

   De pauze duurt tien minuten.

   休憩

   pauze

   10分

   tien minuten

   です

   is

   Uitgebreide uitleg

   休憩 betekent hier “pauze”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan ook in andere zinnen als onderwerp of onderwerp van een beschrijving worden gebruikt. Voorbeeld: 休憩をします。 — “Ik neem een pauze.” は markeert 休憩 als het gespreksonderwerp: “wat de pauze betreft”. Het is een onderwerpmarkeerder, niet zelf de betekenis “pauze”. 10分 betekent hier “tien minuten”. 分 is de Japanse tel-eenheid voor minuten; in deze combinatie wordt het uitgesproken als じゅっぷん (juppun). Het getal en de tel-eenheid vormen samen de tijdsduur. Voorbeeld: 5分です。 — “Het is vijf minuten.” です is de beleefde koppelvorm. Hier koppelt hij de pauze aan de duur 10分; hij betekent dus niet zelfstandig “duren”, maar maakt de mededeling beleefd: “de duur is tien minuten”. Samen is de structuur 休憩は + 10分です: “Wat de pauze betreft: die is tien minuten.” In natuurlijk Nederlands wordt dat “De pauze duurt tien minuten.”

3. トイレはどこですか？

   Waar is het toilet?

   トイレ

   toilet

   どこ

   waar

   ですか

   is het ...?

   Uitgebreide uitleg

   トイレ betekent hier ‘toilet’. Het is een zelfstandig naamwoord en kan ook in andere zinnen als onderwerp of plaatsaanduiding voorkomen. は staat na トイレ en markeert het gespreksonderwerp: ‘wat het toilet betreft’ of natuurlijker ‘het toilet’. De vorm は wordt hier uitgesproken als wa. Dit is geen deel van het zelfstandig naamwoord. どこ betekent ‘waar’ en vraagt naar een plaats. Een vergelijkbare vraagvorm is ここ ‘hier’ en そこ ‘daar bij jou of bij de gesprekspartner’; die woorden zijn geen vertalingen van どこ, maar andere plaatsaanduidingen. ですか maakt van de voorafgaande inhoud een beleefde ja/nee- of vraagzin. In deze zin staat ですか na どこ; samen met het vraagwoord ontstaat de betekenis ‘waar is ...?’ Het beleefde element zit dus in de slotvorm, niet in どこ. De opbouw is: トイレは (‘het toilet, wat dat betreft’) + どこ (‘waar’) + ですか (beleefde vraag). De volledige betekenis is daarom: ‘Waar is het toilet?’ De voorafgaande en volgende zinnen bieden daarbij een context waarin iemand naar een plaats vraagt en vervolgens een routebeschrijving kan geven.

4. 部屋を出て、右に曲がってください。

   Ga de kamer uit en ga naar rechts.

   部屋

   kamer

   出て

   naar buiten gaan; verlaten

   右

   rechts

   曲がってください

   sla alstublieft af

   Uitgebreide uitleg

   部屋 betekent hier ‘kamer’. Het is een zelfstandig naamwoord; in combinatie met 部屋を出る is de kamer de ruimte die men verlaat. を markeert hier de ruimte waaruit men naar buiten gaat, niet een lijdend voorwerp in de gebruikelijke betekenis. 出て is de te-vorm van 出る, ‘naar buiten gaan’ of ‘verlaten’. In deze zin verbindt de te-vorm de eerste handeling met de volgende: 部屋を出て betekent ‘ga de kamer uit en …’. De vorm 出る is de woordenboekvorm; 出て is hier geen bevel op zichzelf. 右 betekent ‘rechts’. Met 右に geeft に de richting aan: ‘naar rechts’. Een bruikbaar contrast is 左に — ‘naar links’. 曲がってください bestaat uit de te-vorm 曲がって van 曲がる (‘afbuigen’, ‘afslaan’) plus ください, een beleefde manier om een verzoek te formuleren. 曲がってください betekent dus ‘sla alstublieft af’ of ‘gaat u alstublieft af’. Het onderwerp wordt in het Japans vaak weggelaten wanneer het uit de situatie duidelijk is; de vorm zegt hier niet zelfstandig wie de handeling uitvoert. Samen vormt 部屋を出て、右に曲がってください。 een beleefd route-instructie: ‘Ga de kamer uit en ga naar rechts.’ De komma markeert de overgang tussen de twee opeenvolgende handelingen. De voorafgaande vraag naar de plaats van het toilet past bij zo’n route-instructie, maar verandert de grammaticale betekenis van deze zin niet.

5. 私は見つけられると思います。

   Ik denk dat ik het kan vinden.

   私は

   ik (als onderwerp/topic)

   見つけられる

   kan vinden

   と思います

   ik denk dat …

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en de topicmarkeerder は. In deze zin wordt de spreker als onderwerp van de gedachte en van het kunnen vinden gepresenteerd. 私 is de gewone eerste-persoonsvorm; は markeert het onderwerp of thema en is niet zelf een werkwoordsvorm. 見つけられる betekent hier “kunnen vinden”. De basisvorm is 見つける (“vinden”); 見つけられる is daarvan de potentiële vorm, die vermogen of mogelijkheid uitdrukt. Het gaat dus niet om een zekere vondst, maar om het vermogen om iets te vinden. De vorm is niet verleden tijd: de niet-verleden vorm kan in deze context “kan vinden” betekenen. Een bruikbaar patroon is werkwoordstam + られる voor de potentiële vorm van dit type werkwoord. De bedoelde betekenis wordt hier door de vaste vertaling bepaald; dezelfde vorm kan in andere contexten ook een andere grammaticale functie hebben. と思います vormt met de voorafgaande inhoud een gedachte: letterlijk ongeveer “ik denk”. 思います is de beleefde niet-verleden vorm van 思う (“denken” of “vinden” in de zin van een mening). と markeert de inhoud die gedacht wordt. Het patroon …と思います is een gangbare beleefde manier om “ik denk dat …” te zeggen. Het onderwerp van 思います hoeft in het Japans niet telkens uitgesproken te worden; hier maakt 私は duidelijk dat de spreker zelf denkt. Samen wordt de structuur 私は [見つけられる] と思います: “Ik denk dat ik het kan vinden.” 私は geeft de spreker als thema, 見つけられる drukt het kunnen vinden uit, en と思います maakt van die voorafgaande inhoud de gedachte van de spreker. Het voorwerp van “vinden” wordt in deze ene zin niet zelfstandig genoemd; het Nederlandse het volgt uit de vaste vertaling en de context.

6. 授業がまた始まる前に、私はここで待ちます。

   Ik wacht hier voordat de les weer begint.

   授業が

   de les

   また

   weer

   始まる

   beginnen

   前に

   voordat

   私は

   ik

   ここで

   hier

   待ちます

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   授業が betekent hier “de les”. 授業 is het zelfstandig naamwoord voor een les of onderwijsuur. が markeert hier het onderwerp van de bijzin: de les is degene die “begint”. また betekent “weer” of “opnieuw”. Het geeft aan dat het beginnen opnieuw plaatsvindt; het zegt niet op zichzelf wanneer de vorige les eindigde. 始まる betekent “beginnen”. Dit is de woordenboekvorm en een intransitief werkwoord: iets begint. Vergelijk 始める, “beginnen met iets” of “iets laten beginnen”, een transitieve vorm. In de constructie 始まる前に staat de woordenboekvorm vóór 前に. 前に betekent “voordat” of letterlijk “voor het moment waarop”. Na een werkwoord vormt V-woordenboekvorm + 前に een tijdsbepaling: 寝る前に betekent bijvoorbeeld “voordat ik ga slapen”. Hier maakt 授業がまた始まる前に de volledige bijzin “voordat de les weer begint”. 私は betekent “ik” als onderwerp van gesprek. 私 is het voornaamwoord “ik”, en は markeert het onderwerp of thema. De vorm zelf geeft geen informatie over het geslacht van de spreker. ここで betekent “hier”, met de nadruk op de plaats waar de handeling gebeurt. ここ is “hier/deze plaats” en で markeert de plaats waar een activiteit plaatsvindt. Het is dus passend bij wachten op een locatie. 待ちます betekent hier “wacht”. De woordenboekvorm is 待つ, “wachten”; 待ちます is de beleefde niet-verleden vorm. Deze vorm kan, afhankelijk van de context, zowel een gewoonte of huidige situatie als een toekomstige handeling uitdrukken. Bijvoorbeeld: 駅で待ちます。 — “Ik wacht bij het station.” Samen betekent 授業がまた始まる前に “voordat de les weer begint”. Daarna geeft 私はここで待ちます aan dat de spreker hier wacht. De volledige betekenis is daarom: “Ik wacht hier voordat de les weer begint.”