Een zitplaats in de trein vinden | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 電車の中は涼しいです。

   Binnen in de trein voelt het koel.

   電車

   trein

   の中

   binnenkant van; in

   涼しいです

   is koel

   Uitgebreide uitleg

   電車 betekent hier “trein”. Het is een zelfstandig naamwoord; hetzelfde woord kan in andere zinnen bijvoorbeeld het onderwerp of een plaatsaanduiding binnen een grotere woordgroep zijn. の中 betekent “binnenkant van” of “in”. In de vaste combinatie 電車の中 verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met 中: letterlijk “de binnenkant van de trein”. 中 betekent “binnenkant” of “binnen”; het patroon Xの中 is bruikbaar voor “binnen/in X”. Voorbeeld: 部屋の中 — “in de kamer”. Na 電車の中 staat は. Dit markeert de voorafgaande woordgroep als onderwerp of thema: “wat de binnenkant van de trein betreft”. Het zegt op zichzelf niet dat er een bepaald aantal treinen is. 涼しいです drukt hier uit dat iets koel aanvoelt of koel is. 涼しい is een zogenoemd い-adjectief: de basisvorm is al 涼しい, en です voegt een beleefde formulering toe. De vorm 涼しい verandert in deze beleefde tegenwoordige/bevestigende zin dus niet; です staat erachter. Het is niet hetzelfde als 寒い, dat doorgaans “koud” betekent, vooral wanneer de kou sterker of onaangenaam is. Voorbeeld: 今日は涼しいです。 — “Vandaag is het koel.” Samen vormt 電車の中は涼しいです。 de structuur Xの中は Yです: “Binnen/in X is het Y.” De betekenis is dus: “Binnen in de trein voelt het koel.”

2. もっと奥に空いている席があります。

   Verderop zijn vrije plaatsen.

   もっと

   verder

   奥に

   verder naar achteren

   空いている

   vrij zijn

   席

   zitplaats

   あります

   er is/zijn

   Uitgebreide uitleg

   もっと betekent hier “verder” en maakt de richting/afstand sterker dan een al genoemde plek. Het kan ook “meer” betekenen, maar in deze zin gaat het om een verdere locatie. 奥に bestaat uit 奥 (“het achterste/binnenste deel”) met に, de plaatsaanduiding voor een locatie. Samen betekent het “verder naar achteren” of “achterin”. Een bruikbaar patroon is [plaats]にあります voor “er is/zijn [iets] op/in [plaats]”. 空いている komt van het werkwoord 空く (“vrij raken; leeg zijn”). De vorm 空いている geeft hier de toestand “vrij zijn” weer: de zitplaatsen zijn niet bezet. Dit is niet hetzelfde als 開いている, dat bijvoorbeeld “openstaan” kan betekenen. Voorbeeld: 席が空いています。 — “Er is een zitplaats vrij.” 席 betekent “zitplaats” of “stoelplaats”. Het zelfstandig naamwoord kan met een telwoord worden gecombineerd wanneer het aantal belangrijk is, bijvoorbeeld 二席 (“twee zitplaatsen”); de vaste zin noemt hier geen specifiek aantal. あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van niet-levende zaken en plaatsen. De vorm geeft beleefdheid weer, maar op zichzelf niet of er precies één of meerdere dingen zijn. Voorbeeld: 駅に店があります。 — “Er is een winkel bij het station.” Samen vormt de zin: もっと奥に (“verder naar achteren”) + 空いている席 (“vrije zitplaatsen”) + あります (“zijn er”). De volledige betekenis is daarom: “Verderop zijn vrije plaatsen.” De beleefde formulering past bij het aanwijzen van beschikbare zitplaatsen in de trein.

3. たくさん歩いたので、座りたいです。

   Na al dat lopen wil ik zitten.

   たくさん

   veel

   歩いた

   liep; heeft gelopen

   ので

   omdat; aangezien

   座りたいです

   ik wil zitten

   Uitgebreide uitleg

   たくさん betekent hier “veel” en geeft een grote hoeveelheid aan. Het kan zelfstandig staan of vóór een werkwoord de hoeveelheid van de handeling aangeven, zoals in たくさん食べます — “Ik eet veel”. 歩いた komt van 歩く (“lopen”) en is de verleden vorm in de gewone stijl: 歩く → 歩いた. In deze zin betekent het “heb gelopen” of “liep”. De vorm beschrijft het vele lopen als iets dat al gebeurd is. Bijvoorbeeld: 昨日歩いた — “Gisteren heb ik gelopen.” ので maakt van het voorafgaande een reden: “omdat” of “aangezien”. Het klinkt doorgaans wat zachter en meer verklarend dan から. Hier verbindt たくさん歩いたので de reden “omdat ik veel heb gelopen” met de wens die volgt. 座りたいです betekent “ik wil zitten”. Het werkwoord 座る betekent “zitten” of “gaan zitten”; voor de wensvorm wordt de stam 座り- gecombineerd met たい: 座る → 座りたい. です maakt de uitdrukking beleefd. De vorm たい drukt de wens van de spreker uit; bijvoorbeeld 水を飲みたいです — “Ik wil water drinken.” Samen vormt たくさん歩いたので de reden “omdat ik veel heb gelopen”, en 座りたいです de wens “wil ik zitten”. De volledige betekenis is dus: “Na al dat lopen wil ik zitten.”

4. この席は座りやすいです。

   Deze stoelen zitten comfortabel.

   この

   deze

   席

   zitplaats; stoel

   座りやすい

   comfortabel om op te zitten

   です

   beleefde afsluiting

   Uitgebreide uitleg

   この betekent hier “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het aanwijst. Het drukt op zichzelf geen meervoud of grammaticaal geslacht uit. Een bruikbaar patroon is この + zelfstandig naamwoord: この本 betekent bijvoorbeeld “dit boek”. 席 betekent hier “zitplaats”; de vaste vertaling geeft dit weer als “stoel”. Het woord kan ook een plaats aanduiden waar iemand zit en betekent niet uitsluitend een afzonderlijke stoel. Japanse zelfstandige naamwoorden markeren hier niet zelfstandig enkelvoud tegenover meervoud; daarom gebruikt de vaste vertaling een meervoudsvorm zonder dat het Japans zelf het aantal vastlegt. 座りやすい bestaat uit de stam 座り- van het werkwoord 座る (“zitten”) en やすい, dat na zo’n werkwoordstam “gemakkelijk om te ...” uitdrukt. Samen betekent het hier “comfortabel om op te zitten”. Het volledige woord 座りやすい is een i-adjectief; vóór です blijft deze vorm onveranderd. Voorbeeld: この椅子は座りやすいです。 — “Deze stoel is comfortabel om op te zitten.” です maakt de mededeling beleefd. Na een i-adjectief zoals 座りやすい is het geen noodzakelijke Nederlandse tegenhanger van “zijn”, maar een beleefde afsluiting. In een informelere stijl kan men zeggen: この席は座りやすい。 この席は maakt この席 tot het thema van de mededeling; は markeert hier het thema en is niet zonder meer een markering van het grammaticale onderwerp. 座りやすい beschrijft die zitplaats als comfortabel om op te zitten, en です voegt beleefdheid toe. Samen betekent de volledige uiting: “Deze stoelen zitten comfortabel.”

5. 車内も静かです。

   De rit voelt ook rustig.

   車内

   in het voertuig

   も

   ook

   静か

   rustig; stil

   Uitgebreide uitleg

   車内 betekent hier “in het voertuig” of “het interieur van het voertuig”. Het is een zelfstandig naamwoord: 車 betekent “voertuig/auto” en 内 betekent “binnenkant” of “binnen”. De samenstelling 車内 wordt gebruikt voor de ruimte binnen een voertuig, niet voor een afzonderlijke passagier. も betekent “ook” en markeert dat 車内 naast iets anders als rustig wordt beschreven. Het volgt direct op het woord of de woordgroep waarop “ook” betrekking heeft. In dit geval is dus het interieur van het voertuig ook rustig of stil. 静か betekent hier “rustig” of “stil”. Dit is een な-bijvoeglijk naamwoord: voor een zelfstandig naamwoord krijgt het de vorm 静かな, bijvoorbeeld 静かな場所 (“een rustige plaats”). Als het zelfstandig als predicaat voor です staat, zoals in deze zin, blijft de vorm 静か: 静かです (“is rustig/stil”). です maakt de uitspraak beleefd. In 静かです vormt het samen met 静か een beleefde beschrijving; het is niet nodig om な voor です te zetten. Samen betekent 車内も静かです。: “Het is binnen het voertuig ook rustig/stil.” In de vaste vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “De rit voelt ook rustig.” De Japanse zin beschrijft daarbij rechtstreeks de rust in het voertuig.

6. そこから駅の案内表示が見えますか。

   Kun je vanaf daar het stationsbord zien?

   そこから

   vanaf daar

   駅

   station

   案内表示

   informatiebord

   見えますか

   kun je zien?

   Uitgebreide uitleg

   そこから betekent hier ‘vanaf daar’. そこ is een aanwijzend woord voor een plaats bij de aangesprokene of een eerder aangewezen plaats; de precieze referentie wordt door deze zin alleen niet verder benoemd. から geeft het vertrekpunt aan: ‘vanaf’ of ‘uit’. Hetzelfde patroon is ここから = ‘vanaf hier’. 駅 betekent ‘station’. Het is een zelfstandig naamwoord en staat hier als eerste deel van 駅の案内表示. Het partikel の verbindt twee zelfstandige naamwoorden: het eerste geeft de relatie of herkomst aan bij het tweede. Hier gaat het dus om een informatie- of wegwijzingsbord dat bij het station hoort. Voorbeeld: 駅の入口 betekent ‘de ingang van het station’. 案内表示 betekent hier ‘informatiebord’ of ‘bewegwijzeringsbord’. 案内 heeft te maken met informatie of wegwijzing, en 表示 met een aanduiding of display; samen vormen ze één nuttige benaming voor een bord of aanduiding die informatie geeft. In 駅の案内表示 is 駅の de bepaling bij dit zelfstandig naamwoord. 見えますか is de beleefde vraagvorm van 見える, ‘zichtbaar zijn’ of ‘te zien zijn’. Het gaat dus letterlijk om de vraag of iets vanaf een bepaalde plaats zichtbaar is. 見える verschilt van 見る, ‘kijken’ of ‘zien’ als bewuste handeling: 見える beschrijft wat in het zicht komt of zichtbaar is, terwijl 見る een handeling beschrijft. De vorm 見えます is de beleefde vorm; か maakt er een vraag van. Voorbeeld: 山が見えます。 = ‘De berg is zichtbaar.’ De zin bouwt van links naar rechts op: そこから geeft het gezichtspunt aan, 駅の案内表示 benoemt wat zichtbaar zou zijn, en 見えますか vraagt beleefd of dat zichtbaar is. Samen betekent de vaste zin: ‘Kun je vanaf daar het stationsbord zien?’ In het Japans wordt de persoon die kijkt niet expliciet genoemd; de vertaling maakt die aangesproken kijker in het Nederlands wel expliciet.

7. あと三駅です。

   We hebben nog drie haltes.

   あと

   nog

   三駅

   drie haltes

   です

   is/zijn

   Uitgebreide uitleg

   あと betekent hier ‘nog’ in de zin van een resterende hoeveelheid. In combinatie met een aantal geeft het aan wat er overblijft tot het relevante eindpunt: あと三駅 = ‘nog drie haltes’. Hetzelfde patroon is bijvoorbeeld あと二分です。 — ‘Het is nog twee minuten.’ In een andere context kan あと ook ‘na’ of ‘daarna’ betekenen; hier wordt die betekenis niet gebruikt. 三駅 is een compacte nominale uitdrukking: 三 is ‘drie’ en 駅 betekent ‘station’ of, in deze reiscontext, ‘halte’. Samen verwijst het naar drie stations/haltes die nog komen. Het telwoord staat dus vóór het zelfstandig naamwoord. Een vergelijkbaar voorbeeld is 二駅です。 — ‘Het zijn twee haltes.’ です is de beleefde niet-verleden vorm die hier een nominale mededeling afrondt. Het maakt van あと三駅 een beleefde volledige uitspraak. Het drukt hier geen zelfstandig ‘zijn’ met een expliciet genoemd onderwerp uit; het onderwerp blijft onuitgesproken en de vaste vertaling maakt duidelijk dat het om de resterende afstand van de reizigers gaat. Samen vormt あと三駅です。 de beleefde mededeling: ‘We hebben nog drie haltes.’ De context over het stationsbord, uitstappen en rusten past bij een rit waarin er vanaf het huidige punt nog drie stations te gaan zijn.

8. では、降りる前に少し休めます。

   Dan kunnen we even uitrusten voordat we uitstappen.

   では

   dan

   降りる

   uitstappen

   前に

   voordat

   少し

   even een beetje

   休めます

   kunnen uitrusten

   Uitgebreide uitleg

   では betekent hier “dan” en markeert de overgang naar wat nu mogelijk of passend is. Het is een vaste verbindende uitdrukking; in deze zin verwijst では niet naar een zelfstandig naamwoordelijk onderwerp. 降りる betekent hier “uitstappen” of “afstappen”. De vorm is de woordenboekvorm en kan als werkwoord in een tijds- of verbindingsconstructie staan. In deze context gaat het om uit een voertuig stappen. Een bruikbaar contrast is 乗る (“instappen” of “rijden met een voertuig”): 乗る前に betekent “voordat iemand instapt”, terwijl 降りる前に “voordat iemand uitstapt” betekent. 前に betekent “voordat”. Na een werkwoord in de woordenboekvorm vormt V前に een patroon voor “voordat V gebeurt”: 食べる前に betekent bijvoorbeeld “voordat je eet”. Hier verbindt 降りる zich met 前に, zodat het rusten vóór het uitstappen plaatsvindt. 少し betekent “een beetje” of, zoals in de vaste vertaling, “even”. Het beperkt hier de mate of duur van het rusten en betekent niet dat er een precies aantal wordt genoemd. 休めます is de beleefde vorm van het potentiële werkwoord 休める, “kunnen rusten”. Het basiswerkwoord is 休む (“rusten”); de potentiële vorm verandert de betekenis naar “kunnen rusten”, en ます maakt de uiting beleefd. De vorm geeft hier dus mogelijkheid aan, niet een eenvoudige mededeling dat iemand daadwerkelijk rust. De vertaling maakt duidelijk dat het niet nader genoemde onderwerp als “we” wordt opgevat. Samen betekent では、降りる前に “dan, voordat we uitstappen”. Daarna geeft 少し休めます aan dat we even kunnen uitrusten. De volledige betekenis is daarom: “Dan kunnen we even uitrusten voordat we uitstappen.”