Een korte pauze nemen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 疲れました。

   Ik ben moe.

   疲れました

   moe zijn

   Uitgebreide uitleg

   疲れました komt van 疲れる (moe worden, vermoeid raken). De vorm 疲れました is de beleefde verleden tijd: 疲れます is de beleefde niet-verleden vorm en 疲れました de beleefde verleden vorm. In deze zin beschrijft die vorm de huidige toestand als gevolg van moe worden, dus natuurlijk Nederlands is: “Ik ben moe.” Japans laat het onderwerp hier weg; uit de vaste vertaling blijkt dat de spreker “ik” bedoelt. De zin bestaat uit één werkwoordsvorm. Er staat geen afzonderlijk Japans woord voor “ik” in de bron. Het beleefde achtervoegsel maakt de formulering geschikt voor neutraal beleefd gesprek. Als geheel betekent 疲れました。: “Ik ben moe.”

2. 短い休憩を取りましょう。

   Laten we een korte pauze nemen.

   短い

   kort

   休憩

   pauze

   取りましょう

   laten we nemen

   Uitgebreide uitleg

   短い betekent hier “kort” en beschrijft 休憩 (“pauze”). Dit is de attributieve vorm van het Japanse i-adjectief 短い (“kort”): vóór een zelfstandig naamwoord blijft deze vorm 短い, zoals in 短い文 — “een korte zin”. Het tegenovergestelde is 長い — “lang”. 休憩 is het zelfstandig naamwoord voor een pauze of rustmoment. In deze zin krijgt het de particle を, die aangeeft dat het de handeling van 取る als object ondergaat. Een bruikbaar patroon is 休憩を取る — “een pauze nemen”. Het teken を wordt hier uitgesproken als “o”. 取りましょう betekent hier “laten we nemen”. De vorm is gebaseerd op het werkwoord 取る (“nemen”): 取ります is de beleefde niet-verleden vorm, en 取りましょう is de beleefde voorstelvorm met de betekenis “laten we …”. Deze vorm drukt hier een voorstel aan de gesprekspartner uit; hij is niet hetzelfde als een bevel. Bijvoorbeeld: 始めましょう — “laten we beginnen”. Samen vormen 短い休憩を取りましょう。 de betekenis “Laten we een korte pauze nemen.” De structuur is 短い + zelfstandig naamwoord + を + 取りましょう: eerst wordt het soort pauze beschreven, daarna wordt beleefd voorgesteld om die pauze te nemen.

3. このいすは空いていますか。

   Is deze stoel vrij?

   この

   deze

   いす

   stoel

   空いていますか

   vrij zijn?

   Uitgebreide uitleg

   この verwijst hier naar één stoel die als “deze” wordt aangewezen of uit de context bekend is. Het is een aanwijzend woord dat vóór een zelfstandig naamwoord staat: この + zelfstandig naamwoord. Voorbeelden: この本 = dit boek; その本 = dat boek bij de gesprekspartner of eerder genoemde boek. いす betekent “stoel”. Het is een zelfstandig naamwoord en vormt met この de woordgroep このいす, “deze stoel”. 空いていますか vraagt hier of de stoel vrij is. De basisvorm is 空く, “vrij/leeg raken” of “beschikbaar worden”. In 空いています wordt de vorm 空いている gebruikt: die geeft de toestand “vrij/leeg zijn” weer. います is hier dus niet het afzonderlijke werkwoord “zijn” in de betekenis van ergens aanwezig zijn, maar maakt deel uit van deze vorm. ます geeft een beleefde stijl aan. か aan het einde maakt er een vraag van. Vergelijkbare vorm: 席が空いています = Er is een zitplaats vrij. In het vaste voorbeeld is 空いています op de stoel betrokken; de vertaling maakt duidelijk dat het om beschikbaarheid gaat, niet alleen om fysieke leegte. Samen betekent このいす “deze stoel”, en 空いていますか “is vrij?”. De volledige vraag is daarom: “Is deze stoel vrij?” De beleefde vorm past bij een neutrale, beleefde vraag aan iemand in de omgeving.

4. ここに座ってもいいです。

   Je kunt hier zitten.

   ここに

   hier

   座って

   zitten

   もいいです

   is oké

   Uitgebreide uitleg

   ここに betekent hier. ここ is een aanwijzend woord voor een plaats: “hier”, tegenover bijvoorbeeld そこ “daar bij jou” en あそこ “daar verder weg”. に markeert hier de plaats waar de handeling plaatsvindt. In een andere zin kan dezelfde plaatsaanduiding bijvoorbeeld een bestemming markeren: ここに来ます。 betekent “Ik kom hierheen.” 座って is de te-vorm van het werkwoord 座る (zitten). De te-vorm kan onder andere een verbinding vormen met een volgende uitdrukking. Hier verbindt zij 座る met もいいです, zodat niet alleen “zitten” wordt genoemd, maar wordt gezegd dat die handeling toegestaan of aanvaardbaar is. Een voorbeeld is ここで座ってください。 — “Ga hier zitten alstublieft.” Daar vormt 座って samen met ください een verzoek; dat is een ander patroon dan het patroon in deze zin. もいいです betekent hier “is oké” in de constructie werkwoord-te-vorm + もいいです. Die constructie geeft toestemming of zegt dat iets mag: 入ってもいいです。 — “Je mag binnenkomen.” いい betekent letterlijk “goed” of “oké” en です maakt de uitdrukking beleefd. In deze vaste uitdrukking hoort も bij het toestemmingspatroon; de betekenis komt dus uit het geheel 座ってもいいです, niet uit もいいです als losstaande toestemming zonder voorafgaande handeling. Samen vormen de delen ここに座ってもいいです: “Het is oké om hier te zitten” of, volgens de vaste vertaling, “Je kunt hier zitten.” Het Japans noemt geen expliciet onderwerp; de vertaling maakt de aangesprokene tot degene die hier mag zitten. De vorm met です is beleefd. Zonder か is deze zin hier een beleefde mededeling van toestemming, geen expliciete vraag.

5. 休憩のために小さなおやつを持ってきました。

   Ik heb een kleine snack meegenomen voor de pauze.

   休憩

   pauze

   ために

   voor; om ... te

   小さな

   klein

   おやつ

   snack

   持ってきました

   meegenomen

   Uitgebreide uitleg

   休憩 betekent hier “pauze”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 休憩のために verbindt の dit zelfstandig naamwoord met ために, zodat het doel wordt uitgedrukt: “voor de pauze” of “met het oog op de pauze”. ために betekent in deze zin “voor; om ... te”. Het patroon N のために betekent “voor N”, terwijl V-辞書形 ために een doel bij een werkwoord kan uitdrukken, bijvoorbeeld 勉強するために図書館へ行きます — “Ik ga naar de bibliotheek om te studeren.” Hier gaat het om het doel van het meenemen: de pauze. 小さな betekent “klein” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft. Het is een vaste prenominale vorm die verwant is aan 小さい (“klein”); 小さい kan zelf ook direct vóór een zelfstandig naamwoord staan. 小さな draagt hier geen geslachts- of meervoudsmarkering en verandert niet om met おやつ overeen te komen. Vergelijk 小さなおやつ — “een kleine snack” — met 大きなおやつ — “een grote snack”. おやつ betekent “snack”, doorgaans iets kleins dat tussen maaltijden of tijdens een pauze wordt gegeten. Het voorvoegsel お- maakt dit woord niet tot een werkwoordsvorm; おやつ functioneert als zelfstandig naamwoord. 持ってきました betekent hier “heb meegenomen”. De vorm hoort bij de vaste combinatie 持ってくる (“meebrengen; meenemen naar het punt van spreken of naar een relevante plaats”): 持つ (“vasthouden; hebben”) krijgt de te-vorm 持って, waarna くる (“komen”) volgt. きました is de beleefde verleden vorm van くる; in deze combinatie geeft dat aan dat de handeling afgerond en beleefd wordt meegedeeld. De vertaling maakt de niet-uitgesproken handelende persoon expliciet als “ik”, maar Japans laat het onderwerp hier weg. Samen vormen de delen: 休憩のために (“voor de pauze”) + 小さなおやつを (“een kleine snack”, met を als markering van het object) + 持ってきました (“heb meegenomen”). De volledige betekenis is: “Ik heb een kleine snack meegenomen voor de pauze.”

6. 水を取ってきます。

   Ik haal wat water.

   水

   water

   取ってきます

   ik ga het halen en kom terug

   Uitgebreide uitleg

   水 betekent hier “water”. Het is een zelfstandig naamwoord en krijgt in deze zin de objectmarkeerder を: 水を betekent dus “water” als datgene wat gehaald wordt. 水 kan zowel naar water in het algemeen als naar een bepaalde hoeveelheid water verwijzen; deze zin specificeert de hoeveelheid niet. Voorbeeld: 水を飲みます。— “Ik drink water.” 取ってきます combineert 取る, “nemen/halen”, met くる, “komen”. De vorm 取って is de te-vorm van 取る; die verbindt het eerste werkwoord met くる. In deze combinatie betekent 取ってくる niet alleen “nemen”, maar “gaan halen en het hierheen brengen”. きます is de beleefde niet-verleden vorm van 来る. De spreker presenteert de handeling daarom als iets wat hij of zij nu gaat doen of zal doen. Voorbeeld: 本を買ってきます。— “Ik ga een boek kopen en breng het mee.” Het onderwerp staat in het Japans niet uitgedrukt. In combinatie met de vaste vertaling is de spreker degene die het water gaat halen. De hele structuur is 水を + 取ってきます: “water” is het object, en 取ってきます beschrijft het halen met terugkeer naar het relevante hier. Samen betekent 水を取ってきます。 dus: “Ik haal wat water.”

7. ここは静かです。

   Het is hier rustig.

   ここ

   hier

   静か

   rustig

   です

   is (beleefd)

   Uitgebreide uitleg

   ここ betekent hier: de plaats die de spreker aanwijst of als lokaal referentiepunt bedoelt. Het woord is een plaatsaanwijzend woord; vergelijk そこ voor daar bij de aangesprokene of een eerder genoemd punt en あそこ voor daar verder weg. Voorbeeld: ここで休みます。 — Ik rust hier. 静か betekent in deze zin rustig of stil. Dit is een zogenoemd na-bijvoeglijk naamwoord: vóór de beleefde koppelvorm krijgt het de vorm 静かです. In een gewone, niet-beleefde mededeling staat bijvoorbeeld 静かだ; in een ontkenning staat 静かではありません — het is niet rustig. Het beschrevene kan een plaats of situatie zijn; de vorm 静か zelf verandert hier niet naar geslacht of meervoud. です maakt de mededeling beleefd en koppelt de beschrijving aan het onderwerp of de situatie. In 静かです draagt 静か de betekenis ‘rustig’, terwijl です de beleefde bevestigende vorm toevoegt. De vorm です wordt ook gebruikt na andere beschrijvingen, bijvoorbeeld 便利です — het is handig. Samen betekent ここは静かです。 letterlijk vanuit de Japanse zinsopbouw: ‘Wat hier betreft: het is rustig.’ Natuurlijk Nederlands is: ‘Het is hier rustig.’ ここは stelt hier als onderwerp of bespreekpunt voorop, en 静かです geeft er beleefd de toestand ‘rustig’ van aan. De zin is een beleefde, bevestigende mededeling.

8. では、ここで少し休めます。

   Dan kunnen we hier even rusten.

   では

   dan; in dat geval

   ここで

   hier

   少し

   een beetje; even

   休めます

   kunnen rusten

   Uitgebreide uitleg

   では sluit aan op de voorafgaande situatie en betekent hier ongeveer “dan” of “in dat geval”. Het is een overgang naar een voorstel of gevolg; het is niet hetzelfde als het onderwerp “wij”. ここで bestaat uit ここ (“hier; deze plaats”) en で, de partikel die de plaats van een handeling aangeeft. Vergelijk ここは静かです uit de context: daar is ここ het onderwerp van “rustig zijn”, terwijl ここで de plaats markeert waar iets gebeurt. 少し betekent hier “even” of “een beetje” en verzacht de duur of omvang van de handeling. Het staat vóór de werkwoordelijke uitdrukking en beperkt hier dus het rusten. 休めます is de beleefde niet-verleden vorm van de mogelijkheid “kunnen rusten”. De basisvorm is 休む (“rusten”); de potentiële vorm is 休める (“kunnen rusten”), en de beleefde vorm daarvan is 休めます. De vorm drukt hier mogelijkheid uit, niet een bevel. Het Japans noemt in deze zin geen onderwerp expliciet; de vaste vertaling maakt duidelijk dat de bedoelde deelnemers “we” zijn. Samen vormen de delen: では + ここで + 少し + 休めます: “Dan kunnen we hier even rusten.”