Koffie tijdens de pauze | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. コーヒーがほしいですか。

   Wil je koffie?

   コーヒー

   koffie

   がほしいですか

   iets willen? (beleefd)

   Uitgebreide uitleg

   コーヒー betekent hier “koffie”. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Japans bepaalt deze vorm op zichzelf niet of het om “de koffie” of “een koffie” gaat. がほしいですか drukt uit dat iets gewenst is en maakt daar een beleefde vraag van. ほしい is een i-adjectief met de betekenis “gewenst” of, in deze constructie, “willen”. De basisvorm is ook ほしい. Het gewenste wordt met が gemarkeerd: コーヒーがほしい betekent “koffie willen”. In ですか voegt です beleefdheid toe en markeert か de vraag. Het onderwerp, hier volgens de vaste vertaling de aangesprokene (“je”), wordt niet uitgesproken; Japans laat zo’n onderwerp vaak weg wanneer het uit de situatie blijkt. Een bruikbaar patroon is X がほしいですか。 = “Wil je X?” Voorbeeld: 水がほしいですか。 = “Wil je water?” Samen vormt コーヒーがほしいですか。 de beleefde vraag “Wil je koffie?” De vraag gaat dus over de wens van de aangesprokene naar koffie.

2. はい、お願いします。小さいカップでお願いします。

   Ja, graag. Alleen een klein kopje.

   はい

   ja

   お願いします

   graag

   小さい

   klein

   カップ

   kopje

   で

   markering van de gekozen optie

   Uitgebreide uitleg

   はい betekent hier “ja” en bevestigt de voorafgaande vraag. In andere situaties kan het ook een aandachtssignaal zijn, maar hier is de bevestigende betekenis bedoeld. お願いします is een beleefde verzoekformule met de betekenis “graag” of “alstublieft”. Het is de beleefde vorm van お願いする, “verzoeken”. Voorbeeld: これをお願いします。 — “Dit graag.” 小さい betekent hier “klein”. Het is een i-adjectief en staat vóór het zelfstandig naamwoord: 小さいカップ betekent “een klein kopje”. Het tegenovergestelde is 大きい, “groot”. De ontkenning is 小さくない, “niet klein”; 小さく is een andere vorm die in deze zin niet vóór カップ staat. カップ is het zelfstandig naamwoord “kopje” of “cup”. Het is een leenwoord. In 小さいカップ beschrijft 小さい het formaat van het kopje; カップ krijgt hier geen afzonderlijke meervoudsmarkering. で is hier een partikel dat de gekozen optie markeert. In het patroon Xでお願いします betekent het geheel “X graag” of “graag als X”. Het gaat hier dus niet om een middel waarmee een handeling wordt uitgevoerd. Voorbeeld: これでお願いします。 — “Deze graag.” Samen vormen 小さいカップでお願いします de beleefde keuze “Alleen een klein kopje graag”. はい、お願いします bevestigt beleefd het gewenste aanbod. Als geheel betekent de uiting, overeenkomstig de vaste vertaling: “Ja, graag. Alleen een klein kopje.”

3. どうぞ。

   Alsjeblieft.

   どうぞ

   Alsjeblieft.

   Uitgebreide uitleg

   どうぞ wordt hier gebruikt wanneer iemand iets aanreikt: “alsjeblieft” of “hier, alsjeblieft”. Het is een beleefde uitnodiging om iets aan te nemen of te doen. De vorm verandert niet voor persoon of aantal. Hetzelfde woord kan ook vóór een verzoek of instructie staan, met de betekenis “ga gerust uw gang” of “alstublieft”. Bijvoorbeeld: どうぞ座ってください。 — “Gaat u alstublieft zitten.” In de vaste zin staat どうぞ zelfstandig en begeleidt het, in deze situatie, het aanbieden van het gevraagde kleine kopje. Samen vormt de ene uitdrukking どうぞ。 dus een korte beleefde overdracht: “Alsjeblieft.”

4. いい香りですね。

   Het ruikt lekker.

   いい

   lekker; aangenaam

   香り

   geur; aroma

   ですね

   is het niet?; hè

   Uitgebreide uitleg

   いい betekent hier “aangenaam” of “lekker” en beschrijft het volgende zelfstandig naamwoord. Het is de basisvorm van het i-adjectief いい; vóór een zelfstandig naamwoord staat deze vorm direct: いい香り = “een aangename geur”. In andere contexten kan いい ook “goed” betekenen. 香り is een zelfstandig naamwoord voor een geur of aroma, vaak met een positieve of aangename bijklank. In deze zin is het de geur die als aangenaam wordt beoordeeld. Een bruikbaar patroon is いい + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld いい音 = “een mooi geluid”. ですね sluit een nominale beschrijving beleefd af en voegt ね toe. です is hier de beleefde koppelvorm na het zelfstandig naamwoord 香り; ね presenteert de uitspraak als een gedeelde indruk of zoekt instemming. Het geheel kan daarom natuurlijk worden weergegeven als “lekker, hè?” of “het ruikt lekker.” Samen vormen いい香り en ですね de beleefde opmerking いい香りですね。: letterlijk ongeveer “Het is een aangename geur, hè?”, met de in de vaste vertaling bedoelde natuurlijke betekenis “Het ruikt lekker.”

5. 砂糖がいりますか。

   Heb je suiker nodig?

   砂糖

   suiker

   いりますか

   nodig hebben?

   Uitgebreide uitleg

   砂糖 betekent hier ‘suiker’. Het is een zelfstandig naamwoord. In het Japans staat het benodigde ding vaak met が bij 要る (いる): 砂糖が要る betekent ‘suiker nodig hebben’. Voorbeeld: 水が要ります。— ‘Ik heb water nodig.’ いりますか is de beleefde vraagvorm van 要る (いる), ‘nodig hebben’. 要ります is de beleefde niet-verleden vorm; か maakt er een vraag van. De vorm 要る moet hier niet worden verward met 居る (いる), ‘aanwezig zijn’ voor levende wezens: de betekenis wordt door de context en de gebruikte kanji onderscheiden. Voorbeeld: これが要りますか。— ‘Heb je dit nodig?’ Samen vormen 砂糖がいりますか。 de vraag ‘Heb je suiker nodig?’. 砂糖 benoemt wat nodig kan zijn, が markeert dat benodigde element, en いりますか vraagt er beleefd naar. De volgende reactie maakt duidelijk dat het bedoelde antwoord op deze vraag ontkennend is en dat alleen melk gewenst is.

6. いいえ、ミルクだけお願いします。

   Nee, alleen melk, graag.

   いいえ

   nee

   ミルク

   melk

   だけ

   alleen

   お願いします

   graag

   Uitgebreide uitleg

   いいえ betekent hier “nee” en reageert op de voorafgaande vraag of er suiker nodig is. Het is een zelfstandig antwoordwoord; het verandert niet naar persoon of aantal. Een bruikbaar contrast is はい (“ja”). ミルク is het leenwoord voor “melk”. Het is een zelfstandig naamwoord; de katakana-schrijfwijze markeert hier de uitspraak van het leenwoord. In deze zin verwijst het naar de gewenste drank/ingrediënt, zonder dat de zin een hoeveelheid noemt. だけ staat direct na ミルク en beperkt de keuze tot melk: “alleen melk”. Het is een partikel dat het voorafgaande element afbakent. Het patroon Xだけ betekent “alleen X”. Bijvoorbeeld: 水だけお願いします。 betekent “Alleen water, graag.” お願いします is een beleefde manier om een verzoek te formuleren, hier weergegeven als “graag”. De vorm is een vaste beleefde uitdrukking; お願い hangt samen met het verzoek, en します is de beleefde vorm van “doen”, maar in deze uitdrukking vertaal je het geheel niet letterlijk als “doen”. Bijvoorbeeld: コーヒーをお願いします。 betekent “Koffie, graag.” Samen vormen ミルクだけ en お願いします het beleefde verzoek “alleen melk, graag”. Met いいえ ervoor ontstaat de volledige betekenis: “Nee, alleen melk, graag.” De spreker wijst daarmee de eerder genoemde suiker af en vraagt om melk; de zin zegt niet hoeveel melk er nodig is.

7. すみません、ミルクはありません。

   Sorry, er is geen melk.

   すみません

   sorry; neem me niet kwalijk

   ミルク

   melk

   はありません

   is er niet; is niet beschikbaar

   Uitgebreide uitleg

   すみません is een vaste beleefde uitdrukking voor verontschuldiging of een beleefde manier om iemands aandacht te vragen. Hier betekent ze “sorry” en verzacht ze de mededeling die volgt. Een vergelijkbare uitdrukking is ごめんなさい, maar die is vooral een expliciete verontschuldiging. ミルク is een zelfstandig naamwoord en een leenwoord met de betekenis “melk”. Het kan in het Japans als onderwerp of als thema worden gebruikt, net als andere zelfstandige naamwoorden. In deze zin verwijst het volgens de vaste vertaling naar melk als het gevraagde product. In はありません markeert は het voorafgaande ミルク als thema: “wat melk betreft”. ありません is de beleefde ontkennende vorm van ある, dat voor niet-levende zaken “er zijn” of “beschikbaar zijn” betekent. De positieve beleefde vorm is あります; de gewone ontkenning is ない. In deze context geeft ありません dus aan dat er geen melk is of beschikbaar is. Het is geen expliciete uitspraak over een aantal. Samen vormt ミルクはありません de mededeling “wat melk betreft, is er geen” — natuurlijk vertaald als “er is geen melk”. Met すみません ervoor wordt het geheel een beleefde verontschuldiging bij die mededeling: “Sorry, er is geen melk.”

8. 大丈夫です。

   Dat is goed.

   大丈夫

   in orde; oké

   です

   is; ben (beleefd)

   Uitgebreide uitleg

   大丈夫 betekent hier “in orde” of “geen probleem”. Het woord wordt vaak gebruikt als een な-bijvoeglijk woord: vóór een zelfstandig naamwoord verschijnt bijvoorbeeld 大丈夫な方法 (“een veilige/geschikte methode”), terwijl het hier zelfstandig als predicaat staat. In deze context beschrijft het de situatie als aanvaardbaar; het zegt niet dat er melk is. です is de beleefde koppelingsvorm aan het einde van de zin. Hij maakt de uitspraak beleefd en verbindt 大丈夫 met een niet-uitgesproken onderwerp, ongeveer “het is”. です drukt hier geen aparte Nederlandse persoon (“is” of “ben”) uit; de context bepaalt waarnaar “dat” verwijst. Samen vormen 大丈夫です de beleefde uitspraak “Dat is goed”, natuurlijk ook “Dat is in orde” of “Geen probleem”. De zin kan zo worden hergebruikt: 大丈夫です。 = “Het is in orde.”